Ngành công thương duy trì phục hồi tích cực, nhưng áp lực về năng lượng, thị trường và nội tại đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp điều hành linh hoạt để giữ vững nhịp tăng trưởng.
Quý I/2026, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm và nhiều rủi ro địa chính trị kéo dài, ngành Công Thương vẫn duy trì được đà phục hồi tích cực ở cả sản xuất, xuất nhập khẩu và thị trường nội địa. Tuy nhiên, những áp lực về năng lượng, chi phí đầu vào và sự thiếu đồng đều giữa các ngành đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về tái cấu trúc và điều hành linh hoạt để tạo dư địa tăng trưởng bền vững trong thời gian tới.
Quý I/2026 mở ra với không ít thách thức khi kinh tế toàn cầu tiếp tục tăng trưởng chậm, chỉ dao động quanh mức 2,8 - 3,0%. Những biến động địa chính trị kéo dài, đặc biệt tại Ukraine và Trung Đông, đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng và logistics, kéo theo chi phí đầu vào gia tăng. Trong nước, từ tháng 3, giá nhiên liệu thế giới tăng mạnh bắt đầu tác động rõ rệt đến hoạt động sản xuất và vận tải, tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp.
Trong bối cảnh đó, theo ông Bùi Huy Sơn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp, ngành Công Thương vẫn duy trì được nhịp tăng trưởng khá tích cực ở nhiều lĩnh vực, cho thấy khả năng thích ứng và phục hồi của nền sản xuất trong nước.
Điểm sáng rõ nét nhất tiếp tục đến từ sản xuất công nghiệp - trụ cột của tăng trưởng. Chỉ số sản xuất toàn ngành tăng 9% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, ngành chế biến, chế tạo - khu vực sản xuất chủ lực tăng 9,7%, phản ánh đà phục hồi ổn định của năng lực sản xuất nội địa.
Một số ngành gắn với đầu tư hạ tầng ghi nhận mức tăng trưởng cao, như sản phẩm khoáng phi kim loại tăng 19,7% và sản xuất kim loại tăng 22,9%. Những con số này cho thấy hiệu ứng lan tỏa tích cực từ việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, góp phần thúc đẩy nhu cầu vật liệu và sản xuất công nghiệp.
Cùng với đó, chỉ số nhà mua hàng (PMI) tháng 3 đạt 51,2 điểm, đánh dấu tháng thứ 9 liên tiếp duy trì trên ngưỡng 50 điểm. Điều này cho thấy hoạt động sản xuất tiếp tục mở rộng, đồng thời củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động.
Ở lĩnh vực xuất nhập khẩu, bức tranh tăng trưởng tiếp tục ghi nhận những kết quả ấn tượng. Tổng kim ngạch 3 tháng đầu năm ước đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23,2% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt 122,9 tỷ USD, tăng 19,1%.
Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn với kim ngạch 87,8 tỷ USD, tăng 20%. Điều này cho thấy khu vực sản xuất trong nước không chỉ phục hồi mà còn từng bước nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu thị trường quốc tế.
Đáng chú ý, một số thị trường xuất khẩu ghi nhận mức tăng trưởng cao như Hồng Kông (Trung Quốc) tăng 47,4%, Trung Quốc tăng 26,4% và Hoa Kỳ tăng 24,3%. Đây là tín hiệu cho thấy doanh nghiệp đã chủ động hơn trong việc tận dụng cơ hội thị trường cũng như khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do đã ký kết.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu đạt gần 126,6 tỷ USD, tăng 27%, chủ yếu tập trung vào máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Xu hướng này phần nào phản ánh kỳ vọng mở rộng sản xuất trong các quý tiếp theo, khi doanh nghiệp tăng cường nhập khẩu đầu vào để phục vụ đơn hàng.
Thị trường trong nước tiếp tục duy trì sự ổn định. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng khoảng 10,9%. Nguồn cung hàng hóa dồi dào, giá cả cơ bản được kiểm soát, góp phần giữ vững cân đối cung cầu và ổn định thị trường.
Công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực Công Thương cũng được triển khai đồng bộ trên nhiều mặt. An ninh năng lượng được đảm bảo với sản lượng điện toàn hệ thống đạt 63,6 tỷ kWh, tăng 6,1%. Việc điều hành xăng dầu linh hoạt đã góp phần hạn chế tác động từ biến động giá thế giới đến thị trường trong nước.
Hoạt động hội nhập kinh tế quốc tế và xúc tiến thương mại tiếp tục được đẩy mạnh, gắn với hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường. Thương mại điện tử tiếp tục khẳng định vai trò là kênh phân phối quan trọng, hỗ trợ tiêu thụ hàng hóa, đặc biệt là nông sản. Trong quý I, các sàn thương mại điện tử đã gỡ bỏ gần 3.000 sản phẩm vi phạm, góp phần lành mạnh hóa môi trường kinh doanh.
Bên cạnh đó, công tác phòng vệ thương mại, bảo vệ người tiêu dùng và hoàn thiện thể chế tiếp tục được chú trọng, tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định và bền vững của ngành.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, ngành Công Thương cũng đang đối mặt với không ít thách thức. Trước hết là áp lực về an ninh năng lượng khi phụ tải đỉnh có xu hướng đến sớm. Trong khi đó, việc điều tiết giữa các nguồn điện gặp khó khăn do nguồn điện nền còn hạn chế, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác vận hành hệ thống.
Tăng trưởng giữa các ngành chưa thực sự đồng đều. Một số ngành như phân bón, khai thác than vẫn còn suy giảm do thiếu hụt nguyên liệu đầu vào, biến động giá cả và những hạn chế về công nghệ, đầu tư.
Ngoài ra, tiến độ triển khai một số dự án nguồn và lưới điện còn chậm do vướng mắc về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và điều chỉnh quy hoạch. Điều này ảnh hưởng đến khả năng bổ sung nguồn cung năng lượng trong trung và dài hạn.
Những biến động khó lường của kinh tế thế giới, đặc biệt là xung đột địa chính trị, tiếp tục tạo áp lực lên chi phí sản xuất và hoạt động xuất nhập khẩu, đòi hỏi các giải pháp điều hành phải linh hoạt và kịp thời hơn.
Trước những thách thức đó, Bộ Công Thương đã đề ra nhiều giải pháp trọng tâm nhằm khắc phục hạn chế và tạo dư địa tăng trưởng cho các tháng tiếp theo.
Thứ nhất, về bảo đảm an ninh năng lượng, (i) theo lộ trình chuyển đổi cơ cấu năng lượng, phấn đấu đến năm 2030 giảm mức nhập khẩu ròng năng lượng của VN từ 42% năm 2025 xuống 30%. (ii) điều hành hệ thống điện linh hoạt, hiệu quả để đảm bảo đủ điện cho nền kinh tế trong bối cảnh nguồn điện nền của chúng ta khó khăn; (iii) bám sát diễn biến tình hình cung cầu xăng dầu để bảo đảm nguồn cung trong nước. Đặc biệt triển khai lộ trình hệ thống dự trữ năng lượng quốc gia để điều chỉnh linh hoạt giữa các nguồn dự trữ và đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng.
Thứ hai, tập trung cơ cấu lại chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng để nâng cao năng lực tự chủ của ngành công nghiệp, từng bước phấn đấu nâng tỷ lệ nội địa hoá lên 40%-45% ở các ngành trọng điểm, đặc biệt là các ngành chế biến chế tạo như dệt may, da giày, hoá chất, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Đồng thời, triển khai nâng cấp công nghệ, nghiên cứu phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược gắn với công nghệ mới để tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững
Thứ ba, về xuất nhập khẩu và hội nhập kinh tế: Đa dạng hóa thị trường (Trung Đông, Mỹ Latinh), tập trung xuất khẩu xanh đáp ứng tiêu chuẩn Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM). Nâng cao năng lực phòng vệ thương mại để bảo vệ doanh nghiệp. Cơ cấu lại và tối ưu thị trường xuất khẩu, cơ bản tập trung nâng giá trị, bám sát xử lý điều tra theo Mục 301 của Hoa Kỳ, đàm phán ký kết các Hiệp định mới và khai thác các Hiệp định FTA đã ký kết.
Thứ tư, về mở rộng thương mại nội địa: Kích cầu tiêu dùng thông qua các chương trình khuyến mại tập trung. Tăng cường kiểm soát hàng giả trên không gian số.
Cuối cùng, về cải cách hành chính, tăng cường kỷ cương công vụ: Tiếp tục cắt giảm điều kiện kinh doanh, đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 và nâng cao kỷ cương công vụ.
Với những giải pháp đồng bộ này, ngành Công Thương đặt mục tiêu không chỉ duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh nhiều biến động, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong các quý tiếp theo của năm 2026.
