Độc lạ mô hình “công ty một người” ở Trung Quốc

Mô hình “công ty một người” (One Person Company - OPC) đang trở thành một làn sóng thực sự, làm thay đổi căn bản cách thức vận hành của nền kinh tế số Trung Quốc. Từ các khu công nghệ ở Bắc Kinh đến những không gian sáng tạo tại Thâm Quyến, hàng triệu “siêu cá nhân” đang chứng minh rằng, trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, một người hoàn toàn có thể “làm thay” cả một tập thể.

Làn sóng khởi nghiệp mới

Theo “Báo cáo xu hướng phát triển OPC tại Trung Quốc (2025–2030)” do Hiệp hội Nhân tài Trung Quan Thôn công bố, tính đến tháng 6 năm 2025, nước này đã có hơn 16 triệu công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, chiếm tới 27,4% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Chỉ riêng trong nửa đầu năm 2025, số lượng OPC đăng ký mới trên toàn quốc đạt 2,86 triệu, tăng vọt 47% so với cùng kỳ năm trước, chiếm gần một phần tư tổng số doanh nghiệp mới thành lập.

Điều này có nghĩa là cứ bốn doanh nghiệp mới ra đời thì có một doanh nghiệp là “công ty một người”. Một làn sóng khởi nghiệp mới, dựa trên nền tảng AI, đang thực sự bùng nổ.

Trên thực tế, sự trỗi dậy của OPC bắt nguồn từ việc các công cụ AI, đặc biệt là các tác nhân thông minh (AI Agent) và mô hình ngôn ngữ lớn, đã trở nên đủ mạnh mẽ và dễ tiếp cận. Những công việc từng đòi hỏi cả một đội ngũ gồm lập trình viên, nhà thiết kế, chuyên viên marketing giờ đây có thể được gói gọn trong một cá nhân và hệ thống AI của họ.

Giáo sư Hồ Diên Bình, giảng viên đặc biệt tại Đại học Tài chính – Kinh tế Thượng Hải, nhận định: “Việc OPC từ một khái niệm mang tính trào lưu trở thành một hiện tượng phát triển chủ yếu là nhờ trình độ công nghệ trí tuệ nhân tạo đã đủ để giúp cá nhân hoàn thiện toàn bộ chu trình kinh doanh”.

Đồng quan điểm, Viện sĩ Viện Khoa học Trung Quốc, Phó Hiệu trưởng Đại học Nam Kinh Chu Chí Hoa cũng khẳng định, bản chất của OPC không phải là “công ty ma”, mà là mô hình mà ở đó, cá nhân dựa vào sức mạnh tính toán, công cụ và nền tảng AI để độc lập hoàn thành toàn bộ vòng khép kín từ thiết kế, nghiên cứu phát triển đến tiếp thị sản phẩm, thực sự là “một người thành một đội quân”.

Những câu chuyện thành công từ mô hình này vô cùng đa dạng, cho thấy sức hấp dẫn của nó không giới hạn ở giới công nghệ. Lấy thí dụ về Dương Sa, một cựu nhân viên của gã khổng lồ Tencent, đã thành lập công ty tư vấn của riêng mình. Chỉ với một mình, cô đã giúp một doanh nghiệp đồ nội thất ngoài trời tối ưu hóa quy trình vận hành chỉ trong 20 phút, một công việc mà trước đó họ đã phải chi 800.000 nhân dân tệ để thuê ngoài.

Hay như Vương Khải Lợi, một kiến trúc sư ở Ninh Ba, sau khi chuyển đổi mô hình từ công ty truyền thống sang OPC, anh cho biết tỷ suất lợi nhuận của mình đã tăng từ 20% đến 30% nhờ cắt giảm được chi phí quản lý và nhân sự. Đặc biệt, Dương Bình, một nhà phát triển thế hệ 9X, dù không biết viết code nhưng vẫn tạo ra một trò chơi tương tác và bán lại cho một công ty tổ chức tiệc cưới lớn. Thậm chí, một bài hát do anh sáng tác bằng DeepSeek đã đạt hơn 2 triệu lượt phát trên NetEase Cloud Music, giúp công ty “một người” của anh được định giá lên tới 30 triệu nhân dân tệ.

AI viết lại luật chơi

Nhận thấy tiềm năng to lớn của làn sóng này, chính quyền các địa phương trên khắp Trung Quốc đang chạy đua để thu hút và nuôi dưỡng các OPC.

Tại Bắc Kinh, cộng đồng AI Bắc Vĩ Trung Quan Thôn đã công bố kế hoạch dịch vụ OPC trí tuệ nhân tạo đầu tiên của thành phố, cung cấp không gian làm việc và hỗ trợ toàn diện cho các nhà khởi nghiệp. Thượng Hải với kế hoạch “Siêu cá nhân 288” tại khu vực mới Lâm Cảng, cung cấp miễn phí văn phòng trong ba năm và trợ cấp sức mạnh tính toán lên đến 500.000 nhân dân tệ. Nam Kinh đã xây dựng 25 cộng đồng OPC, có khả năng tiếp nhận hơn 3.000 doanh nghiệp, trong khi Tô Châu đặt mục tiêu trở thành “thành phố khởi nghiệp OPC hàng đầu”, dự kiến đến năm 2028 sẽ có hơn 30 cộng đồng và thu hút 10.000 nhân tài OPC.

Sự vào cuộc đồng bộ từ trung ương đến địa phương, với việc Quốc vụ viện Trung Quốc đưa OPC vào chiến lược “Hành động AI+” và coi đây là đơn vị thực hành nhỏ nhất của “doanh nghiệp bản địa thông minh”, cho thấy mô hình này đã được xác định là một động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tươi sáng của những “siêu cá nhân” là không ít gam màu tối. Việc gọi vốn đầu tư vẫn là một bài toán nan giải. Trong mắt các quỹ đầu tư mạo hiểm truyền thống, một công ty có đội ngũ sáng lập hùng hậu thường được coi là “bảo chứng” an toàn hơn so với một OPC, dù cho sản phẩm của họ có tiềm năng đến đâu.

Bên cạnh đó, mức độ tín nhiệm trên thị trường và khả năng chống chịu rủi ro của mô hình này cũng bị đặt dấu hỏi. Một khảo sát cho thấy, chỉ có khoảng 20% OPC thực sự tìm ra mô hình kinh doanh bền vững, phần còn lại đều gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động. Những vấn đề như pháp lý, tài chính, hay đơn giản là việc sản phẩm bị sao chép cũng có thể ngốn rất nhiều thời gian và tâm sức của những người sáng lập đơn độc.

Nhìn chung, sự bùng nổ của “công ty một người” ở Trung Quốc là minh chứng rõ ràng cho thấy AI đang viết lại luật chơi của thị trường lao động và khởi nghiệp. Nó không chỉ là một xu hướng nhất thời, mà là một sự dịch chuyển cấu trúc trong cách chúng ta định nghĩa về “doanh nghiệp”. Từ những gã khổng lồ công nghệ với hàng nghìn nhân viên đến những “đội quân một người” tinh gọn và linh hoạt, tương lai của nền kinh tế số đang được định hình bởi những “siêu cá nhân” dám nghĩ, dám làm và biết tận dụng sức mạnh của AI.