Hàng chục doanh nghiệp “bình phong” được sử dụng trong đường dây lừa đảo do Mr Pips cầm đầu, tiếp tục đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế giám sát pháp nhân sau khi thành lập…
Viện Kiểm sát nhân dân TP Hà Nội vừa ban hành cáo trạng truy tố Phó Đức Nam, tức Mr Pips, cùng các đồng phạm trong vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản và các tội danh liên quan. Theo cáo trạng, Phó Đức Nam, Lê Khắc Ngọ cùng những người trong hệ thống bị cáo buộc đã thực hiện 919 vụ lừa đảo, chiếm đoạt gần 1.600 tỷ đồng thông qua các website giao dịch ngoại hối, chứng khoán quốc tế giả.
Đáng chú ý, trong vụ án này, quy mô của đường dây không chỉ thể hiện ở số tiền bị chiếm đoạt đặc biệt lớn, mà còn ở cách cả hệ thống được tổ chức, vận hành dưới hình thức của những doanh nghiệp có đăng ký, văn phòng, nhân sự và tài khoản thanh toán. Cụ thể, cáo trạng xác định nhóm của Phó Đức Nam đã thành lập 81 doanh nghiệp. Trong đó, 4 công ty được sử dụng để tuyển dụng nhân sự; 31 công ty đứng tên thuê 43 văn phòng tại Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng và Bình Dương; 49 công ty được dùng để mở 67 tài khoản ngân hàng tiếp nhận tiền của nhà đầu tư.
Ngoài hệ thống tài khoản ngân hàng, nhóm này còn sử dụng các cổng thanh toán trung gian để nhận và luân chuyển tiền. Dòng tiền sau đó tiếp tục được điều chuyển theo chỉ đạo của những người vận hành đường dây.
Cùng với mạng lưới doanh nghiệp, toàn bộ hệ thống được chia thành 7 bộ phận, gồm kỹ thuật, marketing, kế toán - tài vụ, chăm sóc khách hàng, hỗ trợ, an ninh - pháp chế và kinh doanh. Mỗi bộ phận đảm nhận một công đoạn, từ tạo lập các website giao dịch, quảng cáo, tìm kiếm khách hàng, tiếp nhận tiền đến trì hoãn hoặc ngăn người chơi rút vốn.
Theo đánh giá của một số chuyên gia pháp lý, việc các doanh nghiệp được phân chia chức năng rõ ràng khiến đường dây mang dáng dấp của một tổ chức kinh doanh thông thường. Văn phòng, nhân sự, tài khoản ngân hàng cùng quy trình vận hành được sử dụng để tạo dựng niềm tin, đồng thời che giấu hoạt động phía sau.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Tạ Anh Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TNHH Tạ Anh Tuấn cho rằng, điều đáng lưu ý trong vụ án này là các pháp nhân được sử dụng cho những công đoạn khác nhau nhưng cùng phục vụ hoạt động của một hệ thống.
“Không nên vì một số vụ án mà dựng thêm rào cản đối với quyền thành lập doanh nghiệp. Điều cần thiết là xây dựng cơ chế đủ khả năng nhận diện khi nhiều pháp nhân được tổ chức thành một hệ thống có dấu hiệu bất thường. Hậu kiểm hiệu quả sẽ giúp bảo vệ môi trường kinh doanh thông thoáng, đồng thời hạn chế nguy cơ doanh nghiệp bị lợi dụng làm bình phong cho các hoạt động vi phạm pháp luật”, Luật sư Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh.
Theo Luật sư Tạ Anh Tuấn, pháp luật bảo đảm quyền thành lập và quản lý nhiều doanh nghiệp nếu tổ chức, cá nhân đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Bản thân việc một người hoặc một nhóm người có liên quan đến việc thành lập nhiều pháp nhân không phải là căn cứ để kết luận có vi phạm.
Tuy nhiên, nội dung cáo trạng cho thấy các doanh nghiệp trong vụ án được phân vai từ tuyển dụng nhân sự, thuê văn phòng đến mở tài khoản nhận tiền. Khi mỗi pháp nhân chỉ thực hiện một phần công việc, việc quản lý và xem xét từng doanh nghiệp tách biệt có thể không phản ánh đầy đủ mối liên hệ của cả hệ thống.
“Kẽ hở đáng lưu ý không nằm ở việc thành lập doanh nghiệp dễ hay khó, mà ở khả năng nhận diện mối liên hệ giữa nhiều pháp nhân do cùng một nhóm người chi phối hoặc cùng tham gia một mô hình hoạt động. Nếu dữ liệu vẫn được quản lý theo từng doanh nghiệp, thiếu cơ chế đối chiếu tổng thể, những dấu hiệu bất thường có thể không được phát hiện kịp thời”, Luật sư Tạ Anh Tuấn phân tích.
Theo Luật sư Tuấn, nhiều doanh nghiệp có cùng người điều hành, sử dụng chung địa điểm, mở nhiều tài khoản để tiếp nhận dòng tiền hoặc có phương thức giao dịch tương đồng không đồng nghĩa với việc đã xảy ra vi phạm. Tuy nhiên, khi các dấu hiệu này đồng thời xuất hiện và kéo dài, hệ thống quản lý cần có khả năng cảnh báo để cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xác minh.
Từ đó, giải pháp không phải là siết điều kiện đăng ký doanh nghiệp hoặc đặt thêm thủ tục đối với mọi tổ chức, cá nhân gia nhập thị trường. Cách làm này có thể ảnh hưởng đến quyền tự do kinh doanh và làm tăng chi phí tuân thủ của những doanh nghiệp hoạt động hợp pháp.
Theo Luật sư Tạ Anh Tuấn, trọng tâm cần đặt vào cơ chế hậu kiểm và khả năng kết nối dữ liệu. Thông tin về người đại diện, chủ sở hữu, địa chỉ hoạt động, tình trạng kê khai thuế và các dấu hiệu bất thường trong giao dịch tài chính cần được phân tích trong mối liên hệ giữa các pháp nhân, thay vì chỉ được xem xét trong phạm vi từng doanh nghiệp.
“Việc chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế, hệ thống ngân hàng và cơ quan có thẩm quyền cũng cần đi kèm tiêu chí cảnh báo rõ ràng, bảo đảm đúng mục đích và không ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của doanh nghiệp”, Luật sư Tạ Anh Tuấn nói.
