Xuất khẩu cá ngừ chững lại phản ánh rõ những áp lực ngày càng lớn từ thị trường, chi phí logistics và rào cản chính sách, yêu cầu doanh nghiệp phải thích ứng và tái cấu trúc.
Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, sau khi tăng 13% trong tháng 1, xuất khẩu cá ngừ trong tháng 2/2026 chỉ đạt hơn 53 triệu USD, giảm gần 15% so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này cho thấy cá ngừ đang là một trong những nhóm hàng “gây lo ngại hơn” khi phải chịu sức ép đồng thời từ nhiều phía.
Xét theo thị trường, bức tranh xuất khẩu cá ngừ đang phân hóa rõ rệt. Mỹ tiếp tục là thị trường lớn nhất trong 2 tháng đầu năm 2026, với kim ngạch hơn 42 triệu USD, chiếm 32,8% tổng xuất khẩu. Tuy nhiên, xuất khẩu sang thị trường này lại giảm tới 15% so với cùng kỳ năm trước.
Đây là mức giảm đáng chú ý bởi Mỹ không chỉ là thị trường nhập khẩu lớn nhất mà còn có ảnh hưởng mạnh đến nhịp tăng trưởng chung của toàn ngành cá ngừ Việt Nam. Sự suy giảm tại thị trường chủ lực này đã kéo theo những tác động tiêu cực lên tổng thể xuất khẩu.
Ở chiều ngược lại, nhiều thị trường ngoài Mỹ đang nổi lên như những điểm sáng. Xuất khẩu sang Nga tăng 27%, Đức tăng 10%, Israel tăng 61%, Mexico tăng 36%, Ai Cập tăng 24% và Chile tăng tới 111%. Những con số này cho thấy nỗ lực đa dạng hóa thị trường của doanh nghiệp đang phát huy hiệu quả nhất định, góp phần bù đắp phần nào sự sụt giảm từ Mỹ.
Tuy vậy, các thị trường này hiện vẫn chưa đủ quy mô để thay thế hoàn toàn vai trò của thị trường Mỹ, khiến cán cân xuất khẩu vẫn nghiêng về trạng thái thiếu ổn định.
Về cơ cấu sản phẩm, nhóm cá ngừ thuộc mã HS03 vẫn chiếm tỷ trọng lớn, hơn 55% tổng kim ngạch, nhưng đã giảm gần 4% so với cùng kỳ. Trong khi đó, các sản phẩm cá ngừ chế biến và đóng hộp (HS16) tăng 5% và duy trì xu hướng tăng trưởng liên tục.
Diễn biến này phù hợp với xu hướng tiêu dùng toàn cầu, khi người tiêu dùng tại nhiều quốc gia ưu tiên các sản phẩm tiện lợi, dễ bảo quản và có giá hợp lý. Phân khúc cá ngừ chế biến vì vậy vẫn còn dư địa thị trường khá tốt.
Tuy nhiên, sự chuyển dịch này chưa đủ để triệt tiêu áp lực chung, khi chi phí sản xuất và xuất khẩu vẫn ở mức cao, trong khi nhu cầu thị trường chưa phục hồi đồng đều ở tất cả các phân khúc.
Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay đến từ yếu tố chính sách. Việt Nam đang nằm trong nhóm quốc gia bị Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) từ chối công nhận tương đương đối với một phần nghề cá. Từ ngày 1/1/2026, một số sản phẩm liên quan có thể bị cấm nhập khẩu vào Mỹ; với các trường hợp khác, nhà nhập khẩu phải bổ sung chứng nhận COA để chứng minh lô hàng không thuộc diện bị cấm.
Quy định này không chỉ làm tăng chi phí hồ sơ mà còn kéo dài thời gian thông quan, đồng thời khiến nhà nhập khẩu thận trọng hơn với nguồn cung từ Việt Nam.
Bên cạnh đó, chi phí đầu vào cũng đang là bài toán lớn. Trong giai đoạn đầu năm 2025, sản lượng khai thác tại nhiều ngư trường suy giảm, khiến giá cá ngừ vằn đông lạnh giao về Thái Lan duy trì ở mức cao, khoảng 1.600–1.700 USD/tấn. Điều này cho thấy ngành chế biến cá ngừ toàn cầu vẫn đang hoạt động trong điều kiện nguyên liệu không thực sự thuận lợi về giá.
Áp lực logistics càng gia tăng trong bối cảnh bất ổn tại Trung Đông. Giá xăng dầu leo thang, trong khi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho vận tải biển tăng rất mạnh, có trường hợp tăng hơn 1000%. Điều này khiến chi phí vận tải và phụ phí tăng cao, kéo theo nguy cơ chậm giao hàng, đảo lịch tàu và thu hẹp biên lợi nhuận, đặc biệt trên các tuyến đi Trung Đông, châu Âu và Bắc Phi.
Không dừng lại ở đó, cạnh tranh thuế quan tại EU cũng đang trở thành một rủi ro dài hạn. Hiệp định thương mại giữa EU và Ấn Độ hoàn tất vào cuối tháng 1/2026 sẽ đưa thuế về 0% cho phần lớn hàng hóa của Ấn Độ trong vòng 7 năm, bao gồm thủy sản. Khi lợi thế thuế quan của Việt Nam không còn khác biệt lớn, áp lực cạnh tranh về giá sẽ gia tăng rõ rệt.
Theo bà Nguyễn Hà, Chuyên gia thị trường Cá ngừ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (Vasep), nhìn tổng thể, 2 tháng đầu năm 2026 cho thấy thị trường cá ngừ Việt Nam đang ở trạng thái giằng co.
“Đà tăng trong tháng 1 cho thấy thị trường vẫn còn dư địa, nhưng nhịp chững lại trong tháng 2 là lời nhắc rằng tăng trưởng của ngành cá ngừ năm nay sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào năng lực thích ứng chính sách, kiểm soát chi phí và tái cơ cấu thị trường của doanh nghiệp, hơn là vào sự phục hồi đơn thuần của nhu cầu”, chuyên gia của Vasep lưu ý.
Trong bối cảnh đó, chuyên gia lưu ý, các doanh nghiệp xuất khẩu cá ngừ cần đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc vào các thị trường lớn có rủi ro cao. Đồng thời tận dụng xu hướng tiêu dùng để gia tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến, nâng cao giá trị gia tăng.
Song song với đó, việc chủ động thích ứng với các yêu cầu chính sách, tối ưu chi phí logistics và kiểm soát tốt nguồn nguyên liệu sẽ trở thành những yếu tố then chốt. Chỉ khi nâng cao năng lực linh hoạt và tái cấu trúc chiến lược kinh doanh, doanh nghiệp mới có thể duy trì tăng trưởng trong bối cảnh áp lực ngày càng gia tăng.
