Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026: Doanh nghiệp trước cú sốc địa chính trị toàn cầu, các chuyên gia và doanh nghiệp đã nêu nhiều giải pháp giúp doanh nghiệp ứng phó với cú sốc chi phí.
Phát biểu tại Diễn đàn, TS Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TP HCM đánh giá, Việt Nam có khả năng "đề kháng" và chống chịu tốt trước các cú sốc bên ngoài, đây không phải là nhận định cảm tính. Thực tế đã được kiểm chứng qua hai giai đoạn lớn là khủng hoảng kinh tế 2008-2009 và giai đoạn COVID-19 (2021-2022), khi nền kinh tế vẫn duy trì được độ ổn định tương đối. Dù bối cảnh hiện nay có nhiều khác biệt, vẫn có thể rút ra một số điểm cốt lõi.
Trước hết, theo TS Trần Du Lịch, khó khăn của kinh tế toàn cầu không chỉ xuất hiện khi xung đột Trung Đông bùng phát. Ngay từ đầu năm, giai đoạn 2023-2026 đã được dự báo là thời kỳ tăng trưởng chậm lại, đi kèm với rủi ro địa chính trị gia tăng. Thị trường tài chính quốc tế cũng chưa ổn định, thể hiện qua áp lực tỉ giá, lạm phát và cạnh tranh giữa các đồng tiền – những yếu tố đã manh nha từ sớm.
Ở trong nước, nền kinh tế cũng đối mặt nhiều thách thức. Sự suy giảm của thị trường khiến đơn hàng có xu hướng ngắn hạn, quy mô nhỏ, doanh nghiệp gặp khó ngay từ đầu năm. Áp lực tỉ giá, chi phí tài chính và giá nguyên liệu nhập khẩu tăng cao đã tồn tại từ trước. Biến động năng lượng càng làm chi phí logistics leo thang, trong khi Việt Nam vốn là quốc gia có chi phí logistics thuộc nhóm cao trong khu vực.
Bên cạnh đó, thị trường bất động sản, lĩnh vực có tác động lớn đến tăng trưởng và ổn định vĩ mô, vẫn đang trong quá trình điều chỉnh. Trước những yếu tố này, cộng thêm diễn biến tại Trung Đông, Chính phủ đã chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó theo mốc 1 tháng và 3 tháng, nhằm bảo đảm mục tiêu tăng trưởng.
Về phía doanh nghiệp, TS Trần Du Lịch cho rằng, kinh nghiệm từ các giai đoạn khủng hoảng trước cho thấy đây là lúc cần quản trị dòng tiền chặt chẽ, kiểm soát tồn kho và duy trì công suất sản xuất. Quan trọng là giữ khách hàng, bảo toàn chuỗi cung ứng, không bỏ qua đơn hàng, kể cả nhỏ. Doanh nghiệp giữ được nền tảng và lao động sẽ có khả năng phục hồi nhanh hơn khi thị trường cải thiện.
“Song song đó, cần chủ động cắt giảm chi phí, tận dụng tối đa các chính sách hỗ trợ. Về phía Nhà nước, cần tiếp tục tháo gỡ về thuế, phí để hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là khu vực vừa và nhỏ. Quan trọng hơn, phải giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô – đặc biệt là tỉ giá, lãi suất và thanh khoản”, TS Trần Du Lịch nhấn mạnh.
PGS TS Trần Hoàng Ngân - Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Trường Đại học Sài Gòn cũng cho rằng Việt Nam có “sức đề kháng” và bản lĩnh để vượt qua các cú sốc bên ngoài, nhờ kinh nghiệm ứng phó với đại dịch COVID-19, các xung đột địa chính trị như Nga - Ukraine và thiên tai trong những năm qua.
Trong bối cảnh hiện nay, ông đề xuất một số giải pháp ngắn hạn: Thứ nhất, kiểm soát giá xăng dầu. Cụ thể, cần sử dụng linh hoạt các công cụ tài chính như miễn, giảm thuế, phí để bình ổn giá, tránh hiệu ứng lan tỏa. Ông cho biết ngân sách hiện có đủ khả năng thực hiện việc này nhờ mức thu vượt dự toán hơn 80.000 tỉ đồng trong 2 tháng đầu năm.
Thứ hai, hỗ trợ chi phí cho doanh nghiệp, như: giảm tối đa các loại phí thuộc phạm vi quản lý nhà nước như thuế, phí hải quan, phí hạ tầng giao thông... nhằm trực tiếp chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp.
Về chính sách tài khóa, ông ủng hộ quan điểm nới lỏng trong bối cảnh nợ công đang được kiểm soát ở mức khoảng 37% GDP. Tuy nhiên, việc nới lỏng cần đi kèm nguyên tắc chặt chẽ, tiết kiệm, chống lãng phí, nhằm tập trung nguồn lực cho đầu tư công, đặc biệt là ba lĩnh vực hạ tầng chiến lược: giao thông, năng lượng và công nghệ. Theo ông, việc hoàn thiện hạ tầng giao thông sẽ góp phần giảm chi phí vận tải và tiêu thụ xăng dầu cho doanh nghiệp.
Về chính sách tiền tệ, ông kiến nghị cần đảm bảo đồng thời các mục tiêu: kiểm soát lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng và giữ an toàn hệ thống. Trong đó, cần ưu tiên đảm bảo thanh khoản và ổn định lãi suất, bởi lạm phát hiện nay chủ yếu đến từ yếu tố “chi phí đẩy” như giá năng lượng và xung đột địa chính trị, không phải do cung tiền. Do đó, cần tránh để lãi suất tăng cao nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và duy trì việc làm.
Về dài hạn, ông nhấn mạnh ba trụ cột chuyển đổi mang tính bắt buộc gồm: chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và chuyển đổi cơ cấu kinh tế.
Trong khi đó, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP HCM (HUBA) Nguyễn Ngọc Hòa cho rằng, doanh nghiệp trước hết cần hiểu rõ thị trường để có thể thích ứng và đáp ứng phù hợp. Trong bối cảnh khó khăn hiện nay, việc nỗ lực xoay xở để tồn tại là điều tất yếu.
Theo ông, doanh nghiệp phải tìm mọi cách cắt giảm chi phí, đồng thời vẫn duy trì đầu tư, thậm chí chấp nhận không có lãi trong ngắn hạn để chuẩn bị cho chu kỳ phát triển tiếp theo. Có thể chỉ đạt mức hòa vốn, nhưng cần mạnh dạn đầu tư vào chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các tiêu chuẩn mới của thị trường để hướng tới phát triển bền vững.
Bên cạnh nỗ lực tự thân, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ từ các cơ quan quản lý. Khi doanh nghiệp tự xoay xở, họ vẫn bị giới hạn về nguồn lực và thị trường, trong khi quá trình tái cơ cấu còn chịu nhiều ràng buộc từ các yếu tố bên ngoài và chi phí phát sinh. Vì vậy, cần có những điều chỉnh chính sách nhằm tháo gỡ rào cản, tạo dư địa hỗ trợ doanh nghiệp phát triển.
