Các bộ, ngành, địa phương cần xác định rõ nhu cầu, khả năng tiếp nhận và năng lực giải ngân vốn ODA, làm cơ sở sử dụng hiệu quả nguồn vốn, tránh dàn trải, chậm tiến độ trong giai đoạn phát triển tới.
Đó là nhấn mạnh của Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn khi chủ trì cuộc họp Ban Chỉ đạo quốc gia về ODA và vốn vay ưu đãi với các đối tác phát triển, sáng 16/1/2025.
Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, trong năm 2025, Việt Nam đã ký vay mới khoảng 624 triệu USD vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài cho 10 chương trình, dự án, tương đương mức của năm 2024. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vẫn còn chậm so với yêu cầu.
Lũy kế đến ngày 31/12/2025, tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn nước ngoài đạt gần 45%. Nguyên nhân chậm giải ngân đến từ cả yếu tố chủ quan và khách quan, trong đó nổi bật là việc chậm triển khai công tác chuẩn bị đầu tư; quá trình đàm phán, ký kết hiệp định vay kéo dài; một số đối tác phát triển chậm cho ý kiến đối với hồ sơ mời thầu và các tài liệu liên quan trong quá trình thực hiện dự án.
Nhận diện rõ những điểm nghẽn này, thời gian qua Việt Nam đã triển khai nhiều cải cách mạnh mẽ nhằm tháo gỡ vướng mắc về thể chế, quy trình và thủ tục tiếp nhận, sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi. Cụ thể, các quy định về quản lý nợ công đã được sửa đổi theo hướng rút ngắn ít nhất một năm trong tổng thời gian từ khâu chuẩn bị dự án đến đàm phán, ký kết điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận vay.
Luật Điều ước quốc tế cũng được sửa đổi, bổ sung nhằm đơn giản hóa trình tự, thủ tục, hồ sơ trong các khâu đàm phán, ký kết, phê duyệt, sửa đổi, gia hạn và chấm dứt hiệu lực các hiệp định vay vốn. Chính phủ đồng thời ban hành nghị định sửa đổi một số điều của Nghị định số 242/2025/NĐ-CP, mở rộng đối tượng là công ty con của doanh nghiệp nhà nước được tiếp cận và sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi; tiếp tục hoàn thiện dự thảo các nghị định sửa đổi trong lĩnh vực quản lý nợ công.
Tại cuộc họp, đại diện các bộ, ngành và địa phương đều khẳng định vai trò quan trọng của nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi đối với phát triển kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh và bền vững, nhiều dự án lớn mang tính xoay chuyển tình thế sẽ được triển khai, nhu cầu về nguồn lực đầu tư dài hạn, chi phí hợp lý càng trở nên cấp thiết.
Các bộ, ngành, địa phương kiến nghị các nhà tài trợ tiếp tục cải cách thủ tục tài trợ theo hướng rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án; đẩy nhanh tiến độ xem xét, cho ý kiến đối với hồ sơ mời thầu và các tài liệu liên quan.
TPHCM đề xuất sửa đổi Nghị định 242 theo hướng cho phép địa phương chủ động sử dụng ngân sách địa phương để xử lý khó khăn, đẩy nhanh tiến độ các dự án sử dụng vốn vay nước ngoài; đồng thời bổ sung quy định về chi phí giải quyết khiếu nại giữa chủ đầu tư và nhà thầu, tháo gỡ vướng mắc về hoàn thuế giá trị gia tăng.
Tỉnh Tuyên Quang kiến nghị các nhà tài trợ đẩy nhanh tiến độ xem xét hồ sơ dự án, tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và đưa ra khuyến nghị kịp thời trong quá trình triển khai. Địa phương này cũng đề nghị Chính phủ xem xét điều chỉnh tỷ lệ cho vay lại đối với các tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn nhằm mở rộng khả năng tiếp cận vốn vay nước ngoài.
Đại diện các nhà tài trợ đánh giá cao những cải cách mạnh mẽ của Việt Nam trong thời gian qua, trong đó có lĩnh vực ODA và vốn vay ưu đãi; bày tỏ ấn tượng với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao của Việt Nam năm 2025 và khẳng định tiếp tục đồng hành, phối hợp chặt chẽ để rút ngắn thời gian thực hiện các dự án.
Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn khẳng định Chính phủ Việt Nam luôn coi vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài là nguồn lực quan trọng, ưu tiên đầu tư cho các công trình hạ tầng, kinh tế trọng điểm, có tính lan tỏa cao. Theo Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021–2025, khoảng 300 nghìn tỷ đồng, tương đương 10% tổng vốn đầu tư công, đã được Quốc hội phê duyệt dành cho các dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi.
Bước sang năm 2026 – năm khởi đầu giai đoạn phát triển mới gắn với triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026–2030 – Phó Thủ tướng nhấn mạnh vai trò then chốt của đầu tư công, trong đó có vốn vay nước ngoài, đối với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% và định hình quỹ đạo tăng trưởng dài hạn.
Để nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng nguồn vốn này, Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về đầu tư công và quản lý nợ công; sớm trình Chính phủ các nghị định sửa đổi theo hướng tinh giản thủ tục, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Bộ Tài chính đồng thời chủ trì xử lý các khác biệt giữa pháp luật Việt Nam và quy định của WB, ADB; thiết lập nhóm công tác chuyên trách với các bộ, ngành, địa phương và nhà tài trợ; tăng cường tập huấn, ứng dụng công nghệ số trong kiểm soát chi và rút vốn.
Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phân tích kỹ nguyên nhân chậm giải ngân, có giải pháp đồng bộ, đặc biệt đối với các vấn đề về giải phóng mặt bằng và năng lực cán bộ. Các đơn vị phải chủ động, quyết liệt, dám nghĩ, dám làm, chịu trách nhiệm về kết quả giải ngân tại đơn vị, địa phương mình; tăng cường phối hợp với Bộ Tài chính và nhà tài trợ, bảo đảm công khai, minh bạch trong triển khai dự án.
Đồng thời, các bộ, ngành, địa phương phải xác định rõ nhu cầu huy động vốn ODA giai đoạn 2026–2030, đánh giá sát khả năng tiếp nhận và giải ngân, tránh dàn trải, hình thức. Phó Thủ tướng cũng đề nghị các nhà tài trợ tiếp tục chia sẻ thông tin về quy mô, điều kiện cung cấp vốn, cải cách thủ tục theo hướng tăng tính tự chủ cho bên tiếp nhận, qua đó tạo chuyển biến thực chất trong huy động và giải ngân vốn ODA tại Việt Nam.
