Gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy đầu tư năng lượng tái tạo

Diễn đàn Doanh nghiệp đã có cuộc trò chuyện cùng ông Bùi Văn Thịnh - Chủ tịch Hiệp hội Điện gió và Mặt trời Lâm Đồng (LDWSEA).

- Thưa ông, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao từ năm 2026, nhu cầu về điện ngày càng gia tăng cả về quy mô và chất lượng cung ứng. Từ thực tiễn hoạt động của ngành điện, ông đánh giá như thế nào về tiến độ phát triển các nguồn điện mới so với yêu cầu đặt ra trong Quy hoạch điện VIII?

Trước hết, cần nhìn nhận rằng trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động, Việt Nam vẫn duy trì được ổn định kinh tế vĩ mô và tiếp tục mở rộng hội nhập quốc tế. Mục tiêu tăng trưởng cao từ năm 2026 trở đi đặt ra yêu cầu mới đối với hệ thống hạ tầng kinh tế, trong đó năng lượng và điện năng giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Theo đó, hệ thống điện không chỉ cần bảo đảm đủ nguồn cung để đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt, mà còn phải từng bước nâng cao chất lượng, độ ổn định và tính bền vững. Đây cũng là yêu cầu gắn với quá trình chuyển dịch năng lượng, thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050 và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường trong thương mại quốc tế, trong đó có Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM).

Đối chiếu với định hướng phát triển nguồn điện trong Quy hoạch điện VIII, nhu cầu bổ sung công suất nguồn điện mới là rất lớn, bình quân khoảng 15.000 MW mỗi năm. Trong khi đó, theo các số liệu được tổng hợp, giai đoạn 2022–2024, công suất nguồn điện bổ sung bình quân khoảng 2.000 MW/năm; năm 2025 đạt khoảng 6.400 MW.

Những con số này cho thấy tiến độ phát triển nguồn điện vẫn cần được đẩy nhanh để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng trong giai đoạn tới. Điều quan trọng là cần tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, chính sách, quy hoạch, thủ tục đầu tư và khả năng huy động nguồn lực, qua đó tạo điều kiện để các dự án điện được triển khai đúng tiến độ.

- Theo ông, những vướng mắc chủ yếu nào đang ảnh hưởng đến tiến độ phát triển các nguồn điện mới, đặc biệt là năng lượng tái tạo, sau giai đoạn phát triển mạnh nhờ cơ chế giá FIT?

Theo tôi, có ba rào cản mang tính then chốt mà cộng đồng nhà đầu tư đang phải đối mặt hàng ngày:

Thứ nhất, cơ chế chính sách cần tiếp tục được hoàn thiện để tạo sự ổn định cho môi trường đầu tư. Sau khi cơ chế giá FIT kết thúc, việc chuyển sang các cơ chế xác định giá và lựa chọn nhà đầu tư mới cần có lộ trình phù hợp. Do đó, việc rà soát, xử lý các tồn tại và hoàn thiện cơ chế chuyển tiếp có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố niềm tin của nhà đầu tư, đồng thời duy trì sức hấp dẫn của thị trường năng lượng Việt Nam.

Thứ hai, cơ chế giá điện cần phản ánh sát hơn các yếu tố chi phí và rủi ro đầu tư. Đối với các loại hình nguồn điện mới như điện gió, điện mặt trời và điện khí LNG, chi phí đầu tư, thiết bị, chuỗi cung ứng và lãi suất vay vốn có thể biến động theo thị trường quốc tế. Trong khi đó, các dự án thường có thời gian đầu tư dài, nhu cầu vốn lớn và phụ thuộc đáng kể vào nguồn tài chính trung, dài hạn. Vì vậy, cơ chế xác định giá điện cần tính toán đầy đủ các yếu tố chi phí, đồng thời nghiên cứu các giải pháp phù hợp để xử lý rủi ro biến động. Đây là cơ sở quan trọng giúp doanh nghiệp xây dựng phương án tài chính khả thi và nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế.

Thứ ba, quy trình lựa chọn nhà đầu tư và phát triển hạ tầng đồng bộ cần được hướng dẫn thống nhất. Mặc dù các quy định pháp luật liên quan đến đấu thầu và đất đai đã từng bước được hoàn thiện, quá trình triển khai tại các địa phương vẫn cần có hướng dẫn cụ thể hơn về trình tự, trách nhiệm và phương thức phối hợp giữa các cơ quan liên quan. Bên cạnh đó, việc chuẩn bị quỹ đất, hạ tầng truyền tải, phương án đấu nối và thông tin quy hoạch cần được thực hiện đồng bộ với tiến độ lựa chọn nhà đầu tư. Khi các điều kiện này chưa được bảo đảm đầy đủ, quá trình chuẩn bị và triển khai dự án có thể kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư.

- Trong quá trình triển khai các dự án năng lượng tái tạo, sự phối hợp giữa các quy định về điện lực, quy hoạch, đầu tư và đất đai có ý nghĩa quan trọng đối với tiến độ dự án. Từ thực tiễn của doanh nghiệp, ông có thể phân tích những vướng mắc chủ yếu trong quá trình thực hiện các thủ tục này?

Một trong những khó khăn hiện nay là sự thiếu đồng bộ giữa các quy hoạch và trình tự thực hiện thủ tục đầu tư. Một số dự án đã được xác định trong kế hoạch thực hiện Quy hoạch điện VIII nhưng vẫn phải tiếp tục rà soát, cập nhật quy hoạch tỉnh, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành liên quan. Tại một số địa phương, dự án còn gặp vướng mắc về chỉ tiêu đất năng lượng, đất lâm nghiệp hoặc quy hoạch khoáng sản.

Bên cạnh đó, các thủ tục về thẩm định công nghệ, thỏa thuận đấu nối, đánh giá tác động môi trường và chấp thuận đầu tư liên quan đến nhiều cơ quan quản lý. Việc phối hợp, hướng dẫn và xử lý hồ sơ đôi khi chưa đồng bộ, khiến thời gian chuẩn bị dự án kéo dài.

Thực tế, thời gian thi công một dự án năng lượng tái tạo có thể chỉ từ 6–12 tháng, nhưng giai đoạn chuẩn bị đầu tư và hoàn thiện thủ tục có thể kéo dài nhiều năm. Vì vậy, cần tiếp tục rà soát quy định, đơn giản hóa quy trình và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng, qua đó rút ngắn thời gian triển khai và nâng cao hiệu quả đầu tư các dự án nguồn điện mới.

- Để thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo thực chất, gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, ông có kỳ vọng gì?

Cộng đồng doanh nghiệp năng lượng tái tạo sẵn sàng đồng hành cùng Chính phủ trong quá trình chuyển dịch năng lượng, thực hiện các cam kết quốc tế, trong đó có JETP. Điều doanh nghiệp mong đợi là một môi trường chính sách minh bạch, ổn định, nhất quán và có tính dự báo cao, tạo điều kiện để nhà đầu tư yên tâm triển khai các dự án dài hạn.

Để đạt được điều đó, cần tiếp tục tháo gỡ các vướng mắc pháp lý, hoàn thiện cơ chế giá điện, bảo đảm sự đồng bộ giữa quy hoạch nguồn điện và hạ tầng truyền tải, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để huy động nguồn lực tư nhân trong và ngoài nước. Việc triển khai hiệu quả các chủ trương tại Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân cũng sẽ góp phần mở rộng cơ hội đầu tư vào lĩnh vực năng lượng.

Khi chính sách đi vào thực tiễn, các dự án được triển khai thuận lợi và nguồn vốn được khơi thông, năng lượng tái tạo sẽ đóng góp ngày càng lớn vào bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Trân trọng cảm ơn ông!