Ngành ô tô vẫn đối mặt với thách thức lớn về tỉ lệ nội địa hóa, cũng như sự hoàn thiện của chuỗi cung ứng vật liệu và linh kiện then chốt.
Quy mô thị trường ô tô ngày càng lớn, hoạt động sản xuất lắp ráp ngày càng phát triển, Việt Nam đang trở thành một trung tâm sản xuất ô tô mới tại khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, công nghiệp hỗ trợ rất yếu kém.
Theo số liệu từ các cơ quan chức năng, năm 2025 thị trường ô tô Việt Nam đạt quy mô hơn 600.000 xe, tăng khoảng 22% so với năm 2024. Thị trường tiếp tục mở rộng trong năm 2026, doanh số bán tính đến hết tháng 10 đã vượt 550.000 xe, tăng hơn 20% so với cùng kỳ, dự báo sẽ đạt khoảng 700.000 xe cả năm.

Sản xuất trong nước cũng tăng trưởng mạnh. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), sản lượng ô tô sản xuất, lắp ráp trong nước 10 tháng năm 2026, ước đạt hơn 468.000 xe, tăng 25,1% so với cùng kỳ 2025.
Quy mô thị trường ô tô Việt Nam liên tục mở rộng, sản lượng xe sản xuất, lắp ráp trong nước ngày càng tăng cao, mở ra cơ hội lớn cho ngành công nghiệp hỗ trợ. Tuy nhiên, tỷ lệ nội địa hóa vẫn thấp, công nghiệp hỗ trợ chưa theo kịp.
Số liệu từ Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy, 10 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã chi 6,29 tỷ USD để nhập khẩu linh kiện và phụ tùng ô tô, tăng 35,1% so với cùng kỳ năm trước.
Theo Bộ Công Thương, tỉ lệ nội địa hóa đối với ô tô tải hiện đạt từ 40%-45%, còn ô tô con đến 9 chỗ chỉ đạt từ 12%-20%. Tỉ lệ nội địa hóa cao nhất thuộc về Công ty VinFast hiện đạt hơn 60%, trong khi các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), dù đã hoạt động tại Việt Nam nhiều chục năm nhưng chưa đạt mức cam kết 40%, thậm chí nhiều dòng xe chỉ đạt 10%-15%.
Linh kiện ô tô nội địa hóa được chủ yếu là các chi tiết cồng kềnh, giản đơn, sử dụng nhiều nhân công, giá rẻ như ghế, ắc quy, nhựa cỡ lớn... chiếm khoảng 20% giá trị của một chiếc ô tô. Các cụm linh kiện phức tạp hiện nay chưa sản xuất được; Hầu hết linh kiện yêu cầu hàm lượng chất xám, hàm lượng kỹ thuật cao đều phải nhập khẩu.
Vào tháng 6/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035, với mục tiêu khiên tốn, nâng tỉ lệ nội địa hóa ngành ô tô lên 22%-30% vào năm 2030 và 32%-40% vào năm 2035.
Giới chuyên môn nhận xét, quy mô thị trường ô tô ngày càng lớn, hoạt động sản xuất lắp ráp ngày càng phát triển, Việt Nam đang trở thành một trung tâm sản xuất ô tô mới tại khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, thách thức lớn là tỉ lệ nội địa hóa thấp, chuỗi cung ứng chưa hoàn thiện, hoạt động chủ yếu vẫn chỉ là lắp ráp.
Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu đặt ra đến năm 2045, sản xuất từ 4 - 4,6 triệu chiếc/năm, với tỉ lệ nội địa hóa 80% - 85%; giá trị xuất khẩu phương tiện vận tải và linh kiện, phụ tùng đạt 30-40 tỉ USD. Qua đó, đưa Việt Nam tham gia sâu và có vị thế cao hơn trong chuỗi giá trị ô tô toàn cầu.

Để đạt mục tiêu này, cần xây dựng một chuỗi giá trị công nghiệp bền vững, bứt phá khỏi giai đoạn lắp ráp, hướng tới làm chủ từ nguyên vật liệu đến sản phẩm hoàn chỉnh để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành.
Phải gắn ưu đãi với phát triển công nghiệp hỗ trợ nội địa. Các doanh nghiệp ô tô muốn hưởng ưu đãi cao phải xây dựng được chuỗi cung ứng tại chỗ với sự tham gia của doanh nghiệp Việt. Các sản phẩm được hưởng ưu đãi, phải có hàm lượng khoa học công nghệ, thay vì lắp ráp giản đơn.
Các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cần được hỗ trợ mạnh mẽ từ Nhà nước. Được tiếp cận nguồn vốn dài hạn với lãi suất thấp; được ưu đãi thuế, phí; khuyến khích đầu tư vào nghiên cứu phát triển và nhận chuyển giao công nghệ, đặc biệt là các linh kiện, phụ tùng có nhu cầu lớn và được sử dụng rộng rãi trong ngành ô tô.
Cần đánh giá đầy đủ thực trạng ngành công nghiệp hỗ trợ, từ năng lực nghiên cứu, tỷ lệ nội địa hóa, trình độ công nghệ đến những khoảng trống còn thiếu trong chuỗi cung ứng, để có chính sách hỗ trợ hiệu quả nhất. Phải tạo ra một hệ sinh thái đủ khả năng nuôi dưỡng công nghệ, phát triển doanh nghiệp và từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp hỗ trợ.