Giải bài toán đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp

Tham gia phiên chất vấn, dẫn số liệu khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), đại biểu Nguyễn Đại Thắng, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên cho rằng, bức tranh về đổi mới sáng tạo trong khu vực tư nhân rất trầm lắng khi chỉ có 8,8% số doanh nghiệp có đổi mới sản phẩm; 3,9% doanh nghiệp có hợp tác về khoa học công nghệ; tỷ lệ giới thiệu sản phẩm mới tại Việt Nam thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực.

Trước thực trạng này, đại biểu đề nghị Bộ trưởng chỉ rõ nguyên nhân và đưa ra các giải pháp căn cơ để khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh nghiên cứu phát triển (R&D), thương mại hóa kết quả nghiên cứu và chuyển đổi số trong thời gian tới.

Chia sẻ với trăn trở của đại biểu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã chỉ ra hai nghịch lý lớn đang tồn tại trong việc kết nối giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn, bao gồm:

Thứ nhất, sàn giao dịch công nghệ còn trầm lắng. Bộ trưởng cho biết, trên sàn giao dịch công nghệ (Techmart) do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, thời gian qua đã có khoảng 80.000 ý tưởng, sản phẩm được đưa lên chào bán. Tuy nhiên, chỉ có khoảng 8.000 giao dịch thành công với tổng giá trị vỏn vẹn khoảng 13 tỷ đồng. Con số này cho thấy, khoảng cách rất lớn từ ý tưởng của các nhà khoa học đến nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Thứ hai, Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp chưa hấp dẫn khối tư nhân. Theo Bộ trưởng, dù hành lang pháp lý cho phép doanh nghiệp được trích tối đa tới 20% thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp để lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ, nhưng hiện nay cả nước mới chỉ có hơn 300 quỹ. Đáng nói, phần lớn số quỹ này và hơn 80% quy mô vốn lại nằm ở các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước; khối doanh nghiệp tư nhân gần như chưa mặn mà trích lập và sử dụng nguồn lực này.

“Hai câu chuyện trên cho thấy bài toán lớn nhất hiện nay là làm sao để doanh nghiệp thực sự đưa được công nghệ vào quy trình sản xuất nhằm tăng năng suất, chất lượng”, Bộ trưởng nhìn nhận.

Để giải quyết bài toán thương mại hóa và ứng dụng công nghệ, Bộ trưởng cho biết, ngành khoa học và công nghệ đang chủ động chuyển từ cơ chế “chờ doanh nghiệp tìm đến” sang chủ động đồng hành, học tập theo mô hình thành công của các quốc gia tiên tiến như Singapore.

Cụ thể, Bộ đang thí điểm chương trình đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào phục vụ các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khi một doanh nghiệp có bài toán thực tế cần tối ưu hóa quy trình sản xuất bằng AI nhưng thiếu năng lực công nghệ, và các trường đại học, viện nghiên cứu có sẵn chuyên gia, giải pháp phù hợp.

Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đóng vai trò cầu nối, sẵn sàng cấp gói kinh phí tối đa lên tới 3 tỷ đồng để các nhà khoa học, chuyên gia công nghệ đến “nằm vùng” trực tiếp tại doanh nghiệp, cùng giải quyết bài toán cụ thể và chuyển giao công nghệ thành công.

Cùng với các vấn đề đã nêu, nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt “Doanh nghiệp phải là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo”, Bộ trưởng cho biết, trong các chuyến làm việc với các địa phương, Bộ đều đề nghị cấp ủy, chính quyền địa phương phải vào cuộc thực chất, mỗi tỉnh, thành phố chủ động lựa chọn từ 3 đến 5 doanh nghiệp có tiềm năng để làm hạt nhân thí điểm đưa khoa học công nghệ vào sản xuất.

Dẫn chứng từ câu chuyện thực tế khi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Sơn La, Bộ trưởng cho hay, tỉnh có thế mạnh lớn về chăn nuôi bò sữa, bò thịt. Bộ đã gợi mở việc phối hợp ứng dụng công nghệ sinh học, giải mã và chọn lọc nguồn gen chất lượng cao để tăng sản lượng sữa và nâng cao tầm vóc đàn bò địa phương.

“Chỉ khi khoa học công nghệ đi thẳng vào từng bài toán thực tế của đời sống sản xuất, xuất phát từ “đơn đặt hàng” sống còn của thị trường và doanh nghiệp, thì dòng vốn của khu vực tư nhân mới thực sự được kích hoạt mạnh mẽ cho công tác đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định.