Nếu bỏ điều kiện kinh doanh ngành nghề ô tô, cần phải viết lại “luật chơi” theo hướng khuyến khích đầu tư sản xuất và tạo dựng hệ sinh thái trong nước, tránh gây bất lợi so với hoạt động nhập khẩu.
Bộ Công Thương đang xem xét đưa hoạt động sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô ra khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đề xuất này phù hợp với xu hướng cải cách, nhằm tạo ra môi trường kinh doanh thông thoáng. Tuy nhiên, cũng đặt ra thách thức lớn đối với việc phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.
Để trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào 2045, Việt Nam cần có một ngành công nghiệp hùng mạnh. Công nghiệp ô tô là một trong những ngành sản xuất quan trọng, có sức lan tỏa lớn. Nó tạo ra liên kết đầu vào, đầu ra sâu, rộng, là khách hàng của nhiều ngành sản xuất quan trọng khác như: cơ khí, điện tử, luyện kim, hóa chất… Vì vậy, nó luôn đóng vai trò là trụ cột của nền kinh tế.
Ông Chung Ju-yung, cố Chủ tịch tập đoàn Hyundai (Hàn Quốc) từng nói: chiếc xe hơi chính là biểu hiện về trình độ khoa học kỹ thuật của quốc gia chế tạo ra nó. Một quốc gia có thể sản xuất ra chiếc xe hơi hoàn chỉnh, cũng có thể sản xuất được tất cả mọi thứ. Có nghĩa là nền công nghiệp của quốc gia đó đã rất phát triển, sẽ mang lại nhiều lợi ích.
Hàn Quốc sau 30 năm tạo dựng (1960-1990) đã có ngành công nghiệp ô tô phát triển mạnh mẽ. Ngành công nghiệp ô tô Hàn Quốc là động lực chính đưa quốc gia này trở thành “con rồng châu Á”. Hiện công nghiệp ô tô là một trong những ngành kinh tế chủ lực của Hàn Quốc, đóng góp gần 20% GDP mỗi năm.
Ngân hàng thế giới nhận định, thị trường ô tô Việt Nam rất tiềm năng. Giai đoạn từ nay đến năm 2035, Việt Nam sẽ tiêu thụ khoảng 9,6 triệu ô tô, còn từ 2035-2050 sẽ tiêu thụ gần 54 triệu ô tô các loại.
Nếu ngành công nghiệp ô tô phát triển, đủ khả năng đáp ứng toàn bộ nhu cầu của người dân và mở rộng thị trường ra thế giới, sẽ là động lực mạnh đưa Việt Nam trở thành quốc gia thịnh vượng trong tương lai. Ngược lại, nếu sản xuất trong nước không đáp ứng được thì xe nhập khẩu nguyên chiếc sẽ tràn vào. Thị trường lớn sẽ dành cho nước ngoài. Hàng năm Việt Nam sẽ phải chi một khoản ngoại tệ khổng lồ để nhập khẩu ô tô đáp ứng nhu cầu trong nước.
Tức là sẽ có 2 kịch bản xảy ra. Hoặc Việt Nam sẽ có ngành công nghiệp ô tô phát triển với công nghệ cao, năng suất cao, giá trị gia tăng cao, đóng góp lớn vào GDP và trở thành trụ cột của nền kinh tế; hoặc không còn sản xuất gì nữa, chỉ còn hoạt động thương mại, nhập khẩu toàn bộ xe từ nước ngoài về bán.
Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến nay không còn là con số 0 nữa. Tổng vốn đầu tư tích lũy lên tới hơn 20 tỷ USD; tổng năng lực sản xuất đạt hơn 1 triệu xe/năm và tạo ra khoảng 200.000 việc làm. Năm 2025, sản lượng ô tô sản xuất lắp ráp trong nước đạt gần 500.000 xe các loại, đáp ứng khoảng 70% nhu cầu của người dân. Tỷ lệ nội địa hóa của một số mẫu xe đã đạt từ 40%- 60%. Ngành công nghiệp hỗ trợ đã hình thành với lực lượng khoảng 500 nhà cung cấp. Các doanh nghiệp Việt đang chuyển mình từ sản xuất chi tiết đơn lẻ sang cung cấp cụm linh kiện và tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất của các hãng lớn. Toàn ngành đóng góp khoảng 3% GDP.
Hiện tại hoạt động sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô nằm trong danh mục những ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định tại Luật Đầu tư. Nghị định 116/ 2017/NĐ-CP của Chính phủ quy định, doanh nghiệp phải có ủy quyền chính hãng, phải có nhà xưởng dây chuyền sản xuất, có cơ sở bảo hành, bảo dưỡng và cam kết triệu hồi xe lỗi…Với những quy định này, việc gia nhập thị trường của các doanh nghiệp không hề dễ dàng.
Nếu bỏ điều kiện kinh doanh, ngành ô tô sẽ mở hoàn toàn, rào cản gia nhập coi như biến mất. Những thương nhân cũng có thể nhập khẩu xe về bán, chắc chắn sẽ tác động tiêu cực, có thể gây đổ vỡ chuỗi sản xuất trong nước. Trong khi đó, quy mô thị trường lớn là “cơ hội vàng” cho ngành công nghiệp ô tô phát triển. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã nhìn thấy tương lai và tham gia đầy quyết tâm vào ngành sản xuất này, cho dù hiện tại đang gánh chịu thua lỗ.
Theo chuyên gia ô tô Nguyễn Minh Đồng, nếu bỏ điều kiện kinh doanh với hoạt động sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô, cần phải viết lại “luật chơi”, theo hướng khuyến khích đầu tư sản xuất và tạo dựng hệ sinh thái trong nước, tránh gây ra bất lợi so với hoạt động nhập khẩu.
Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến nay chưa thể trở thành động lực đưa quốc gia bước vào “kỷ nguyên vươn mình”. Nhưng đây là ngành sản xuất có triển vọng và cơ hội lớn, khi phát triển đất nước sẽ được hưởng lợi rất nhiều. Chính phủ phải hỗ trợ mạnh mẽ để thúc đẩy ngành công nghiệp ô tô vươn lên, đảm nhiệm vai trò lớn lao trong nền kinh tế, ông Nguyễn Minh Đồng nói.
