Sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào ngành ô tô vẫn hạn chế. Các doanh nghiệp còn thiếu quyết tâm, do dự trong việc đầu tư mở rộng, nâng cao năng lực sản xuất.
Phát biểu tại Hội nghị “Tăng cường Nội địa hóa và Phát triển Hệ thống nhà cung cấp 2026” được Vingroup tổ chức, bà Thái Thị Thanh Hải, Phó Chủ tịch Vingroup kiêm Phó Chủ tịch VinFast toàn cầu cho biết, VinFast đã hiện diện tại 11 thị trường trên thế giới, với hai nhà máy tại Việt Nam, cùng các nhà máy tại Ấn Độ và Indonesia. Năm 2026, VinFast sẽ sản xuất ít nhất 300.000 ô tô và khoảng 1,2-1,5 triệu xe máy điện. Năm 2027 sản lượng tiếp tục tăng cao hơn nữa.
“Chúng tôi muốn hợp tác lâu dài với các đối tác và đồng hành khi mở rộng hoạt động ra nước ngoài. Chẳng hạn, các nhà cung cấp cho VinFast tại Việt Nam, có thể tiếp tục tham gia, khi hãng mở rộng nhà máy tại Ấn Độ, Indonesia, Bắc Mỹ…”, bà Hải nói.
Ông Phan Quốc Hoàng, Giám đốc khối mua hàng VinFast cho biết, kể từ Hội nghị phát triển nhà cung ứng cách đây hơn 1 năm, đã có thêm 55 doanh nghiệp Việt Nam được bổ sung vào hệ thống. Cùng với đó, có 108 cụm linh kiện lớn được nội địa hóa thành công gồm: thân vỏ, trục cầu, động cơ, dây điện, bộ điều khiển thân xe, điều hòa, ghế, đèn, linh kiện nhựa, nội thất, ngoại thất.
Dù vậy, sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế. Rào cản lớn nhất chính là quyết tâm của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp còn sự do dự trong việc đầu tư mở rộng, nâng cao năng lực sản xuất. Năng lực về nghiên cứu phát triển và quản lý chuỗi cung ứng còn hạn chế. Hệ thống quản lý chất lượng chưa chặt chẽ, chưa đạt yêu cầu về công nghệ. Tốc độ ra quyết định và triển khai của doanh nghiệp còn khá chậm chạp. Điều này dẫn đến hàng loạt linh kiện cốt lõi vẫn phải phụ thuộc vào công nghệ và gia công chế tác ở nước ngoài; bị động về chuỗi cung ứng.
Ông Dương Minh Hải, Giám đốc cấp cao Công ty KimSen, nhà cung cấp nhóm linh kiện thân, vỏ xe cho VinFast cho biết, nhiều doanh nghiệp Việt Nam cứ chờ có đơn hàng chắc chắn, mới đầu tư sản xuất. Như vậy sẽ đánh mất cơ hội. Cần chấp nhận mạo hiểm. Chẳng hạn như KimSen luôn đầu tư cho sản xuất trước, không những thế còn phải hợp tác với các đối tác nước ngoài, các trường đại học để được hỗ trợ, chuyển giao công nghệ và làm chủ công nghệ. Vì sao phải đi trước như vậy, bởi doanh nghiệp mua hàng thường chỉ đặt hàng từ nhà cung cấp đáp ứng về năng lực.
Theo bà Hồ Thị Nga, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Công nghiệp Weldcom, thách thức lớn đối với doanh nghiệp Việt khi tham gia chuỗi cung ứng là phải đồng thời đáp ứng những yêu cầu khắt khe về công nghệ, chất lượng và tiến độ. Weldcom đã tham gia thiết kế, tích hợp dây chuyền sản xuất thân vỏ ô tô VinFast tại Việt Nam, Ấn Độ và Indonesia. Để đáp ứng yêu cầu, Weldcom đã tập trung đầu tư vào nghiên cứu phát triển, đào tạo nguồn nhân lực, đồng thời mở rộng năng lực sản xuất linh kiện ô tô trong nước. Đây là bước ngoặt quan trọng, khẳng định khả năng làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt.
Dẫn số liệu của Bộ Công Thương, PGS TS Nguyễn Hồng Sơn, nguyên Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, Việt Nam hiện có hơn 5.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm gần 88%. Tỉ lệ doanh nghiệp ứng dụng tự động hóa mới khoảng 10%, trong khi tỉ lệ đạt chứng nhận ISO hoặc áp dụng các mô hình quản trị hiện đại dưới 20%. Đa số các doanh nghiệp có thiết bị lạc hậu, thiếu tiêu chuẩn chất lượng, nên chỉ tham gia các công đoạn gia công cấp thấp, khó tiếp cận đơn hàng quy mô lớn và tiêu chuẩn cao.
Mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045, đòi hỏi sự chuyển đổi về chất của nền kinh tế, trong đó năng suất, công nghệ, năng lực tổ chức sản xuất và khả năng tạo giá trị gia tăng của doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng, chuyên gia Nguyễn Hồng Sơn nhận định.
Không nhiều ngành công nghiệp tại Việt Nam hiện nay có khả năng tạo ra hệ sinh thái sản xuất rộng lớn như ô tô, với sự tham gia của các ngành cơ khí, điện - điện tử, cao su, nhựa, vật liệu, khuôn mẫu, tự động hóa hay logistics công nghiệp.
Tại Việt Nam hiện đã hình thành một số doanh nghiệp nội có tiềm lực, đóng vai trò dẫn dắt. Các công ty VinFast, Trường Hải, TC Motor đang xây dựng hệ sinh thái, định hình nên chuỗi cung ứng, thu hút doanh nghiệp Việt tham gia. Không những thế, xe điện được xem là cơ hội hiếm có, để các quốc gia đi sau tham gia vào ngành công nghiệp này.
Những linh kiện ô tô do doanh nghiệp Việt chế tạo sẽ không tự dưng xuất hiện. Ngoài nỗ lực của doanh nghiệp, phải có chính sách dài hạn trong việc xây dựng nền tảng cấp quốc gia. Đó là những chương trình nâng cao năng lực nhà cung ứng; hình thành các trung tâm đào tạo nguồn nhân lực; nghiên cứu phát triển, cũng như xây dựng hệ sinh thái sản xuất sâu, rộng trong nước.
