Những quy định siết chặt quy trình xét duyệt được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng trục lợi nhà ở xã hội, đưa chính sách an sinh trở về đúng đối tượng thụ hưởng…
Quy trình xét duyệt đối tượng mua, thuê mua nhà ở xã hội đang được siết chặt hơn nhằm hạn chế tình trạng trục lợi chính sách, mua bán, sang nhượng suất hoặc hợp thức hồ sơ không đúng quy định.
Theo hướng dẫn đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến, với các dự án nhà ở xã hội sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách và không dùng tài chính công đoàn, người dân sẽ nộp hồ sơ trực tiếp cho chủ đầu tư. Sau khi kết thúc thời gian tiếp nhận, chủ đầu tư phải tổng hợp danh sách gửi Sở Xây dựng kiểm tra, rà soát trước khi xác định đối tượng đủ điều kiện mua hoặc thuê mua.
Đáng chú ý, mỗi hộ gia đình hoặc cá nhân chỉ được đăng ký mua, thuê mua tại một dự án nhà ở xã hội trong cùng một thời điểm. Danh sách đối tượng đủ điều kiện cũng phải được công khai trong thời hạn 30 ngày để người dân giám sát.
Với các trường hợp không đủ điều kiện, cơ quan hoặc đơn vị liên quan phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do trong thời hạn 15 ngày.
Đối với nhà ở xã hội dành cho lực lượng vũ trang, quy trình xét duyệt được thực hiện qua nhiều bước, từ đơn vị công tác đến cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an, sau đó tiếp tục đối chiếu với Sở Xây dựng địa phương trước khi phê duyệt danh sách cuối cùng.
Thông tin giao dịch sau đó cũng được cập nhật lên hệ thống dữ liệu quản lý nhà ở và thị trường bất động sản nhằm phục vụ công tác theo dõi, đối chiếu và quản lý.
Việc bổ sung thêm các bước rà soát và công khai thông tin được cho là cần thiết trong bối cảnh thời gian qua xuất hiện nhiều phản ánh liên quan tình trạng làm giả giấy tờ, kê khai không đúng thực tế hoặc tìm cách mua bán, sang nhượng suất nhà ở xã hội trái quy định để hưởng chênh lệch.
Ở nhiều địa phương, không ít người lao động thu nhập thấp phải chờ đợi nhiều năm vẫn khó tiếp cận nhà ở xã hội, trong khi một số trường hợp không đúng đối tượng lại tìm cách chen vào chính sách bằng việc hợp thức hồ sơ hoặc nhờ đứng tên mua hộ.
Điều đó không chỉ làm méo mó chính sách an sinh mà còn tạo tâm lý thiếu công bằng đối với những người thật sự có nhu cầu nhà ở.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Đức Biên – Giám đốc Công ty Luật TNHH Đại La cho rằng việc tăng cường đối chiếu dữ liệu, công khai danh sách đủ điều kiện và bổ sung cơ chế hậu kiểm là hướng đi cần thiết để hạn chế tình trạng trục lợi nhà ở xã hội.
Theo luật sư, điểm quan trọng nhất của chính sách nhà ở xã hội là bảo đảm đúng đối tượng thụ hưởng. Vì vậy, nếu quy trình xét duyệt lỏng lẻo hoặc thiếu cơ chế giám sát sau giao dịch, rất dễ phát sinh tình trạng mua bán suất, kê khai gian dối hoặc chuyển nhượng trái quy định.
“Nhà ở xã hội là chính sách an sinh dành cho người thu nhập thấp, công nhân, người lao động khó khăn về chỗ ở. Nếu để xảy ra tình trạng trục lợi thì người chịu thiệt đầu tiên chính là những người thật sự cần hỗ trợ”, Luật sư Nguyễn Đức Biên nhận định.
Theo ông, ngoài khâu rà soát hồ sơ ban đầu, cần đẩy mạnh liên thông dữ liệu dân cư, thuế, đất đai, bảo hiểm xã hội và tăng cường hậu kiểm trong quá trình sử dụng nhà ở xã hội. Đồng thời, cần xử lý nghiêm các trường hợp làm giả giấy tờ, đứng tên hộ hoặc sang nhượng trái phép để bảo đảm tính nghiêm minh của chính sách.
Trong bối cảnh Chính phủ đang thúc đẩy mục tiêu phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội, việc mở rộng nguồn cung là rất quan trọng. Tuy nhiên, cùng với phát triển số lượng, khâu xét duyệt và quản lý cũng cần được kiểm soát chặt để chính sách an sinh không bị biến tướng.
Nhà ở xã hội chỉ thực sự có ý nghĩa khi những căn hộ ấy đến đúng tay người cần nó nhất.
