Định hướng phát triển đô thị thông minh trong giai đoạn tới cần tiệm cận với các quốc gia tiên tiến, tập trung vào thực chất thay vì hình thức.
Tại Hội nghị nghe báo cáo dự thảo Đề án Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 và Quản trị, khai thác và bảo vệ không gian ngầm diễn ra mới đây, ông Tạ Quang Vinh - Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, Bộ Xây dựng cho biết, đến ngày 18/9/2026, đã nhận được 53 văn bản góp ý của các bộ, ngành, địa phương, cơ quan, tổ chức liên quan đối với hồ sơ Đề án.
Nhận diện điểm nghẽn và giải pháp trọng tâm
Sau quá trình tiếp thu, giải trình và chỉnh lý, Đề án xác định vấn đề cốt lõi không chỉ là xây dựng thêm các công trình ngầm mà cần hình thành phương thức quản trị tổng thể nguồn lực không gian ngầm.
Trong giai đoạn 2010 - 2025, Việt Nam đã hình thành nhiều loại công trình, hạ tầng ngầm như đường sắt đô thị, hầm giao thông, tầng hầm, bãi đỗ xe, tuy nen, hào kỹ thuật. Tuy nhiên, việc khai thác hiện còn theo từng công trình, từng ngành, từng khu đất; tập trung chủ yếu ở tầng nông và thiếu tính kết nối.
Trong khi đó, pháp luật hiện hành chủ yếu điều chỉnh đất đai và công trình, chưa hình thành chế độ pháp lý thống nhất về quyền đối với không gian theo chiều sâu. Quy hoạch cũng chưa được tổ chức đầy đủ theo không gian ba chiều, việc phân vùng, phân tầng và dự trữ không gian còn hạn chế.
Từ thực tế này, Đề án đề xuất chuyển từ cách tiếp cận quản lý từng công trình sang quản trị tổng thể, tích hợp và theo vòng đời, coi không gian ngầm là một nguồn lực không gian quan trọng cần được quản trị thống nhất.
Ông Vinh cho biết, Đề án xác định 7 điểm nghẽn chính gồm: nhận thức và cách tiếp cận còn thiên về quản lý công trình đơn lẻ; thể chế và quyền theo chiều sâu chưa đầy đủ; quy hoạch chưa theo không gian ba chiều; mô hình quản trị và phối hợp liên ngành, liên cấp còn phân tán; dữ liệu và chuyển đổi số thiếu chuẩn, khó liên thông; nguồn lực kinh tế, tài chính còn hạn chế; khoa học - công nghệ, tiêu chuẩn, an toàn và bảo vệ chưa tương xứng.
Để tháo gỡ, Đề án đưa ra 8 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, trong đó tập trung đổi mới nhận thức và phương thức quản trị; hoàn thiện thể chế, xác lập chế độ quyền; đổi mới quy hoạch theo không gian ba chiều; xây dựng hạ tầng dữ liệu và nền tảng số; hoàn thiện mô hình quản trị, điều phối; phát huy giá trị kinh tế và huy động nguồn lực; thúc đẩy khoa học - công nghệ, tiêu chuẩn, quy chuẩn; đồng thời bảo đảm an toàn, bảo vệ và quản trị rủi ro.
Theo báo cáo, đến năm 2030 cần tạo lập nền tảng với khung thể chế cơ bản, công cụ quy hoạch ba chiều, khung và cơ chế chia sẻ dữ liệu, đồng thời tổng kết các mô hình thí điểm.
Một số chỉ tiêu được đặt ra gồm hạ ngầm tối thiểu 60% đường dây viễn thông, cáp điện tại trung tâm các đô thị lớn; phấn đấu có ít nhất 5 dự án PPP gắn với phát triển theo định hướng TOD; giảm ít nhất 30% thời gian thực hiện thủ tục hành chính và bảo đảm 100% dự án công trình ngầm quy mô lớn được thẩm định về quốc phòng, an ninh.
Đến năm 2035, mục tiêu là cơ bản hình thành hệ thống quản trị đồng bộ tại các đô thị lớn, trong đó nguồn vốn ngoài ngân sách đạt ít nhất 50% đối với những lĩnh vực có khả năng xã hội hóa.
Đề án cũng đề xuất thí điểm có kiểm soát tại Hà Nội và TP.HCM. Trong đó, Hà Nội tập trung vào quy hoạch ba chiều, quyền theo chiều sâu, dữ liệu và cơ chế tài chính; TP.HCM tập trung vào khả năng chống chịu trước ngập, sụt lún, phát triển TOD và PPP.
Ông Vinh cho biết thêm, Hồ sơ Đề án cơ bản đã được hoàn thiện và kiến nghị Bộ trưởng cho phép tiếp tục hoàn chỉnh hồ sơ để trình Đảng ủy Chính phủ xem xét, cho ý kiến trước ngày 30/9/2026.
Quản trị tổng thể nguồn lực
Góp ý về đề án, ông Hồ Đức Thắng - Đại biểu Quốc hội chuyên trách Ủy ban Văn hóa xã hội của Quốc hội cho rằng, việc phát triển đô thị hiện đại đòi hỏi cái nhìn toàn diện về không gian, không còn giới hạn ở bề mặt đất mà mở rộng xuống lòng đất và lên không trung. Định hướng phát triển đô thị thông minh trong giai đoạn tới cần tiệm cận với các quốc gia tiên tiến như Hàn Quốc và Trung Quốc, tập trung vào thực chất thay vì hình thức. Đồng thời, cần thay đổi tư duy về dữ liệu từ việc "xây dựng" sang "sử dụng" để tối ưu hóa nguồn lực.
Đối với dự thảo Đề án khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, đây là nội dung có mối quan hệ chặt chẽ với phát triển đô thị thông minh. Nếu đô thị thông minh giúp nâng cao năng lực quản trị những gì đang diễn ra trên mặt đất thì không gian ngầm là một bộ phận quan trọng để bảo đảm đô thị phát triển đầy đủ và bền vững.
Lãnh đạo Bộ thống nhất nhận thức không gian ngầm là bộ phận của không gian lãnh thổ quốc gia, là nguồn lực không gian hữu hạn, có giá trị lâu dài. Do đó, cần chuyển từ quản lý từng công trình sang quản trị tổng thể nguồn lực không gian ngầm, khai thác đi đôi với bảo vệ.
Bộ trưởng giao Cục Phát triển đô thị, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng tiếp tục rà soát để bảo đảm sự thống nhất giữa quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, phân công và tiến độ; hồ sơ cần được hoàn thiện theo hướng cô đọng, rõ sản phẩm, cơ quan chủ trì và nguồn lực, tránh chồng chéo với các chương trình, cơ sở dữ liệu hiện có.
Đối với Đề án không gian ngầm, Bộ trưởng yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị để bảo đảm thống nhất với Định hướng đô thị thông minh về kiến trúc dữ liệu, bản sao số và phân công thực hiện, báo cáo lãnh đạo Bộ để trình cấp có thẩm quyền theo tiến độ.
