Chính sách phát triển ngành ô tô cần được thiết kế theo hướng gắn quyền lợi doanh nghiệp được hưởng với hiệu quả đầu tư sản xuất.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập sâu rộng, yêu cầu cần đặt ra đối với ngành công nghiệp ô tô là làm thế nào để xây dựng được những năng lực có giá trị và có khả năng cạnh tranh cao.
Công ty Cổ phần Tập đoàn Trường Hải (Thaco Auto) vừa ký kết hợp tác chiến lược với tập đoàn ô tô lớn thế giới là Stellantis. Theo đó, Thaco Auto sẽ nắm quyền phân phối thêm 2 thương hiệu của Stellantis gồm xe Jeep và Ram tại Việt Nam. Cùng với đó là đầu tư sản xuất lắp ráp các thương hiệu ô tô thuộc tập đoàn Stellantis trong nước.
Tính đến nay, Thaco Auto đã hợp tác và phân phối chính thức một loạt thương hiệu ô tô Quốc tế tại Việt Nam bao gồm: Kia, Mazda, Peugeot, BMW, Mini, Jeep và Ram. Hàng loạt các mẫu xe Kia, Mazda, Peugeot, BMW đang được sản xuất lắp ráp trong nước, sắp tới sẽ là Jeep và Ram.
Theo ông Trần Bá Dương, Chủ tịch HĐQT Thaco Auto, thời gian tới sẽ có thêm một số thương hiệu ô tô Quốc tế được sản xuất lắp ráp tại Việt Nam. Cùng với đó, ô tô con mang thương hiệu nội địa, do Thaco Auto thiết kế và sản xuất sẽ ra đời. Thaco Auto quyết tâm đi theo định hướng phát triển đa thương hiệu ô tô tại Việt Nam, lấy sản xuất lắp ráp làm trọng tâm. Các dự án của Thaco Auto đều được đầu tư rất công phu, với dây chuyền lắp ráp, sản xuất linh kiện, xây dựng hệ thống phân phối và đào tạo nguồn nhân lực tiêu chuẩn Quốc tế.
Trong xu hướng chuyển sang nhập khẩu ô tô nguyên chiếc về phân phối ngày càng tăng, việc mở rộng sản xuất lắp ráp trong nước, được coi là nỗ lực của doanh nghiệp, đóng góp cho sự phát triển ngành công nghiệp ô tô.
Theo giới chuyên môn, ngành công nghiệp ô tô của một quốc gia sẽ bao gồm các công đoạn: sản xuất vật liệu, sản xuất linh kiện, cụm linh kiện (tổng thành) và lắp ráp. Cùng với đó là nghiên cứu phát triển và đào tạo nguồn nhân lực.
Nếu lấy tiêu chuẩn tỷ lệ nội địa hóa cao, làm chủ các công nghệ cốt lõi để đánh giá, đến nay ngành công nghiệp ô tô Việt Nam chưa đạt được. Phần lớn các linh kiện có hàm lượng công nghệ cao vẫn phải nhập khẩu, trong khi năng lực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo các bộ phận cốt lõi của các doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.
Tuy nhiên, nếu nhìn từ điểm xuất phát là con số 0 vào năm 1990, đến nay Việt Nam đã hình thành được một thị trường ô tô có quy mô thuộc nhóm trung bình của ASEAN, thu hút sự hiện diện của hầu hết các nhà sản xuất ô tô lớn trên thế giới, xây dựng được năng lực lắp ráp tương đối hoàn chỉnh và từng bước hình thành mạng lưới doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Bên cạnh các liên doanh nước ngoài như Toyota, Ford, Honda… đã hình thành những doanh nghiệp nội địa quy mô lớn như Thaco Auto, TC Motor và VinFast.
Nếu Nhật Bản, Hàn Quốc có nhiều thập niên để xây dựng ngành ô tô trước khi mở cửa cạnh tranh quốc tế, thì Việt Nam gặp bất lợi lớn. Thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ khu vực ASEAN đã giảm về 0% từ năm 2018. Ô tô giá rẻ từ Thái Lan, Indonesia đã tràn sang Việt Nam. Tới năm 2030, thuế nhập khẩu ô tô từ Liên minh châu Âu (theo Hiệp định EVAFTA) và Nhật Bản, Mexico, Canada (theo Hiệp định CPTPP) sẽ giảm về 0%. Trong khi năng lực sản xuất trong nước còn non trẻ, nhưng phải cạnh tranh với các đối thủ lớn mạnh, với chuỗi cung ứng và thị trường đã định hình.
Vì vậy, để những doanh nghiệp như Thaco Auto, TC Motor, VinFast phát triển với hoạt động sản xuất lắp ráp ô tô ngày càng mở rộng và tạo dựng chuỗi cung ứng trong nước sẽ vô cùng quan trọng.
Giá trị của ngành công nghiệp ô tô không chỉ nằm ở số lượng xe được sản xuất hay tỷ lệ nội địa hóa đạt được, quan trọng hơn đó là đội ngũ những doanh nghiệp, kỹ sư, những nhà cung ứng có năng lực được định hình. Chính những yếu tố này mới là nền tảng để Việt Nam tiếp tục tham gia vào những ngành công nghiệp phức tạp hơn trong tương lai.
Theo giới chuyên môn, để đạt được mục tiêu này, phải chuyển trọng tâm sang tập trung vào nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp nội địa và xây dựng hệ sinh thái ngành, nhằm tận dụng tốt cơ hội đang đến từ giai đoạn "ô tô hóa".
Điều đó có nghĩa là phải thay đổi cách thức ưu đãi, thiết kế các chính sách theo hướng gắn quyền lợi doanh nghiệp được hưởng với hiệu quả đầu tư sản xuất, hoạt động nghiên cứu phát triển, chuyển giao công nghệ và xây dựng mạng lưới nhà cung ứng. Chẳng hạn như chính sách giảm thuế tiêu thụ đặc biệt khi tỷ lệ nội địa hóa tăng. Song song đó, cần phải có chương trình hỗ trợ đủ mạnh và đủ thực chất để "tiếp sức" cho doanh nghiệp hỗ trợ bứt phá, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
“Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045” đang được các cơ quan chức năng soạn thảo, cần một cách tiếp cận mới. Phải thực sự đem đến những thay đổi, giúp gia tăng năng lực sản xuất trong nước, gia tăng sức cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nước, đưa ngành công nghiệp ô tô phát triển.
