Xung đột Trung Đông leo thang trở lại, đẩy giá dầu Brent lên đỉnh 6 tuần, đồng thời khiến "bóng ma" lạm phát quay trở lại bao phủ kinh tế toàn cầu.
Ngày 20/7, giá dầu tăng 3% trong phiên đầu tuần khi Mỹ và Iran mở rộng các cuộc tấn công tại Trung Đông, làm gián đoạn dòng năng lượng qua eo biển Hormuz. Giá dầu Brent tăng 2,69 USD, tương đương 3,05%, lên 90,79 USD một thùng lúc 23h43 GMT, mức cao nhất kể từ ngày 11/6. Giá dầu WTI của Mỹ ở mức 84,68 USD/thùng, tăng 2,19 USD, tương đương 2,65%, cao nhất kể từ ngày 12/6.
Giá dầu Brent đã tăng 15,9% trong tuần trước, tuần tăng mạnh nhất kể từ tháng 4; còn giá dầu WTI tăng 15,5%, mức tăng tuần lớn nhất kể từ đầu tháng 3/2026.
Đợt tăng giá dầu lần này nghiêm trọng hơn khi hạ tầng dầu khí đang bị nhắm mục tiêu trong xung đột Mỹ-Iran. Trong phần lớn năm nay, thị trường định giá rủi ro ở phần vận chuyển, khi các tàu không dám qua eo biển Hormuz nhưng sản phẩm dầu vẫn còn đó. Nhưng việc hạ tầng dầu khí và điện nước của các nước Vùng Vịnh bị đưa vào tầm ngắm đẩy rủi ro sang một cấp độ khác.
Lưu lượng dầu vận chuyển qua eo biển tiếp tục ngưng trệ, ở mức hiếm thấy. Dữ liệu của LSEG cho thấy chỉ có 4 tàu đi qua Hormuz trong ngày Chủ nhật vừa qua, giảm từ 8 tàu của ngày liền trước. Kể từ thứ Sáu tuần trước, ít nhất 3 tàu chở sản phẩm dầu và 1 tàu chở dầu thô cỡ lớn (VLCC) đã vào eo biển để lấy hàng.
Trong bản tin Reuters đầu tháng này, bà Vandana Hari, nhà sáng lập hãng phân tích Vanda Insights, nhận định thị trường dầu mỏ vẫn duy trì "một phần bù rủi ro đáng kể" ngay cả khi giá dầu lùi khỏi đỉnh, bởi hoạt động trung chuyển qua Hormuz đã trở lại trạng thái gần như dừng hẳn mà chưa có dấu hiệu rõ ràng về thời điểm khơi thông. Khi đó, bà cho rằng niềm tin vào khả năng Mỹ và Iran quay lại đàm phán đang kìm hãm đà tăng giá dầu. Việc Iran tuyên bố đình chỉ bản ghi nhớ đã ký với Mỹ làm suy yếu chính niềm tin đó.
Dù vậy, vẫn còn một nhân tố kìm giá dầu đến từ phía cầu. EIA ước tính tiêu thụ dầu toàn cầu sẽ giảm bình quân 1,2 triệu thùng một ngày trong năm 2026, trong đó 0,8 triệu thùng đến từ các nền kinh tế ngoài OECD, phần lớn ở châu Á, nơi chịu ảnh hưởng nặng nhất từ việc Hormuz đóng cửa. Theo các chuyên gia, mức giá cao đang bào mòn nhu cầu dầu thô, tạo ra van xả tự nhiên nhưng với cái giá là tăng trưởng chậm lại.
Tác động rõ nhất của cú sốc dầu lần này là làm đảo ngược thành quả chống lạm phát vừa đạt được. Tuần trước, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 6 của Mỹ thấp hơn dự báo, phần lớn nhờ giá xăng giảm. Với dầu trở lại vùng 90 USD/thùng, cấu phần năng lượng của rổ CPI gần như chắc chắn đảo chiều trong các tháng tới. Một chỉ báo sớm đã xuất hiện: giá hàng nhập khẩu của Mỹ tăng ngoài dự báo trong tháng 6.
Phản ứng của thị trường lãi suất rất nhanh. Hợp đồng tương lai hiện định giá khoảng 29% khả năng FED tăng lãi suất từ nay đến cuối năm, một sự đảo chiều kỳ vọng đáng kể so với chỉ vài tuần trước.
Ông Bruce Kasman, Chuyên gia kinh tế trưởng JPMorgan, nói rằng dự báo cơ sở của ngân hàng này vẫn là Fed chuyển sang tăng lãi suất một cách từ tốn trong năm 2027, nhưng cán cân rủi ro đang dịch chuyển theo hướng một đợt tăng lãi suất sớm hơn dự kiến.
Châu Âu đã đi trước một bước khi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) nâng lãi suất 25 điểm cơ bản hồi tháng 6, đưa lãi suất tiền gửi lên 2,25%, đồng thời nâng dự báo lạm phát 2026 lên 3,0% và hạ dự báo tăng trưởng GDP khu vực euro xuống 0,8%.
Ở châu Á, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc vừa quyết định giữ nguyên lãi suất cho vay cơ bản tháng thứ 14 liên tiếp, với LPR một năm ở 3,0% và 5 năm ở 3,5%. Quyết định phản ánh mục tiêu giải quyết sự mất cân bằng giữa tăng trưởng trong nước thiếu đồng đều với xuất khẩu mạnh nhưng tiêu dùng yếu. Trong tình hình này, giới chức Trung Quốc sẽ ngần ngại nới lỏng tiền tệ thêm vì điều đó sẽ bào mòn biên lãi ròng ngân hàng và tạo áp lực lên nhân dân tệ, đồng thời ưu tiên triển khai các biện pháp tài khóa đã ban hành.
Là nền kinh tế có độ mở lớn và vẫn phụ thuộc đáng kể vào năng lượng nhập khẩu, Việt Nam đối mặt với tác động tiềm tàng. Trực tiếp nhất là giá xăng dầu trong nước tăng có thể lan sang chi phí vận tải, logistics, đánh bắt, vật liệu xây dựng và giá thành sản xuất.
Tỷ giá cũng đáng quan tâm khi hóa đơn nhập khẩu năng lượng tăng làm giảm thặng dư thương mại, trong lúc kỳ vọng Fed nâng lãi suất củng cố đồng USD. Đặc biệt nếu giá năng lượng cao kéo tăng trưởng tại Mỹ, EU và Trung Quốc chậm lại, đơn hàng xuất khẩu của Việt Nam có thể chịu áp lực.
Tác động có thể sẽ không diễn ra đồng đều. Các ngành vận tải, hàng không, thủy sản, thép, xi măng, hóa chất và doanh nghiệp sử dụng nhiều điện, nhiên liệu sẽ chịu sức ép trước, trong khi một số doanh nghiệp dầu khí có thể hưởng lợi từ giá bán cao hơn. Đồng thời, giá dầu tăng có thể làm chi phí sản xuất và vận chuyển hàng nhập khẩu từ châu Á tăng thêm, ngay cả với những doanh nghiệp không trực tiếp sử dụng nhiều nhiên liệu.
