Trong phần thảo luận về BESS, các nhà khoa học và chuyên gia đề xuất giải pháp công nghệ, cơ chế tài chính nhằm khơi thông dòng vốn cho hệ thống pin lưu trữ điện.
Chiều ngày 13/8, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với Viện Nghiên cứu ứng dụng năng lượng thông minh (iSEAR) cùng các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn "Mua bán điện trực tiếp và phát triển lưu trữ năng lượng: Đòn bẩy cho chuyển dịch xanh và phát triển bền vững".
Chia sẻ tại phiên thảo luận của Diễn đàn, các chuyên gia đánh giá, trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu và mục tiêu phát triển bền vững, hệ thống pin lưu trữ điện (BESS) đang vươn lên trở thành hạ tầng công nghệ nền tảng của hệ thống điện hiện đại. Tại Việt Nam, việc hóa giải các rào cản về cơ chế giá, mô hình tài chính và tối ưu hóa công nghệ lưu trữ đang là bài toán cấp thiết đặt ra cho các nhà quản lý, giới khoa học và cộng đồng doanh nghiệp.
Theo đánh giá của ông Nguyễn Hữu Khoa, Giảng viên Trường Cao đẳng Điện lực TP HCM, hệ thống BESS đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Theo Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia (Quy hoạch Điện 8), Việt Nam dự kiến phát triển hệ thống lưu trữ ở quy mô nguồn lưới khoảng 10 đến 16 GW. Trong đó, khu vực phía Bắc đang được ưu tiên triển khai trước nhằm đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao, trong khi TP HCM và các tỉnh phía Nam đã chủ động thử nghiệm các mô hình BESS từ nhiều năm nay. Nhận thức được tầm quan trọng của nguồn nhân lực, Trường Cao đẳng Điện lực TP HCM đã chủ động đưa chuyên đề BESS vào chương trình đào tạo chính thức trong hai năm qua.
Nhu cầu ứng dụng BESS dự báo sẽ tăng mạnh khi khung giá điện giờ cao điểm mới áp dụng vào khoảng thời gian từ 17h30 đến 22h30. Hiện nay, nhóm khách hàng dịch vụ phải mua điện kinh doanh với mức giá rất cao, khoảng 5.400 đồng/kWh (chưa tính thuế GTGT). Nếu BESS cải tiến công nghệ để kéo dài thời gian xả điện vượt mốc 2 giờ hiện tại, các doanh nghiệp sản xuất vận hành ca hai từ sau 15h00 sẽ tiết kiệm đáng kể chi phí điện năng.
Bên cạnh việc tối ưu chi phí, BESS còn cung cấp các dịch vụ phụ trợ quan trọng như ổn định tần số và điện áp. Khi xảy ra sự cố đột ngột trên đường dây truyền tải 500 kV gây mất nguồn phát, hệ thống BESS có khả năng khởi động cực nhanh dưới 1 giây để tự động khôi phục phụ tải, bảo vệ an toàn cho lưới điện quốc gia.
Dưới góc nhìn của ngành công nghiệp, ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP HCM, khẳng định BESS đã trở thành hạ tầng công nghệ điện lực mới chứ không còn là công cụ tích trữ thông thường.
BESS giúp cắt giảm công suất cực đại (peak shaving), dịch chuyển phụ tải, ổn định tần số - điện áp, giảm áp lực đầu tư đường dây truyền tải và tăng độ tin cậy cung cấp điện cho nền kinh tế số cùng ngành công nghiệp bán dẫn.
Mặc dù công nghệ phát triển nhanh và chi phí thiết bị giảm sâu, rào cản lớn nhất tại Việt Nam hiện nay là thiếu thiết kế thị trường điện linh hoạt và cơ chế định giá sòng phẳng cho BESS.
Phân tích chi tiết về mặt tài chính, ông Phan Công Tiến, Giám đốc Viện Nghiên cứu ứng dụng năng lượng thông minh (ISEAR) cho biết, pháp luật hiện hành hoàn toàn không cấm doanh nghiệp đầu tư BESS. Nút thắt cốt lõi nằm ở năng lực cạnh tranh về giá bán điện đầu ra của dự án. Thông thường, các đơn vị phát triển sẽ kết hợp pin lưu trữ với điện mặt trời thành một gói giải pháp năng lượng đồng bộ nhằm cung cấp nguồn điện ổn định.
Tuy nhiên, trong khi chi phí sản xuất điện mặt trời ban ngày rất rẻ, việc tích hợp thêm BESS với chi phí vốn ban đầu cao sẽ đẩy giá điện thành phẩm lên mức rất cao. Trong bối cảnh Việt Nam chưa có các quỹ công hỗ trợ hoặc ngân sách xanh để bơm tiền trợ giá trực tiếp như một số quốc gia phát triển, Nhà nước rất ủng hộ về mặt chủ trương, nhưng doanh nghiệp và giới khoa học phải chủ động tìm giải pháp kỹ thuật. Việc kéo giảm chi phí đầu tư và nâng cao hiệu suất sẽ giúp năng lượng lưu trữ đạt mức giá cạnh tranh trên thị trường, tạo động lực đầu tư tự nhiên cho doanh nghiệp mà không cần trợ cấp.
Để giải quyết triệt để bài toán truyền tải điện đi xa cho các khách hàng có nhu cầu sử dụng điện sạch nhưng không muốn tự đầu tư hoặc ở xa vùng sản xuất, PGS Phạm Trung Kiên, Trưởng Khoa nghiên cứu vật liệu (Trường Đại học Bách Khoa – ĐHQG TP HCM), đã đề xuất giải pháp kết hợp pin lưu trữ với công nghệ tải nhiên liệu.
Mô hình đề xuất tận dụng nhiệt thải thừa từ các nhà máy xi măng, luyện kim hoặc sản xuất kính để đồng phát điện sạch tại chỗ. Nguồn điện này được nạp vào hệ thống lưu trữ BESS, sau đó dùng làm nguồn nhiệt điện trở để thực hiện quá trình nhiệt phân nâng cấp viên nén gỗ trắng thành viên nén đen có nhiệt trị cao.
PGS Phạm Trung Kiên chỉ ra cơ chế truyền tải năng lượng gián tiếp. Viên nén đen với mật độ năng lượng lớn có thể dễ dàng được vận chuyển bằng đường bộ đến các nhà máy tiêu thụ cuối cùng để phát điện cục bộ. Đây là giải pháp tải năng lượng gián tiếp hiệu quả, loại bỏ hoàn toàn chi phí đầu tư đường dây truyền tải đắt đỏ.
Để hiện thực hóa công nghệ này, các chuyên gia khuyến nghị cải tiến pin lưu trữ theo hướng đạt trọng lượng nhẹ hơn, thời gian trữ lâu hơn và tích hợp thêm hệ thống thu hồi carbon nhằm giảm khối lượng vật liệu cũng như gia tăng chu kỳ tích xả.
