Đón cơ hội mới từ nhu cầu toàn cầu và xu hướng tiêu dùng xanh, doanh nghiệp ngành điều tái định hình chiến lược để nâng giá trị xuất khẩu, củng cố vị thế trên thị trường quốc tế.
Theo Cục Hải quan Việt Nam, tháng 1/2026, Việt Nam xuất khẩu 50,6 nghìn tấn hạt điều, trị giá 34,7 triệu USD. So với tháng 12/2025, lượng giảm 25,7% và trị giá giảm 25,5%; tuy nhiên so với tháng 1/2025, lượng tăng 35% và trị giá tăng 36,1%.
Trước đó, năm 2025, xuất khẩu hạt điều đạt 766,5 nghìn tấn, trị giá 5,22 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực.
Tháng 1/2026, giá bình quân xuất khẩu hạt điều đạt 6.841 USD/tấn, tăng 0,3% so với tháng 12/2025 và tăng 0,8% so với cùng kỳ năm trước.
Mỹ và Trung Quốc là hai thị trường xuất khẩu lớn nhất, chiếm 37,48% tổng lượng xuất khẩu trong tháng. So với tháng 1/2025, xuất khẩu sang tất cả các thị trường chủ lực đều tăng, trong đó nhiều thị trường ghi nhận mức tăng hai con số như Mỹ, Trung Quốc, Đức, Canada, Anh, Thái Lan và Nhật Bản.
Theo Hiệp hội Điều Việt Nam, để đảm bảo tăng trưởng dài hạn, ngành điều xác định phát triển nguyên liệu trong nước và đẩy mạnh chế biến sâu là ưu tiên chiến lược. Mục tiêu không chỉ giữ vững vị thế dẫn đầu toàn cầu về sản lượng và kim ngạch, mà còn nâng cao hiệu quả, lợi nhuận và tính bền vững.
Dự báo năm 2026, xuất khẩu hạt điều của Việt Nam có thể tiếp tục tăng khi nhu cầu toàn cầu cải thiện, đặc biệt tại Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, khu vực Bắc Âu và ASEAN. Xu hướng tiêu dùng của giới trẻ với các sản phẩm chế biến từ hạt điều như bơ điều, sữa thực vật cũng được kỳ vọng là động lực mới cho tăng trưởng.
Trong đó, Trung Quốc nổi lên như động lực tăng trưởng lớn của ngành điều Việt Nam thời gian tới. Tầng lớp trung lưu mở rộng nhanh, xu hướng tiêu dùng thực phẩm giàu protein thực vật lan rộng tại đô thị lớn. Nhà máy bánh kẹo, đồ ăn nhẹ, sữa hạt sử dụng khối lượng lớn nhân điều vỡ, hạt kích cỡ trung bình, sản phẩm rang tẩm gia vị. Doanh số xuất khẩu sang Trung Quốc vượt 1,1 tỷ USD trong năm 2025. Đơn hàng tăng mạnh trước dịp Tết Nguyên Đán khi nhu cầu quà biếu thực phẩm cao cấp gia tăng. Doanh nghiệp Việt Nam điều chỉnh danh mục sản phẩm phù hợp thị hiếu thị trường Trung Quốc, bao bì sang trọng, tiêu chuẩn chất lượng đồng đều, giao hàng nhanh qua tuyến logistics đường bộ và đường biển.
Trong khi đó, Châu Âu duy trì vai trò trung tâm tiêu thụ sản phẩm giá trị cao. Hà Lan hoạt động như cửa ngõ phân phối nông sản cho toàn bộ Liên minh châu Âu. Chuỗi siêu thị lớn đặt tiêu chuẩn nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc, bảo vệ rừng, giảm phát thải carbon, chứng nhận nông nghiệp bền vững. Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu dự kiến áp dụng đầy đủ từ năm 2026 yêu cầu dữ liệu tọa độ vùng trồng cho từng lô hàng. Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đầu tư hệ thống dữ liệu nông nghiệp số, bản đồ vệ tinh, hồ sơ canh tác điện tử. Quy trình thu mua liên kết nông dân tại Bình Phước, Đồng Nai, Tây Nguyên bắt đầu tích hợp công nghệ truy vết nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường cao cấp.
Còn thị trường Trung Đông mở ra hướng tiêu thụ hấp dẫn cho sản phẩm chế biến sâu. Người tiêu dùng khu vực ưa chuộng hạt rang muối, đóng hộp cao cấp, bao bì sang trọng phục vụ quà tặng. Chuỗi bán lẻ tại Dubai, Riyadh, Doha tìm kiếm nguồn cung ổn định từ nhà máy châu Á có năng lực sản xuất quy mô lớn. Doanh nghiệp Việt Nam mở rộng dây chuyền rang, tẩm vị mật ong, bơ, nghệ tây, ớt Trung Đông. Sản phẩm đóng gói PET trong suốt tạo hiệu ứng thị giác hấp dẫn trên kệ siêu thị. Giá bán lẻ cao giúp cải thiện biên lợi nhuận so với xuất khẩu nhân điều thô.
Chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2030 tập trung chuyển đổi mô hình ngành từ gia công khối lượng lớn sang hệ sinh thái giá trị gia tăng cao. Do đó, chuyên gia nhận định, xu hướng là đầu tư công nghệ chế biến sâu, bơ điều, sữa điều, protein thực vật, nguyên liệu thực phẩm chức năng mở rộng nguồn thu. Kinh tế tuần hoàn trong ngành điều cũng nhận nhiều chú ý. Vỏ cứng sử dụng sản xuất nhiên liệu sinh khối, dầu vỏ điều phục vụ công nghiệp hóa chất, thức ăn chăn nuôi sản xuất từ phụ phẩm. Chuỗi giá trị toàn diện giúp nâng hiệu quả kinh tế cho toàn ngành.
PGS TS Nguyễn Đình Thọ, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường nhận định, mục tiêu kim ngạch 10,5 tỷ USD vào năm 2030 đòi hỏi chiến lược phối hợp giữa doanh nghiệp, nông dân, cơ quan quản lý, tổ chức tài chính.
Theo đó, vùng trồng điều cần tái canh giống năng suất cao, thích ứng biến đổi khí hậu, quản lý nước hiệu quả. Hệ thống dữ liệu nông nghiệp số giúp theo dõi năng suất, sâu bệnh, chất lượng hạt. Mạng lưới thương mại quốc tế tiếp tục mở rộng tại Trung Đông, Đông Á, châu Âu. Ngành điều Việt Nam bước vào chu kỳ phát triển mới dựa trên công nghệ, minh bạch chuỗi cung ứng, giá trị chế biến sâu. Quy mô công nghiệp sẵn có cùng kinh nghiệm thương mại quốc tế tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo.
Như vậy, giai đoạn 2026-2030 yêu cầu chuyển đổi chiến lược toàn diện đối với ngành điều Việt Nam. Mô hình phụ thuộc khối lượng lớn nguyên liệu giá rẻ dần mất lợi thế trong môi trường thương mại mới.
“Doanh nghiệp hướng tới sản phẩm chế biến sâu, thương hiệu riêng, chuỗi cung ứng minh bạch, ứng dụng công nghệ số trong nông nghiệp. Hệ thống đầu tư ra nước ngoài nhằm đảm bảo nguồn cung nguyên liệu ổn định. Kinh tế tuần hoàn tận dụng toàn bộ phụ phẩm từ hạt điều. Hạ tầng logistics cùng tài chính hỗ trợ tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của ngành điều Việt Nam trên thị trường toàn cầu”, PGS TS Nguyễn Đình Thọ nhấn mạnh.
