Việc mở rộng quyền lựa chọn phương pháp tính thuế cho hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng/năm được kỳ vọng giảm áp lực sổ sách, chi phí kế toán và tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh.
Từ kỳ tính thuế năm 2027, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng/năm được lựa chọn phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân theo doanh thu hoặc theo thu nhập tính thuế. Đây là một trong những điểm mới đáng chú ý của luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật về thuế vừa được Quốc hội thông qua, mở rộng quyền chủ động cho hộ kinh doanh trong thực hiện nghĩa vụ thuế.

Theo đó, hộ kinh doanh thuộc nhóm doanh thu này có thể lựa chọn tính thuế trên thu nhập tính thuế, được xác định bằng doanh thu trừ chi phí được trừ, nhân với thuế suất tương ứng; hoặc tính trực tiếp trên doanh thu theo thuế suất quy định.
Trước đây, quyền lựa chọn giữa hai phương pháp chỉ áp dụng đối với hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng/năm. Nhóm có doanh thu trên 3 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng phải tính thuế theo thu nhập tính thuế. Việc nâng ngưỡng lên 10 tỷ đồng vì vậy giúp nhiều hộ kinh doanh có thêm lựa chọn phù hợp với quy mô và điều kiện hoạt động.
Theo Bộ Tài chính, cả nước có gần 2,7 triệu hộ kinh doanh có doanh thu không quá 10 tỷ đồng/năm, chiếm trên 99% tổng số hộ kinh doanh. Tuy nhiên, quyền lựa chọn giữa hai phương pháp tính thuế nêu trên áp dụng đối với nhóm có doanh thu trên 1 tỷ đồng đến 10 tỷ đồng/năm, không phải toàn bộ số hộ trong ngưỡng này.
Việc mở rộng quyền lựa chọn được đánh giá có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh hộ kinh doanh chuyển từ thuế khoán sang kê khai, tự xác định nghĩa vụ thuế. Đối với nhiều cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ, việc quản lý doanh thu, tập hợp hóa đơn, chứng từ và xác định chi phí được trừ vẫn là những công việc tương đối phức tạp.
Theo phương pháp tính thuế trên thu nhập tính thuế, hộ kinh doanh phải xác định doanh thu, các khoản chi phí được trừ và có hồ sơ, chứng từ phù hợp để chứng minh chi phí. Điều này có thể tạo thêm áp lực đối với những cơ sở chưa có bộ phận kế toán chuyên trách hoặc thường xuyên phát sinh giao dịch nhỏ lẻ.
Trong khi đó, phương pháp tính thuế trực tiếp trên doanh thu đơn giản hơn do không phải xác định chi phí được trừ để tính thuế thu nhập cá nhân. Nhờ đó, hộ kinh doanh có thể giảm khối lượng công việc kế toán, tiết kiệm chi phí thuê dịch vụ hỗ trợ và thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện nghĩa vụ thuế.
Tuy nhiên, phương pháp đơn giản hơn không đồng nghĩa với số thuế phải nộp luôn thấp hơn. Với những hộ có chi phí kinh doanh lớn, tỷ suất lợi nhuận thấp và chứng từ hợp lệ đầy đủ, phương pháp tính trên thu nhập tính thuế có thể phù hợp hơn. Ngược lại, những hộ khó tập hợp chi phí được trừ hoặc muốn đơn giản hóa công tác kế toán có thể cân nhắc phương pháp tính trực tiếp trên doanh thu.
Do đó, chuyên gia cho rằng, việc lựa chọn phương pháp tính thuế cần căn cứ vào doanh thu thực tế, tỷ suất lợi nhuận, đặc điểm ngành nghề và khả năng tổ chức công tác kế toán, thay vì chỉ quan tâm đến sự đơn giản của thủ tục.
Đáng chú ý, lựa chọn tính thuế theo doanh thu không đồng nghĩa với việc hộ kinh doanh được miễn các nghĩa vụ liên quan đến hóa đơn, chứng từ. Dù không phải xác định chi phí được trừ để tính thuế thu nhập cá nhân, hộ kinh doanh vẫn phải ghi nhận, kê khai doanh thu, lập hóa đơn theo quy định áp dụng và lưu giữ các chứng từ cần thiết phục vụ hoạt động kinh doanh.
Đối với hàng hóa mua vào, việc lưu giữ hóa đơn, chứng từ còn giúp chứng minh nguồn gốc, xuất xứ, phục vụ truy xuất hàng hóa và giải trình khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra. Đây là yêu cầu cần được chú trọng, nhất là với những hộ kinh doanh nhập hàng từ nhiều nhà cung cấp.

Bên cạnh những thuận lợi, việc chuyển đổi phương pháp tính thuế cũng đặt ra vấn đề cần được hướng dẫn cụ thể. Theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP, hộ kinh doanh thuộc diện áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập tính thuế phải thực hiện ổn định phương pháp này trong hai năm liên tục kể từ năm đầu tiên áp dụng.
Vì vậy, đối với những hộ đã áp dụng phương pháp tính thuế trên thu nhập trong năm 2026 nhưng từ năm 2027 thuộc diện được lựa chọn theo ngưỡng doanh thu mới, việc có được chuyển sang tính thuế theo doanh thu ngay hay không là vấn đề cần được làm rõ trong quy định hướng dẫn, tránh phát sinh vướng mắc khi thực hiện.
Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Lê Thị Nhung – Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng, việc mở rộng quyền lựa chọn phương pháp tính thuế là hướng điều chỉnh phù hợp với thực tiễn hoạt động của hộ kinh doanh, nhất là những cơ sở chưa có điều kiện tổ chức hệ thống kế toán chuyên nghiệp.
“Việc nâng ngưỡng doanh thu được lựa chọn phương pháp tính thuế lên 10 tỷ đồng tạo thêm sự chủ động cho hộ kinh doanh. Tuy nhiên, người nộp thuế cần hiểu rằng phương pháp tính đơn giản không đồng nghĩa với việc được miễn nghĩa vụ quản lý doanh thu, hóa đơn và chứng từ theo quy định”, Luật sư Lê Thị Nhung nhận định.
Theo luật sư, hộ kinh doanh cần cân nhắc lựa chọn phương pháp tính thuế trên cơ sở hiệu quả kinh doanh thực tế. Những cơ sở có tỷ suất lợi nhuận thấp nhưng đầy đủ chứng từ chi phí cần so sánh nghĩa vụ thuế giữa hai phương pháp trước khi quyết định. Đồng thời, việc lựa chọn tính thuế theo doanh thu vẫn phải gắn với trách nhiệm kê khai trung thực, lập hóa đơn và quản lý hàng hóa theo quy định.
Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cần hướng dẫn thống nhất việc chuyển đổi phương pháp tính thuế, đặc biệt đối với những hộ đã lựa chọn phương pháp tính trên thu nhập trong năm 2026. Quy định chuyển tiếp rõ ràng sẽ giúp người nộp thuế chủ động xây dựng phương án kinh doanh, hạn chế chi phí phát sinh và tránh những cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.
“Điều quan trọng là chính sách phải tạo thuận lợi thực chất cho người nộp thuế. Các quy định về thời gian áp dụng, điều kiện chuyển đổi phương pháp và trách nhiệm lưu giữ chứng từ cần được hướng dẫn thống nhất, tránh để hộ kinh doanh phát sinh thêm chi phí tuân thủ hoặc gặp vướng mắc trong quá trình thực hiện”, Luật sư Lê Thị Nhung nhấn mạnh.