Gỡ nỗi lo "sai" thuế

Năm 2026 ghi nhận những thay đổi đáng kể về chính sách và phương thức quản lý thuế. Với doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh, việc phải liên tục cập nhật quy định, thay đổi cách kê khai, sử dụng hóa đơn và thực hiện các nghĩa vụ liên quan đang tạo ra không ít áp lực.

Điều khiến nhiều người nộp thuế lo lắng không hẳn là nghĩa vụ phải nộp thuế, mà là nguy cơ chưa hiểu hết quy định, thực hiện sai và bị xử phạt.

Giám đốc một doanh nghiệp tại xã Sóc Sơn (Hà Nội) có doanh thu gần 2 tỷ đồng/năm cho biết, trong năm 2026, đặc biệt từ ngày 1/7, nhiều quy định mới về thuế cùng có hiệu lực khiến doanh nghiệp khá bối rối. Mong muốn của doanh nghiệp là chấp hành đúng để yên tâm sản xuất, kinh doanh, nhưng việc liên tục phải cập nhật quy định mới khiến họ rơi vào tâm lý “vừa làm vừa run”.

Từ thực tế này, doanh nghiệp đề xuất khi chính sách mới có hiệu lực cần có thời gian chuyển tiếp phù hợp, đồng thời tăng hướng dẫn để người nộp thuế kịp thích ứng. Các hướng dẫn cũng cần ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với từng nhóm ngành nghề để người nộp thuế biết rõ mình phải thực hiện những công việc gì.

Nỗi lo này càng rõ khi từ ngày 1/1/2026, hộ, cá nhân kinh doanh không còn áp dụng phương pháp khoán thuế. Với những hộ kinh doanh vốn quen với phương pháp khoán, đây là thay đổi lớn trong cách thực hiện nghĩa vụ thuế.

Trước những băn khoăn của người nộp thuế, Cục Thuế (Bộ Tài chính) mới đây cho biết, cơ quan thuế xác định trách nhiệm đồng hành, hỗ trợ trong giai đoạn chuyển đổi. Các ứng dụng kê khai, nộp thuế điện tử đang tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đơn giản hóa thao tác, tận dụng dữ liệu sẵn có, tăng gợi ý, cảnh báo và hướng dẫn trực tuyến.

Mục tiêu là giúp hộ kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế đúng, đủ, đồng thời giảm thời gian, chi phí tuân thủ và hạn chế sai sót trong quá trình kê khai.

Ngành thuế cũng đang xây dựng cơ sở dữ liệu về người nộp thuế, hồ sơ và mức độ tuân thủ của từng nhóm hộ kinh doanh. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý có thể hỗ trợ đúng đối tượng, cảnh báo sớm và tập trung quản lý những trường hợp có rủi ro cao.

Cục Thuế cho biết các tài liệu hướng dẫn sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng dễ hiểu, dễ làm, bám sát từng nhóm đối tượng; đồng thời đa dạng hình thức hướng dẫn qua tài liệu, video, nội dung hỏi - đáp, livestream và mạng xã hội để người nộp thuế có thể nắm được các bước thực hiện mà không nhất thiết phải trực tiếp đến cơ quan thuế.

Cùng với việc tăng hỗ trợ, pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn cũng phân hóa cách xử lý theo từng hành vi và tình tiết cụ thể. Cục Thuế dẫn ví dụ, trường hợp nộp hồ sơ khai thuế quá hạn từ 1 - 5 ngày và có tình tiết giảm nhẹ có thể chỉ bị phạt cảnh cáo.

Vì vậy, vấn đề không phải là bỏ qua các vi phạm trong giai đoạn chính sách thay đổi, mà cần giúp người nộp thuế có đủ thông tin, công cụ để hạn chế sai sót ngay từ đầu và kịp thời khắc phục khi phát hiện vấn đề.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng, thực hiện đúng, đầy đủ nghĩa vụ thuế trước hết là trách nhiệm của người nộp thuế. Nhưng khi chính sách hoặc phương thức quản lý có những thay đổi lớn, việc hướng dẫn kịp thời, rõ ràng và thống nhất cũng rất quan trọng để người dân, doanh nghiệp có thể thực hiện đúng.

“Người nộp thuế muốn chấp hành nhưng nếu chưa hiểu rõ phải kê khai thế nào, sử dụng hóa đơn ra sao hoặc một tình huống cụ thể phải xử lý theo quy định nào thì vẫn có thể phát sinh sai sót. Hướng dẫn và cảnh báo sớm sẽ giúp người dân, doanh nghiệp nhận biết vấn đề để điều chỉnh, khắc phục kịp thời”, Luật sư Nhung phân tích.

Theo Luật sư Lê Thị Nhung, trong quá trình quản lý cũng cần xem xét đúng tính chất của từng hành vi. Những sai sót về thủ tục, kê khai phát sinh trong quá trình thực hiện không thể đánh đồng với hành vi cố tình che giấu doanh thu, kê khai không trung thực hoặc trốn tránh nghĩa vụ thuế. Việc xử lý phải căn cứ vào hành vi, mức độ vi phạm và các tình tiết cụ thể theo quy định pháp luật.

Khi dữ liệu thuế ngày càng được số hóa, Luật sư Nhung cho rằng cảnh báo sớm có thể giúp người nộp thuế chủ động kiểm tra, điều chỉnh trước khi sai sót kéo dài hoặc phát sinh hậu quả lớn hơn. Đây cũng là cách giảm rủi ro tuân thủ thay vì chờ đến khi phát hiện vi phạm mới xử lý.

“Điều người nộp thuế cần là biết rõ mình phải làm gì, vào thời điểm nào và nếu phát hiện sai sót thì khắc phục ra sao. Khi quy định dễ hiểu, hướng dẫn dễ tiếp cận và cảnh báo được thực hiện kịp thời, người dân, doanh nghiệp sẽ chủ động tuân thủ hơn, thay vì luôn trong tâm lý lo mình có thể làm sai”, Luật sư Lê Thị Nhung nêu quan điểm.