Trước những biến động về sức khỏe người lao động, doanh nghiệp có thể hướng tới đổi mới mô hình quản trị hiện đại hơn, trong đó niềm tin và quyền tự chủ trở thành động lực thúc đẩy hiệu suất dài hạn.
Quản trị nguồn nhân lực phù hợp
Theo Hội Đột quỵ Việt Nam, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 ca đột quỵ, với độ tuổi trung bình của bệnh nhân khoảng 65 tuổi, những người dưới 45 tuổi chiếm 7,2% số ca mắc bệnh và tỷ lệ này đang tăng lên, đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự gia tăng đột biến của các ca khủng hoảng sức khỏe nghiêm trọng liên quan đến công việc, bao gồm cả đột quỵ ở nhóm chuyên gia độ tuổi 20 - 30.
.jpg)
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Trần Việt Anh, Founder & CEO của Spiderum chia sẻ văn hóa “luôn luôn kết nối” (always-on) đang tạo ra những tác động đáng kể đối với sức khỏe thể chất và tinh thần của thế hệ Gen Z và Millennials tại Việt Nam. Điều đó không chỉ ảnh hưởng đến năng suất lao động, mà đã trở thành thách thức đối với sự bền vững của nguồn nhân lực quốc gia.
Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, ranh giới giữa không gian làm việc và đời sống cá nhân ngày càng bị xóa nhòa bởi các nền tảng liên lạc trực tuyến. Việc liên tục tiếp nhận và phản hồi thông báo khiến người lao động trẻ duy trì trạng thái sẵn sàng cao độ kéo dài, qua đó góp phần hình thành tâm lý coi kiệt sức như một biểu hiện của tinh thần trách nhiệm. Hệ quả là tình trạng kiệt sức xuất hiện sớm hơn, làm suy giảm năng lượng sáng tạo và ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu suất dài hạn trong công việc.
Thực tiễn cho thấy, nếu thiếu tư duy phản biện đối với mô hình “kết nối liên tục”, người lao động dễ rơi vào trạng thái quá tải thông tin và suy giảm khả năng tập trung. Việc thiết lập ranh giới hợp lý giữa công việc và cuộc sống, bao gồm cả khả năng “ngắt kết nối” khi cần thiết, trở thành một yếu tố quan trọng để đảm bảo tính bền vững trong lao động.
Ông Việt Anh cho rằng một hướng tiếp cận đáng chú ý hiện nay là chuyển dịch từ mô hình quản trị dựa trên giám sát sang mô hình dựa trên niềm tin. Khi người lao động được trao quyền tự chủ và nhận được sự tin tưởng, mối quan hệ của họ với công nghệ có xu hướng thay đổi theo hướng tích cực hơn. Công nghệ khi đó không còn là nguồn áp lực thường trực mà trở thành công cụ hỗ trợ nâng cao năng suất và phát triển cá nhân.
Từ góc độ hệ thống, hiện tượng kiệt sức cần được nhìn nhận như một dấu hiệu cảnh báo về sự bất cập của các mô hình quản trị truyền thống, vốn đặt nặng việc đo lường hiệu quả dựa trên thời gian hiện diện. Trong bối cảnh kinh tế tri thức, xu hướng chuyển đổi sang mô hình lấy con người làm trung tâm đang trở nên rõ nét hơn. Tình trạng kiệt sức vì vậy phản ánh sự không còn phù hợp của các cấu trúc cũ trước yêu cầu linh hoạt của môi trường làm việc hiện đại.
“Ở Spiderum, chúng tôi đề cao sự tin cậy và an toàn tâm lý, nhân sự có xu hướng chủ động học hỏi, nâng cao kỹ năng và xây dựng các mối quan hệ hợp tác hiệu quả.
Trong bối cảnh Việt Nam đang tăng trưởng nhanh và hội nhập sâu rộng, yêu cầu về một mô hình quản trị hiện đại, linh hoạt và bền vững ngày càng trở nên cấp thiết. Nhân lực trẻ không chỉ tìm kiếm cơ hội phát triển về thu nhập mà còn hướng đến môi trường làm việc có khả năng thúc đẩy năng lực chuyên môn và tư duy lãnh đạo.
Việc tiếp cận và học hỏi từ các mô hình quản trị tiên tiến, đặc biệt là những hệ thống đề cao tính minh bạch, phi phân cấp và tự chủ, có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam”, vị CEO cho biết.
Kinh nghiệm quốc tế
Theo bà Laura Lindeman, Giám đốc cấp cao & Trưởng bộ phận Work in Finland, Business Finland, sức khỏe thể chất và tinh thần của người lao động không chỉ là vấn đề của mỗi cá nhân, mà còn là tài sản cốt lõi quyết định sức mạnh của cả một nền kinh tế. Một môi trường làm việc bền vững không thể được tạo ra từ những biện pháp can thiệp riêng lẻ, mà phải dựa trên một hệ sinh thái, nơi chính sách công thiết lập khung chuẩn mực và doanh nghiệp đưa những chuẩn mực đó vào thực tiễn vận hành hàng ngày.
Chia sẻ kinh nghiệm tại Phần Lan, bà Laura Lindeman cho biết việc phòng ngừa các vấn đề sức khỏe nghề nghiệp được tích hợp sẵn vào hệ thống. Thông qua dịch vụ y tế lao động, trách nhiệm của người sử dụng lao động và văn hóa đối thoại cởi mở. Môi trường làm việc tại Phần Lan thường có cấu trúc ít phân cấp và mức độ tin tưởng cao. Nhân viên được khuyến khích nói lên ý kiến, phản biện các quyết định và chia sẻ sáng kiến mà không lo ngại về những hệ quả tiêu cực. Điều này được bảo trợ bởi phong cách lãnh đạo minh bạch và quy trình ra quyết định mang tính toàn diện.
An toàn tâm lý được nuôi dưỡng từ sự tin tưởng, tính nhất quán và hành vi của người lãnh đạo. Những bước đi nhỏ như khuyến khích đối thoại cởi mở, lắng nghe nhân viên và giảm bớt nỗi sợ thất bại đều có thể tạo ra những thay đổi mang tính bước ngoặt.
“Chúng tôi đảm bảo các rủi ro được nhận diện sớm trước khi chuyển biến xấu. Đồng thời, các doanh nghiệp ngày càng được kỳ vọng sẽ đóng vai trò chủ động hơn, không chỉ dừng lại ở việc tuân thủ quy định, mà phải coi việc chăm sóc sức khỏe nhân viên là một ưu tiên chiến lược.
Điều làm nên sức hấp dẫn của Phần Lan chính là sự kết hợp giữa những công việc có ý nghĩa và chất lượng cuộc sống cao. Đối với nhiều chuyên gia, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ và kinh tế tri thức, sự cân bằng này ngày càng trở nên quan trọng.
Chúng tôi ngày càng nói nhiều hơn về tầm quan trọng của trí tuệ cảm xúc (EQ) tại nơi làm việc. Đó là khả năng nhận biết, thấu hiểu cảm xúc của bản thân cũng như người khác, từ đó điều chỉnh hành vi và quản trị các mối quan hệ một cách hiệu quả. Trong môi trường làm việc hiện nay, trí tuệ cảm xúc đóng vai trò hỗ trợ giao tiếp mang tính xây dựng, thúc đẩy sự cộng tác giữa các đội nhóm và nền văn hóa khác nhau, đồng thời nâng cao năng lực ứng phó với áp lực và những thay đổi không ngừng.
Tại Phần Lan, bạn sẽ tìm thấy một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ, cơ hội tiếp cận các công nghệ tiên tiến nhất và tham gia giải quyết những thách thức mang tính toàn cầu, từ công nghệ sạch (clean-tech) đến chuyển đổi số. Song hành với đó, văn hóa làm việc của chúng tôi luôn đề cao sự tin tưởng, tính linh hoạt và sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống”, bà chia sẻ.
Bà Laura Lindeman cũng khuyến nghị đối với các chuyên gia và nhà sáng lập mong muốn xây dựng sự nghiệp bền vững, hãy tư duy dài hạn, bằng cách chọn môi trường nơi việc học hỏi không ngừng, sức khỏe tinh thần và mục đích công việc là những yếu tố cốt lõi, chứ không phải là những điều được xem xét sau cùng.
Đã từng có thời gian học tập và làm việc tại Phần Lan, ông Trần Việt Anh đánh giá mô hình “dựa trên sự tin tưởng” của Phần Lan được xem như một hình mẫu quản trị đắc lực cho các doanh nghiệp. Tại đây, sự linh hoạt đã được thể chế hoá, đó là một hệ thống được xây dựng dựa trên hai trụ cột chính: Cấu trúc ít phân cấp giúp xóa bỏ các rào cản không cần thiết; Sự minh bạch trong giao tiếp để đảm bảo mọi thành viên đều đồng lòng hướng tới mục tiêu chung.
Trong hệ thống đó, nhân viên được trao quyền tự chủ hoàn toàn về thời gian và phương thức làm việc, song hành cùng trách nhiệm giải trình cao nhất về kết quả công việc. Phần Lan mang đến một hệ sinh thái hoàn hảo để nhân tài Việt học hỏi điều này, dù là thông qua con đường du học, làm việc tại các công ty Phần Lan quy tụ tinh hoa toàn cầu, tham gia các chương trình trao đổi nâng cao kỹ năng, hay thậm chí là khởi nghiệp.
“Bằng cách trực tiếp trải nghiệm, nhân tài của chúng ta có thể đóng góp ngược trở lại cho quê hương, dù là trở về Việt Nam như cách tôi đã chọn, hoặc bằng cách chia sẻ tri thức từ phương xa hay đơn giản là truyền cảm hứng cho thế hệ tiếp theo. Chúng ta học hỏi từ quốc gia hạnh phúc nhất thế giới để có thể cùng nhau kiến tạo một môi trường làm việc cân bằng, bền vững và thịnh vượng hơn cho người lao động tại đất nước mình”, ông Việt Anh bày tỏ.
Có thể nói, một nền văn hóa làm việc hiệu quả cần được xây dựng trên nền tảng niềm tin và quyền tự chủ, đồng thời đi kèm với cơ chế vận hành minh bạch và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Công việc không nên được tổ chức như một quá trình kiểm soát cứng nhắc, mà cần được tái cấu trúc để phù hợp hơn với nhu cầu cân bằng cuộc sống của người lao động. Việc kết hợp giữa trao quyền và thiết lập quy trình rõ ràng có thể giúp vừa hạn chế rủi ro giảm hiệu suất, vừa duy trì động lực làm việc dài hạn.
