Cùng với các cơ chế, chính sách nhằm bảo vệ những người dám đổi mới vì lợi ích chung, Dự thảo Nghị quyết cũng đã có những tiếp thu, chỉnh lý quan trọng nhằm đảm bảo tính răn đe, tránh tạo khoảng trống pháp luật.
Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý an toàn, bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; đồng thời bảo đảm xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng chính sách để tham nhũng, thông đồng, trục lợi.
Khơi nguồn lực phát triển
Tham gia góp ý dưới góc độ đổi mới sáng tạo, đại biểu Lê Trọng Thành, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang cho rằng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là động lực chủ yếu để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và hiệu quả quản trị quốc gia.
Theo đại biểu, trong bối cảnh công nghệ phát triển rất nhanh, pháp luật cần vừa bảo đảm quản lý, vừa tạo không gian pháp lý cho thử nghiệm, chấp nhận rủi ro hợp lý và bảo vệ tổ chức, cá nhân dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
Đại biểu đề nghị, mở rộng cách tiếp cận của Nghị quyết theo hướng bao quát toàn bộ quá trình từ nghiên cứu, thử nghiệm, phát triển công nghệ đến ứng dụng và thương mại hóa. Đồng thời, việc đánh giá trách nhiệm cần căn cứ vào điều kiện thực tế và thông tin tại thời điểm ra quyết định, không chỉ dựa trên kết quả cuối cùng của hoạt động đổi mới sáng tạo.
Liên quan đến vấn đề này, tham gia góp ý, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng cũng đề nghị, tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo đại biểu, một quyết định đổi mới có thể thất bại nhưng thất bại không mặc nhiên đồng nghĩa với lỗi hình sự nếu người thực hiện hành động đúng thẩm quyền, tuân thủ quy trình, có đánh giá rủi ro và không có động cơ vụ lợi.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự cần được thiết kế theo hướng có phương án khắc phục cụ thể, lộ trình thực hiện, mốc kiểm tra và cơ chế giám sát rõ ràng nhằm vừa tạo điều kiện thu hồi tài sản, đưa nguồn lực đang bị đình trệ trở lại nền kinh tế, vừa không tạo kẽ hở để lợi dụng chính sách.
Bảo đảm tính chặt chẽ, thống nhất
Báo cáo tiếp thu, chỉnh lý Dự thảo Nghị quyết tại Phiên họp thứ 5, Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới đây, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, sau khi tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Dự thảo Nghị quyết vẫn giữ kết cấu 3 Chương, 13 Điều, trong đó sửa đổi 11/13 Điều và giữ nguyên Điều 1, Điều 2.
Theo Bộ trưởng, các nội dung chính sách lớn của Dự thảo Nghị quyết cơ bản được giữ nguyên, song nhiều quy định đã được rà soát, chỉnh lý nhằm bảo đảm chặt chẽ hơn, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.
Cụ thể, một trong những nội dung trọng tâm được tiếp thu, chỉnh lý là các điều kiện không truy cứu trách nhiệm hình sự tại Điều 5.
Cơ quan chủ trì soạn thảo đã bỏ quy định người thực hiện hành vi vi phạm phải “khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm” là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc chỉnh lý nhằm bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý được quy định tại Nghị quyết số 29/2026/QH16 và các chính sách hiện hành.
“Mục tiêu xuyên suốt của Dự thảo Nghị quyết là lấy kết quả khắc phục hậu quả làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự. Trường hợp khắc phục được toàn bộ hậu quả có thể được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc miễn trách nhiệm hình sự, tùy từng giai đoạn tố tụng và điều kiện cụ thể”, Bộ trưởng Lương Tam Quang nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, Bộ trưởng cũng cho biết, Dự thảo được chỉnh lý theo hướng thu hẹp, xác định rõ hơn thẩm quyền áp dụng các chính sách hình sự. Cụm từ “cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng” được rà soát, thay bằng “cơ quan tiến hành tố tụng”, qua đó không giao cho cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra thẩm quyền áp dụng các chính sách hình sự trong Dự thảo.
Theo Bộ trưởng, việc giao cho cơ quan điều tra chuyên trách thực hiện nhằm bảo đảm chặt chẽ, đủ năng lực thu thập, đánh giá chứng cứ và áp dụng các điều kiện theo Nghị quyết.
Với đề nghị phân loại mức độ thiệt hại và quy định ngưỡng thiệt hại phải báo cáo xin ý kiến cấp có thẩm quyền, cơ quan chủ trì soạn thảo cho rằng trọng tâm của Nghị quyết vẫn là kết quả khắc phục hậu quả. Đối với những vụ việc, vụ án đặc biệt nghiêm trọng, đã có cơ chế đưa vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
“Dự thảo đồng thời có quy định phòng ngừa, xử lý nghiêm hành vi lợi dụng chính sách để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc bao che hành vi vi phạm”, Bộ trưởng chia sẻ.
Thẩm tra nội dung này, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho rằng, cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiêm túc tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội, chỉnh lý Dự thảo theo hướng vừa giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vừa tạo cơ chế xử lý phù hợp đối với những trường hợp có sai sót, rủi ro nhưng không vụ lợi, vì lợi ích chung - Đây là định hướng cần thiết để tháo gỡ tâm lý e ngại, né tránh, khơi thông nguồn lực, khuyến khích đổi mới sáng tạo nhưng không tạo khoảng trống để hợp pháp hóa vi phạm.
Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành cách tiếp cận đổi mới trong chính sách hình sự, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về hành vi bị nghiêm cấm, dấu hiệu cấu thành tội phạm và trách nhiệm pháp lý liên quan.
.jpg "Mở cơ hội phát triển bền vững cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo")
