Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) vừa tổ chức Hội nghị “Phát hành chứng khoán - Động lực cho tăng trưởng kinh tế”.
Theo báo cáo của UBCKNN, 6 tháng đầu năm, giá trị huy động thông qua phát hành cổ phiếu đạt 114,1 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 67% so với cùng kỳ năm trước; giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt 148,8 nghìn tỷ đồng, tương đương cùng kỳ năm 2025.
Dòng vốn chứng khoán đã phân bổ tới doanh nghiệp
Theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), ngoài kênh tín dụng truyền thống, doanh nghiệp đã bắt đầu huy động vốn qua thị trường chứng khoán và qua kênh phát hành trái phiếu riêng lẻ. Bà Vũ Thị Chân Phương-Chủ tịch UBCKNN nhận xét, phát hành chứng khoán không chỉ đơn thuần là hoạt động huy động vốn mà còn là quá trình chuyển hóa nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội thành nguồn lực phục vụ đầu tư phát triển. Thông qua thị trường chứng khoán, dòng vốn được phân bổ đến những doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt, phương án sử dụng tối ưu và dự án đầu tư hiệu quả, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực của nền kinh tế.
Đối với doanh nghiệp, huy động vốn thông qua thị trường chứng khoán không chỉ bổ sung nguồn lực tài chính để mở rộng sản xuất, đầu tư công nghệ mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị, tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Đây cũng là nền tảng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước hội nhập sâu hơn với thị trường vốn khu vực và quốc tế.
Ở góc độ nền kinh tế, mỗi đợt phát hành chứng khoán thành công không chỉ mang lại nguồn vốn cho một doanh nghiệp mà còn góp phần huy động hiệu quả nguồn lực của xã hội, thúc đẩy đầu tư, mở rộng năng lực sản xuất, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế. Có thể nói, phát hành chứng khoán chính là phát triển năng lực huy động nguồn lực cho doanh nghiệp và cho nền kinh tế.
Tối ưu dòng vốn qua kênh trái phiếu
Theo ông Hoàng Văn Thu-Phó Chủ tịch UBCK NN, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP (ban hành ngày 05/6/2026), văn bản thay thế hoàn toàn các quy định cũ đánh dấu bước chuyển mình mang tính bước ngoặt đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ. Thay vì những rào cản, các doanh nghiệp có nền tảng tốt hoàn toàn có thể tận dụng khung pháp lý mới này để chuẩn hóa hoạt động, nâng cao uy tín và tối ưu hóa việc huy động nguồn vốn trung, dài hạn.
Nghị định 200/CP thiết lập nhằm đảm bảo chất lượng của doanh nghiệp phát hành. Cụ thể, tổ chức phát hành phải duy trì hệ số nợ phải trả (bao gồm cả giá trị trái phiếu dự kiến huy động) không được vượt quá 05 lần vốn chủ sở hữu. Điểm đáng chú ý là tiêu chí này phải được căn cứ trên báo cáo tài chính năm đã được kiểm toán, chấm dứt việc sử dụng báo cáo tài chính bán niên hoặc quý IV như giai đoạn trước.Để thích ứng, bộ phận tài chính của các doanh nghiệp cần chủ động xây dựng lộ trình cơ cấu lại nguồn vốn, tăng vốn chủ hoặc giảm nợ vay nhằm đáp ứng trần đòn bẩy trước thời điểm nộp hồ sơ.
Thời điểm phát hành TPDN nên được thiết kế chiến lược ngay sau khi hoàn tất kiểm toán năm để hồ sơ hợp lệ. Quy định về giới hạn nợ này áp dụng chung, chỉ loại trừ một số tổ chức đặc thù có nhu cầu vốn lớn như doanh nghiệp nhà nước, dự án bất động sản, tổ chức tín dụng hay doanh nghiệp bảo hiểm.
Với hành lang pháp lý mới từ Nghị định, mục đích phát hành TPDN được quy định rất tập trung: chỉ dùng để thực hiện các dự án đầu tư, cơ cấu lại khoản nợ của chính doanh nghiệp hoặc theo pháp luật chuyên ngành. Tuy nhiên, điểm mở giá trị nhất cho doanh nghiệp là cơ chế tối ưu hóa dòng tiền rỗi. Trong trường hợp huy động xong nhưng chưa đến tiến độ giải ngân, doanh nghiệp được phép dùng nguồn vốn này để gửi tiền hoặc mua chứng chỉ tiền gửi tại các ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
Hơn thế nữa, Nghị định cho phép doanh nghiệp được thay đổi mục đích sử dụng vốn và các điều khoản cơ bản của trái phiếu nếu có sự biến động từ thị trường. Để kích hoạt quyền này, doanh nghiệp phải được cấp có thẩm quyền thông qua và lấy được sự chấp thuận của số nhà đầu tư đại diện từ 65% tổng số trái phiếu lưu hành trở lên. Kịch bản dự phòng bắt buộc ở đây là doanh nghiệp phải chuẩn bị sẵn nguồn tiền để thực hiện nghĩa vụ mua lại trái phiếu trước hạn đối với nhóm nhà đầu tư không đồng ý với phương án thay đổi.
Có thể nói, việc tiếp cận dòng tiền từ nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là cá nhân đòi hỏi doanh nghiệp phải vượt qua những tiêu chuẩn quan trọng. Theo phân luồng mới, nhà đầu tư cá nhân chỉ được mua trái phiếu chuyển đổi hoặc kèm chứng quyền của nhóm công ty đại chúng, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ…
Đối với các đợt phát hành trái phiếu thông thường khác, cá nhân chỉ được tham gia khi trái phiếu đó đáp ứng các tiêu chuẩn. Đó là phải có kết quả xếp hạng tín nhiệm, vừa phải có tài sản bảo đảm (TSBĐ) hoặc bảo lãnh thanh toán từ tổ chức tín dụng. Ràng buộc cốt lõi là giá trị TSBĐ hoặc bảo lãnh phải thanh toán đủ 100% nợ gốc, và doanh nghiệp tuyệt đối không được dùng cổ phần, cổ phiếu hay trái phiếu của chính mình làm tài sản thế chấp...
Do đó, để chào bán thành công cho cá nhân, doanh nghiệp phát hành TPDN buộc phải chuẩn bị tài sản thực chất, chủ động thực hiện xếp hạng tín nhiệm thay vì chờ đợi, và hợp tác chặt chẽ với ngân hàng để lấy thư bảo lãnh thanh toán…Với Nghị định 200/CP là cơ sở để doanh nghiệp tối ưu mọi nguồn lực huy động vốn cho sản xuất kinh doanh.
