Chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách cho doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh, cá nhân thực hiện dự án xanh đang được hoàn thiện.
Đây là một trong những nhiệm vụ được tập trung triển khai trong thời gian tới nhằm hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh tiếp cận vốn vay ưu đãi, triển khai các dự án xanh, tuần hoàn…
Trong giai đoạn phát triển mới, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số mang trọng trách lớn. Đây là nền tảng để nâng cao năng suất, tăng sức chống chịu của nền kinh tế, góp phần hiện thực mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân hai con số và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Theo Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam), để đáp ứng nhu cầu vốn cho tăng trưởng xanh, hoạt động cấp tín dụng xanh ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Hiện, 82 tổ chức tín dụng tham gia thực hiện cấp tín dụng xanh.
Tổng dư nợ tín dụng xanh đạt trên 828 nghìn tỉ đồng, tăng gấp 4,6 lần so với năm 2017, tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20%/năm trong giai đoạn 2017 - 2025. Dư nợ tín dụng xanh tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học, chiếm trên 32%; năng lượng xanh chiếm trên 30%.
Dù mức độ tăng trưởng nhanh nhưng tín dụng xanh ở Việt Nam vẫn chưa phát triển tương xứng với nhu cầu của nền kinh tế. Gốc của vấn đề không phải ở việc thiếu quyết tâm từ các đơn vị tín dụng cấp vốn hay nhu cầu của doanh nghiệp mà đến từ điểm chung kết nối cung - cầu.
Từ góc độ doanh nghiệp, dữ liệu từ ban IV cho thấy, tín dụng xanh đòi hỏi những tiêu chuẩn cao, đặc thù. Để tiếp cận nguồn vốn này, doanh nghiệp phải chuẩn hoá dữ liệu, quy trình và mô hình quản trị. Tuy nhiên, 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) không có lịch sử tiếp cận tín dụng.
Thực tế trên đòi hỏi doanh nghiệp SME phải thay đổi nhưng để làm được điều này, doanh nghiệp cần nguồn vốn đầu tư. Điểm nghẽn trong việc tiếp cận vốn đang nằm ở nút thắt liên quan đến tài sản thế chấp.
Nhìn tổng thể, những hạn chế nêu trên cho thấy thách thức của Việt Nam hiện nay nằm ở việc tổ chức thực thi, vận hành hiệu quả hệ thống chính sách và hình thành hệ sinh thái tín dụng xanh đồng bộ, minh bạch và có khả năng đo lường được kết quả.
Từ phía các tổ chức tín dụng cũng có nhiều vấn đề khó. Bà Hà Thu Giang - Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế cho biết rào cản lớn là việc tiếp cận và khai thác dữ liệu về quy hoạch phát triển các dự án xanh theo từng ngành, lĩnh vực cũng như thông tin tình hình tuân thủ các quy định môi trường của doanh nghiệp. Điều này khiến quá trình thẩm định và giám sát sau cho vay đối với các dự án xanh gặp nhiều khó khăn, làm giảm độ chính xác và tính kịp thời trong công tác quản trị rủi ro tín dụng.
Trong khi đó, chênh lệch giữa tín dụng xanh và huy động vốn tiếp tục tạo áp lực lên khả năng cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng. Nguồn vốn quốc tế có chi phí cao, tiềm ẩn rủi ro tỉ giá và quy trình tiếp cận phức tạp. Ở trong nước, thị trường trái phiếu xanh và thị trường carbon trong nước chưa phát triển đồng bộ và hiệu quả.
Chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách cho doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh, cá nhân thực hiện dự án xanh đang được hoàn thiện, tiếp tục tạo thêm nhiều cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận vốn vay ưu đãi thúc đẩy chuyển đổi xanh. Tuy nhiên, về lâu dài, các chuyên gia cho rằng, cần đẩy mạnh hiệu quả tổ chức thực thi, nhất là hình thành hệ sinh thái tín dụng xanh đồng bộ, minh bạch và có khả năng đo lường kết quả thực thi.
Ông Nguyễn Hồng Quang - Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, tín dụng xanh, tài chính xanh là những vấn đề mới có tính liên ngành, liên lĩnh vực, chứa đựng những cơ hội, rủi ro và thách thức khác nhau. Do đó, bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể chế, nâng cao năng lực thực thi, tăng cường phối hợp liên ngành, cần xây dựng cơ chế điều phối liên ngành và giám sát minh bạch, hiệu quả.
Yêu cầu này xuất phát từ thực tế, dù khung pháp lý về tín dụng xanh đã từng bước được hình thành nhưng phân tán ở nhiều văn bản thuộc các lĩnh vực khác nhau. Cơ chế phối hợp liên ngành trong xây dựng chính sách, tổ chức thực hiện, chia sẻ dữ liệu và giám sát kết quả còn chưa thực sự đồng bộ.
Liên quan đến dữ liệu, hệ thống dữ liệu môi trường phục vụ hoạt động tín dụng xanh còn thiếu và phân tán. Việc thiếu các bộ chỉ số đo lường, cơ sở dữ liệu chuẩn hóa và cơ chế chia sẻ thông tin đang làm gia tăng chi phí thẩm định, giám sát và quản lý rủi ro.
Cùng với sự phối hợp của các cơ quan chức năng, để khơi thông dòng vốn xanh, bản thân doanh nghiệp và cá nhân vay vốn được khuyến nghị cần chủ động chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, áp dụng kinh tế tuần hoàn và các tiêu chuẩn ESG. Đồng thời, nâng cao năng lực quản trị và minh bạch thông tin về môi trường, xã hội để tăng khả năng tiếp cận vốn.
