Vụ việc hàng loạt giám đốc vừa bị bắt trong chuyên án tại Phú Thọ đặt ra yêu cầu nhìn lại nguy cơ doanh nghiệp bị biến tướng, ảnh hưởng tới cạnh tranh và niềm tin thị trường…
Thông tin từ Công an tỉnh Phú Thọ cho biết, đơn vị vừa triệt phá một chuyên án đặc biệt lớn trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc cũ. Cụ thể, sáng 24/3, lực lượng chức năng đã huy động hơn 200 cán bộ, chiến sĩ thuộc nhiều đơn vị, đồng loạt khám xét khẩn cấp 28 địa điểm là chỗ ở, nơi làm việc của nhiều công ty; giữ khẩn cấp 10 đối tượng cầm đầu, cộm cán và triệu tập 26 người liên quan để điều tra mở rộng.
Điều khiến vụ án đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô chuyên án, mà còn ở chân dung những đối tượng bị xử lý. Trong số này có nhiều người giữ vị trí giám đốc, phó giám đốc, kế toán doanh nghiệp. Tang vật bị thu giữ gồm sổ sách kế toán, sổ đỏ, hợp đồng nhà đất, cùng 4 khẩu súng, đạn và vật liệu liên quan.
Những chi tiết cho thấy vụ việc không còn mang dáng dấp của các hành vi riêng lẻ, mà có dấu hiệu của một mạng lưới hoạt động phức tạp, được che giấu dưới vỏ bọc doanh nghiệp.
Nhiều ý kiến cho rằng, từ đây, vấn đề đặt ra không dừng ở phạm vi xử lý hình sự một nhóm đối tượng. Điều đáng lo hơn là nguy cơ một số pháp nhân doanh nghiệp bị vận hành chệch khỏi bản chất của hoạt động kinh doanh, trở thành công cụ phục vụ cho các mục đích không minh bạch.
Trong nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp là chủ thể của đầu tư, sản xuất, kinh doanh hợp pháp, tạo việc làm và đóng góp cho tăng trưởng. Vì vậy, khi danh nghĩa doanh nghiệp bị kéo lệch khỏi chức năng vốn có, hệ lụy không chỉ dừng lại ở một vụ án, mà lan rộng tới toàn bộ môi trường kinh doanh.
Mối nguy lớn nhất nằm ở chỗ sự biến tướng ấy có thể làm xô lệch chuẩn mực cạnh tranh. Khi một số thực thể mang danh doanh nghiệp nhưng không vận hành theo logic thị trường, cạnh tranh không còn được quyết định chủ yếu bởi năng lực quản trị, chất lượng sản phẩm hay hiệu quả dịch vụ. Thay vào đó, những yếu tố phi thị trường có thể chen vào, tạo ra lợi thế bất bình đẳng.
Hệ quả là các doanh nghiệp làm ăn chân chính bị đặt vào thế bất lợi. Trong một môi trường mà chuẩn mực bị xô lệch, họ không chỉ cạnh tranh bằng năng lực, mà còn phải gánh thêm chi phí để tự bảo vệ mình trong giao dịch, hợp tác và đầu tư.
Từ đó hình thành một dạng “chi phí vô hình” của thị trường. Đó là chi phí niềm tin. Chi phí ấy không dễ nhìn thấy ngay, nhưng lại rất nặng. Khi niềm tin suy giảm, đối tác dè dặt hơn, khách hàng thận trọng hơn, còn quyết định hợp tác, mở rộng đầu tư hay ký kết hợp đồng cũng trở nên chậm chạp hơn.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh vụ án này, Luật sư Nguyễn Đức Biên – Giám đốc Công ty Luật TNHH Đại La cho rằng, việc lợi dụng pháp nhân doanh nghiệp để thực hiện hành vi vi phạm không chỉ làm sai lệch bản chất của hoạt động kinh doanh, mà còn đặt ra những thách thức lớn trong việc nhận diện và xử lý trách nhiệm pháp lý.
Theo ông, trong những trường hợp như vậy, cần phân biệt rõ giữa tư cách pháp nhân của doanh nghiệp và hành vi của các cá nhân cụ thể. Tuy nhiên, trên thực tế, ranh giới này không phải lúc nào cũng được nhận diện rõ ràng, nhất là khi doanh nghiệp vẫn tồn tại hợp pháp về mặt hồ sơ, nhưng hoạt động bên trong lại bị chi phối bởi các mục đích không minh bạch.
“Vấn đề không thể chỉ dừng ở việc xử lý một vài cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi, mà cần nhìn nhận toàn diện hơn, từ vai trò của người điều hành, cách thức tổ chức vận hành, cho đến các mối quan hệ giao dịch, dòng tiền và mức độ minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp”, Luật sư Nguyễn Đức Biên phân tích.
Theo Luật sư Biên, khó khăn lớn nhất hiện nay là nhiều trường hợp pháp nhân doanh nghiệp bị sử dụng như một “công cụ hợp pháp” để che giấu các hành vi sai lệch. Khi đó, nếu chỉ căn cứ vào hồ sơ pháp lý, rất khó phát hiện sớm vi phạm, còn khi sự việc bị phát hiện thì hệ quả thường đã lan rộng.
Từ thực tế này, ông cho rằng việc xử lý cần đi theo hướng làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể liên quan, đồng thời hoàn thiện cơ chế giám sát để hạn chế nguy cơ “núp bóng” pháp nhân doanh nghiệp.
Theo Luật sư, bên cạnh việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, cần đặc biệt chú trọng tới yếu tố phòng ngừa. Việc tăng cường kiểm soát hoạt động thực tế, nâng cao yêu cầu minh bạch trong quản trị, cũng như nhận diện sớm những dấu hiệu bất thường trong tài chính, nhân sự và quan hệ giao dịch là rất cần thiết.
“Nói cách khác, vấn đề không chỉ là phát hiện và xử lý một vụ án, mà là bảo đảm pháp nhân doanh nghiệp không bị sử dụng sai lệch khỏi chức năng vốn có, qua đó bảo vệ đúng bản chất của doanh nghiệp và giữ gìn sự lành mạnh của môi trường kinh doanh”, Luật sư chia sẻ.
