Hai con đường đưa nông sản Việt ra thế giới

Hai câu chuyện nông sản

1. Tôi không ngờ việc được gặp một nhân vật đặc biệt như Madam Hương lại diễn ra theo cách như vậy. Trèo lên độ cao 680m so với mực nước biển, trong tiết trời kỳ quặc - gió lạnh đến tê người giữa cái nắng hanh vàng. Dưới gót giày lổm cổm loại đất bazan phong sương, không hề hào phóng cho tốt tươi, nhưng đủ “khổ luyện” với loài cà phê Arabica Liberica đặc phẩm.

Sâu trong bản Cộp, xã Hướng Phùng, Quảng Trị, người phụ nữ mảnh khảnh với khuôn mặt thông minh ấy nuôi giấc mộng chinh phục trời Tây bằng nông sản bản địa. Và từ một nơi bình dị như bao vùng quê sơn cước, Madam Hương lặng lẽ tổ chức canh tác, sản xuất cà phê theo tiêu chuẩn tiêu dùng khắt khe nhất thế giới kinh tế thị trường đương đại.

Chị bước vào câu chuyện bằng mệnh đề khiến tôi vô cùng phấn khích: “làm cà phê không chỉ là đam mê, mà làm từ tâm” - làm để mỗi cái cây, góc vườn thực sự là nơi trú ngụ và chữa lành tâm hồn; làm để đất khỏe, cây khỏe, mình khỏe, cộng đồng khỏe và xã hội khỏe.

Chính từ triết lý ấy đã phá vỡ “bức tường” về tư duy sản xuất nông nghiệp công nghệ cao. Rằng, đâu nhất thiết là máy móc đùng đoàng khói đen khói trắng trên ruộng rẫy, có cần phải cưỡng ép tự nhiên tuân theo ý chí siêu hình của con người?

Dưới tán rừng Gáo vàng, chúng tôi say sưa trao đổi thứ triết lý nông nghiệp nguyên thủy ấy trong khu vườn hơn 4 hecta trồng cà phê Arabica Liberica hoàn toàn không dùng hóa chất công nghiệp. Thế mà từng gốc cà phê vẫn mập mạp cùi cũi mọc lên, lấp ló từng chuỗi hạt xanh, hạt đỏ chín óng ánh.

Thương hiệu Madam Hương Coffe có 3 cách chế biến thuần tự nhiên “quality”, “honey” và “natural” từ hạt chín tới 100%. Năm 2024 cà phê Liberica của Madam Hương lọt vào top 1 tại cuộc thi cà phê nhân xanh Đông Nam Á.

Mới đây, Viện an toàn thực phẩm Nhật Bản chứng nhận cà phê của Madam Hương “miễn nhiễm” với 260 loại hóa chất không tốt thường tồn tại trên cà phê do phương pháp canh tác. Đặc biệt có hợp chất polyphenol chống oxy hóa cực mạnh, giúp ngăn ngừa các loại bệnh chuyển hóa.

Người Đức ở trung tâm văn minh châu Âu; người Nhật, Hàn Quốc cẩn trọng nhất châu Á hứng thú cà phê Madam Hương dựa trên hệ tiêu chuẩn có vẻ phức tạp nhưng thực ra rất giản đơn: yêu thương chính mình, tôn trọng tự nhiên và đề cao thông điệp “hãy quay về với bản nguyên”. Làm được điều này, vì thế, chị hoàn toàn chủ động định giá sản phẩm, dẫn dắt phân khúc của riêng mình thay vì chạy theo biến động thị trường.

2. Với dược liệu hữu cơ An Xuân của cô bé Quỳnh Diễm sinh ra trong vùng bán sơn địa của Quảng Trị, câu chuyện xuất khẩu chính ngạch 10.000 đơn vị sản phẩm Cà gai leo sang Mỹ đầu năm 2026 - lại là một sắc thái khác của sự khát khao chinh phục. Đưa giá trị bản địa của quê hương mình bước ra thế giới bằng một hình hài chuẩn mực và đàng hoàng.

Triết lý của nữ doanh nhân thế hệ 9x quả thật đáng suy ngẫm, rằng: Tôi cũng có một khao khát rất lớn là dược liệu Việt Nam không chỉ dừng lại ở vai trò nguyên liệu thô giá rẻ, mà phải có những thương hiệu dược liệu Việt thực sự bước ra thế giới bằng chất lượng và tiêu chuẩn.

Đừng chỉ trồng nông sản như thói quen, mà hãy trồng và sản xuất theo nhu cầu thị trường và theo tiêu chuẩn. Muốn bán được giá tốt và đi đường dài thì sản xuất phải sạch, chuẩn, đồng đều, có dữ liệu và truy xuất được nguồn gốc. Phát triển bền vững chỉ có thể đạt được khi nông dân tham gia vào chuỗi giá trị, liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã và chính quyền địa phương.

Chung một hành trình

Ở đâu đó từ đồng bằng Cửu Long bát ngát đến Tây Nguyên hùng vĩ; từ Miền Trung nắng gió đến Tây Bắc xa xôi, giấc mơ đưa nông sản bản địa ra toàn cầu chưa bao giờ ngưng nghỉ trong tâm khảm người Việt. Còn hàng triệu triệu hạt mồ hôi nỗ lực chưa một lần được biết đến, nhưng con số xuất khẩu nông lâm, thủy sản đạt 70 tỷ USD năm 2025 đã nói lên tất cả.

70 tỷ USD, thặng dư 21 tỷ USD đã xác lập kỷ lục, nhưng đó có phải là giới hạn của chúng ta? Câu trả lời là “không”. Bởi vì, cơ bản vẫn xuất khẩu thô, ít giá trị gia tăng và thị trường quốc tế hãy còn nhiều dưa địa. Tôi tin rằng, nếu hai câu chuyện trên được nhân lên, nhân lên bội phần, Việt Nam hoàn toàn có thể nhân đôi, nhân ba kỷ lục của năm 2025 trong nay mai.

Nếu như Madam Hương chọn cách lẳng lặng quay về với bản nguyên để tự sự câu chuyện nông sản cà phê của riêng mình cho thế giới - thì cô bé Quỳnh Diễm hừng hực muốn cho tất cả thấy được trí tuệ và và bản lĩnh của lớp nông dân Việt Nam thế hệ mới. Vì khởi phát từ vùng quê nghèo nên hãy còn khiêm tốn, song đó là vài câu chuyện đại diện cho hai xu hướng nông nghiệp hiện đại “Smart Farming” và “Organic”.