Việc thúc đẩy du lịch xanh gặp khó khăn do quá trình thay đổi quy trình cần thời gian, trong khi nhiều cơ sở du lịch quy mô nhỏ hạn chế về tài chính, điều kiện đầu tư hạ tầng và thiết bị xử lý rác.
Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức Hội thảo tham vấn đánh giá cơ sở tình hình ô nhiễm chất thải nhựa trong ngành du lịch. Đây là hoạt động nằm trong khuôn khổ Chương trình Đổi mới sáng tạo mảng Nhựa toàn cầu (GPIP) giai đoạn II do UNDP triển khai.
Hội thảo tập trung làm rõ bức tranh tổng thể về hiện trạng phát sinh, quản lý và tác động của rác thải nhựa trong hoạt động du lịch, đồng thời thảo luận các giải pháp nhằm giảm thiểu nhựa dùng một lần, góp phần nâng cao hình ảnh và năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam trong dài hạn.
Phát biểu tại hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu cho biết, sau hai năm phục hồi mạnh mẽ, du lịch Việt Nam đã đạt nhiều kết quả ấn tượng, với lượng khách quốc tế và nội địa năm 2025 cao nhất kể từ khi ngành du lịch được thành lập. Việt Nam đang nổi lên là điểm sáng tăng trưởng của khu vực và thế giới.
Tuy nhiên, đi cùng với sự tăng trưởng nhanh là những thách thức ngày càng rõ nét, trong đó nổi bật là vấn đề rác thải nhựa, đặc biệt tại các điểm đến, cơ sở lưu trú và chuỗi dịch vụ du lịch. Theo ông Hà Văn Siêu, ô nhiễm nhựa không chỉ làm suy giảm cảnh quan, môi trường sinh thái và đa dạng sinh học, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng trải nghiệm của du khách và uy tín thương hiệu du lịch quốc gia. “Giảm thiểu rác thải nhựa không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu trong tiến trình phát triển du lịch xanh, bền vững và có trách nhiệm”, Phó Cục trưởng nhấn mạnh.
Thời gian qua, vấn đề giảm thiểu rác thải nhựa đã được Chính phủ đưa vào các chiến lược và kế hoạch hành động quốc gia, gắn với mục tiêu quản lý bền vững tài nguyên, thích ứng biến đổi khí hậu và tăng trưởng xanh. Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh xác định rõ định hướng xanh hóa nền kinh tế, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, huy động tài chính xanh và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Trong lĩnh vực du lịch, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, lồng ghép tiêu chí bền vững vào công tác quản lý, điều hành; phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và đối tác quốc tế thúc đẩy du lịch xanh; khuyến khích các mô hình kinh doanh thân thiện với môi trường, từng bước hạn chế nhựa dùng một lần trong cơ sở lưu trú, khu điểm du lịch và chuỗi cung ứng dịch vụ.
Nhiều văn bản, bộ tiêu chí và quy định liên quan đến bảo vệ môi trường trong du lịch đã được ban hành, tạo hành lang pháp lý cho quá trình chuyển đổi xanh của ngành, từ nhãn du lịch bền vững, bộ tiêu chí môi trường cho cơ sở du lịch đến quy tắc ứng xử bảo vệ môi trường trong hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch.
Tuy vậy, theo đánh giá tại hội thảo, con đường hướng tới du lịch không rác thải nhựa vẫn còn nhiều rào cản. Bà Nguyễn Thanh Bình, Phó Trưởng phòng Lưu trú du lịch (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam) cho biết, trung bình mỗi khách lưu trú thải ra khoảng 1,2 kg rác/ngày đêm, khách không lưu trú khoảng 0,5 kg/ngày, trong đó nhựa chiếm tỷ lệ đáng kể.
Việc thúc đẩy du lịch xanh gặp khó khăn do quá trình thay đổi quy trình vận hành cần thời gian, trong khi nhiều cơ sở du lịch quy mô nhỏ hạn chế về tài chính, chưa đủ điều kiện đầu tư hạ tầng và thiết bị xử lý rác. Một bộ phận chủ cơ sở vẫn đặt nặng lợi ích trước mắt, nhận thức về phát triển bền vững và bảo vệ môi trường chưa đầy đủ. Bên cạnh đó, nhiều đơn vị thiếu nhân lực chuyên trách, còn lúng túng trong định hướng và kết nối chuỗi cung ứng sản phẩm, dịch vụ thân thiện với môi trường.
Các nghiên cứu của UNDP cũng chỉ ra, sự gia tăng nhanh của du lịch đang tạo áp lực lớn lên môi trường, đặc biệt là chất thải nhựa dùng một lần. Tại Việt Nam, mỗi ngày phát sinh khoảng 70.000 tấn rác thải sinh hoạt; mức tiêu thụ nhựa bình quân đạt 81 kg/người/năm. Nếu không kiểm soát hiệu quả ô nhiễm nhựa, những giá trị cốt lõi làm nên sức hấp dẫn của du lịch có nguy cơ bị suy giảm.
Một thực tế đáng chú ý là khoảng cách giữa nhận thức và hành động của doanh nghiệp du lịch. Dù phần lớn doanh nghiệp hiểu rõ tác hại của rác thải nhựa, nhưng tỷ lệ sử dụng nhựa dùng một lần vẫn ở mức cao. Nhiều doanh nghiệp cho rằng sản phẩm thay thế có chi phí cao, thiếu nguồn cung ổn định, trong khi nhựa vẫn tiện lợi và phù hợp với thói quen của khách hàng.
Ở chiều ngược lại, khách du lịch được đánh giá là có thiện chí nhưng còn thụ động. Phần lớn du khách chỉ sẵn sàng chi trả thêm một mức hạn chế cho các hoạt động bảo vệ môi trường và khó chủ động thay đổi hành vi nếu thiếu hạ tầng hỗ trợ hoặc các lựa chọn “mặc định xanh” từ phía doanh nghiệp.
Theo các chuyên gia, trong đó có PGS TS Phạm Trung Lương - chuyên gia tư vấn du lịch của UNDP, thách thức lớn nhất hiện nay là tạo ra những giải pháp thay thế nhựa khả thi, phù hợp cả về chi phí lẫn thói quen tiêu dùng, đồng thời hình thành thị trường sản phẩm xanh đủ mạnh để doanh nghiệp yên tâm chuyển đổi.
Ông Vũ Thái Trường, Trưởng Ban Biến đổi khí hậu, Năng lượng và Môi trường, UNDP Việt Nam nhấn mạnh: "Việc đầu tư cho các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm chất thải nhựa không nên được nhìn nhận như một chi phí gia tăng, mà là khoản đầu tư chiến lược giúp bảo vệ sức cạnh tranh, hình ảnh và lợi ích kinh tế dài hạn của các điểm đến, các doanh nghiệp du lịch. Cách tiếp cận cần chuyển dịch từ xử lý chất thải nhựa sau thải bỏ mang tính bị động, sang giảm thiểu tại nguồn, với sự tham gia chủ động từ khu vực tư nhân thông qua các cơ chế đầu tư và tài chính phù hợp cho những mô hình kinh doanh du lịch đổi mới sáng tạo. Từ đó, thay thế dần sản phẩm nhựa dùng một lần, hướng tới phát triển bền vững”.
Về phía doanh nghiệp, giải pháp chủ yếu là thúc đẩy một số mô hình thay thế nhựa dùng một lần tại các cơ sở lưu trú và điểm đến có tỷ trọng phát sinh chất thải nhựa lớn.
