Trong tiến trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, chất lượng lập pháp ngày càng được nhìn nhận là một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.
Luật pháp không chỉ điều chỉnh thị trường, mà còn định hình cách thị trường vận hành và phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế.
Khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, việc bảo đảm tính khả thi của hệ thống pháp luật trở thành điều kiện nền tảng cho tăng trưởng bền vững. Một hệ thống luật pháp hiệu quả không chỉ cần đúng về nguyên tắc, mà còn phải vận hành được trong thực tế.
Trong bối cảnh đó, sự tham gia của các đại biểu xuất thân từ doanh nhân trong Quốc hội không chỉ là một yếu tố cơ cấu, mà phản ánh nhu cầu gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa chính sách và thực tiễn thị trường. Đây là một trong những điều kiện quan trọng giúp nâng cao chất lượng lập pháp và thúc đẩy cải cách thể chế.
Ở nghĩa tích cực nhất, doanh nhân trong Quốc hội có thể được xem là tầng kiểm định chi phí chính sách, giúp các quy định pháp luật không chỉ đúng về nguyên tắc mà còn phù hợp với khả năng vận hành của nền kinh tế.
Một đạo luật kinh tế tốt không chỉ cần được thiết kế đúng về nguyên tắc pháp lý, mà còn phải phản ánh đúng thực tiễn vận hành của nền kinh tế.
Trong khi nhiều chính sách được xây dựng dựa trên nghiên cứu, số liệu và báo cáo, doanh nhân tiếp cận thị trường theo cách trực tiếp hơn: thông qua những quyết định đầu tư, sản xuất và cạnh tranh hằng ngày. Họ là những người thường xuyên đối diện với thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, chi phí tuân thủ, rủi ro pháp lý, cũng như các biến động của tỷ giá, lãi suất, lạm phát và thị trường quốc tế.
Những yếu tố này không phải là khái niệm lý thuyết, mà là các biến số thực sự ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.
Doanh nhân không nhìn thị trường qua báo cáo, mà qua những quyết định thật: đầu tư hay dừng lại, mở rộng hay thu hẹp, tuyển dụng hay cắt giảm. Chính trải nghiệm trực tiếp đó giúp họ nhận diện rõ hơn tác động thực sự của chính sách đối với hoạt động kinh doanh.
Khi tham gia nghị trường, các đại biểu xuất thân từ doanh nhân vì vậy mang theo một “dữ liệu sống” về môi trường kinh doanh. Nguồn dữ liệu này giúp quá trình xây dựng luật hạn chế tình trạng quy định hợp lý trên giấy tờ nhưng khó triển khai trong thực tế, một vấn đề không hiếm gặp trong quá trình hoàn thiện thể chế ở nhiều nền kinh tế đang chuyển đổi.
Trong nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp tạo ra của cải, việc làm và động lực đổi mới sáng tạo. Đồng thời, họ cũng là chủ thể chịu tác động trực tiếp từ các quy định pháp luật.
Thực tiễn cho thấy, nhiều cải cách quan trọng trong các đạo luật nền tảng như Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư hay Luật Đất đai đều gắn với mục tiêu giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao tính minh bạch của hệ thống quy định.
Từ thực tiễn tư vấn doanh nghiệp tại TAT Law Firm, chúng tôi thấy rằng không ít trường hợp một quy định có thể hợp lý về mặt nguyên tắc, nhưng lại tạo ra chi phí đáng kể khi triển khai trong thực tế. Khi thủ tục kéo dài hoặc tiêu chí thiếu rõ ràng, doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh kế hoạch đầu tư, thậm chí tạm dừng dự án.
Một thủ tục chậm thêm 60-90 ngày không chỉ làm trễ tiến độ dự án, mà còn làm trễ chu kỳ vốn, trễ các hợp đồng liên quan và đôi khi là trễ cả cơ hội thị trường.
Kinh nghiệm thị trường của các đại biểu doanh nhân vì vậy giúp nhận diện sớm những rủi ro thể chế, những trường hợp mà một quy định có thể đúng về câu chữ nhưng lại tạo ra chi phí lớn khi áp dụng.
Chính vì vậy, tiếng nói từ khu vực sản xuất, kinh doanh góp phần quan trọng vào việc bảo đảm tính khả thi của luật. Một đạo luật kinh tế chỉ thực sự phát huy giá trị khi đứng vững trong môi trường cạnh tranh thực tế, nơi doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực vốn, biến động tỷ giá, lãi suất và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chính sách cần được kiểm chứng bằng thực tiễn
Quá trình lập pháp hiệu quả luôn cần sự kết hợp của nhiều góc nhìn. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và chuyên gia pháp lý mang lại góc nhìn chuẩn mực và dài hạn. Trong khi đó, doanh nhân mang đến góc nhìn vận hành thực tế của nền kinh tế.
Sự kết hợp này giúp hệ thống pháp luật vừa bảo đảm tính ổn định, vừa phù hợp với nhịp vận động của thị trường.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn nếu quá lớn sẽ nhanh chóng trở thành chi phí phát triển. Doanh nhân thường là những người cảm nhận sớm nhất những tín hiệu thay đổi của thị trường.
Khi tiếng nói này được lắng nghe một cách khách quan trong quá trình xây dựng luật, các quy định có cơ hội rõ ràng hơn, minh bạch hơn và hạn chế rủi ro diễn giải tùy tiện.
Ở góc độ này, sự tham gia của đại biểu doanh nhân không chỉ góp phần phản ánh lợi ích của khu vực kinh tế tư nhân, mà còn giúp quá trình thiết kế chính sách tiệm cận gần hơn với thực tiễn vận hành của nền kinh tế.
