Kích hoạt “động cơ mới” cho nền kinh tế

Mục tiêu của đất nước là phát triển nhanh, bền vững, đến năm 2030, trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, thuộc nhóm 30 nền kinh tế có quy mô hàng đầu thế giới.

Phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân đạt từ 10%/năm trở lên gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân.

Theo Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị, nhóm nhiệm vụ, giải pháp về phát kinh tế-xã hội 5 năm 2026-2030 gồm 11 nhiệm vụ cụ thể và các giải pháp trọng tâm, như: thống nhất tư duy, nhận thức, khát vọng và hành động; đổi mới quản trị thực thi để phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế "2 con số”.

Đặc biệt, tập trung hoàn thiện thể chế phát triển đồng bộ, hiện đại, cạnh tranh để tạo đột phá tăng trưởng; chuyển đổi mô hình tăng trưởng, lấy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; đẩy mạnh cơ cấu lại các ngành, lĩnh vực; phát triển các khu vực doanh nghiệp và các mô hình kinh tế mới; thúc đẩy tăng trưởng gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn; khơi thông và đa dạng hoá chuỗi cung ứng, kênh dẫn vốn; tập trung đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và chuẩn mực con người Việt Nam; hiện đại hoá nền giáo dục quốc dân, nâng cao chất lượng đào tạo, thu hút, trọng dụng nhân tài; phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, thúc đẩy đô thị hóa, phát triển đô thị.

Tại cuộc họp Thường trực Chính phủ bàn giải pháp thực hiện cải cách TTHC theo Kết luận 18, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu cải cách phải đi vào thực chất, gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số. Thủ tướng yêu cầu các Bộ trưởng phải trực tiếp vào cuộc, đề xuất phương án cắt giảm TTHC ngay trong tháng 4/2026. Đồng thời, trong quá trình cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, cần chú ý lắng nghe, nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu các kiến nghị, đề xuất của doanh nghiệp, hiệp hội.

Trong khi đó, TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Tài chính và Tiền tệ Quốc gia, tăng trưởng là câu chuyện dài hạn, không chỉ trong một giai đoạn mà kéo dài đến nhiều thập kỷ. Vì vậy, Việt Nam cần đồng thời đạt hai mục tiêu: đổi mới mô hình để tăng trưởng nhanh và bảo đảm tính bền vững của nền kinh tế.

TS Cấn Văn Lực dẫn gợi ý của Ngân hàng Thế giới về mô hình “3i” gồm đầu tư (investment), hấp thụ công nghệ (infusion) và đổi mới sáng tạo (innovation). Tuy nhiên, thay vì đi theo lộ trình tuần tự, Việt Nam cần triển khai đồng thời cả ba trụ cột để rút ngắn quá trình phát triển và đáp ứng mục tiêu thu nhập cao vào năm 2045.

Xét về các động lực tăng trưởng, mô hình truyền thống vẫn dựa trên ba yếu tố chính: lao động, vốn và TFP. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, ba yếu tố này đóng góp tương đối cân bằng, trong khi tại Việt Nam, vốn và TFP chiếm tỷ trọng lớn hơn. Điều này cho thấy dư địa cải thiện năng suất lao động vẫn còn rất lớn.

Chuyên gia đánh giá, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, việc phát huy đồng thời ba trụ cột này là điều kiện bắt buộc, giống như một “kiềng ba chân”. Tuy nhiên, thách thức hiện nay là năng suất lao động mới tăng khoảng 5,2–5,3%, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 8,5%. Kinh tế số cũng mới đóng góp khoảng 14% GDP, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 30%.

Đặc biệt, khu vực nông nghiệp, nơi có năng suất thấp cần được cải thiện mạnh mẽ thông qua ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng và đẩy mạnh chế biến sâu. Việc nâng tốc độ tăng trưởng của khu vực này lên mức 4,5 - 5% sẽ góp phần quan trọng vào mục tiêu chung của nền kinh tế.

Việc cơ cấu lại nền kinh tế nhằm phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, nâng cao chất lượng tăng trưởng thông qua cải thiện năng suất và giảm hệ số ICOR (thước đo hiệu quả sử dụng vốn đầu tư) cũng là yêu cầu cấp thiết. TS Cấn Văn Lực cho biết, ICOR của Việt Nam hiện ở mức khoảng 5 và cần giảm xuống 4 để nâng cao hiệu quả đầu tư. Đây là chỉ tiêu quan trọng phản ánh chất lượng tăng trưởng và khả năng sử dụng vốn của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu về đảm bảo đồng bộ nbốn trụ cột “an ninh” gồm: an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh chuỗi cung ứng và an ninh mạng, dữ liệu.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trương Gia Bình, Chủ tịch HĐQT FPT cho rằng, trước những biến động, nếu Việt Nam muốn tăng trưởng 2 con số phải dựa vào công nghệ, đặc biệt là AI.

Theo đó, Chủ tịch FPT cho rằng cần thực sự chuyển sang mô hình AI-first, xa hơn nữa là AI-native, khi toàn bộ dữ liệu được chuẩn hóa ngay từ đầu và con người tập trung vào sáng tạo, ra quyết định.

Bên cạnh đó, cần đầu tư mạnh vào các lĩnh vực mới như robot, thiết bị tự hành, AI trong thế giới vật lý. Đây là những lĩnh vực Việt Nam còn bỏ ngỏ nhưng có tiềm năng rất lớn. Bên cạnh đó, cần tăng cường liên kết doanh nghiệp. Doanh nghiệp lớn phải dẫn dắt, doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng tham gia. Chúng ta phải thực hiện được nguyên tắc "cùng làm, cùng hưởng".

“Không có quốc gia nào duy trì tăng trưởng cao trong thời gian dài nếu không vươn ra toàn cầu. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam phải mạnh dạn đi ra nước ngoài, tìm kiếm thị trường mới. Chúng tôi tin rằng, với sự đồng hành của Chính phủ và nỗ lực của doanh nghiệp, mục tiêu tăng trưởng cao là hoàn toàn khả thi”, ông Trương Gia Bình kiến nghị.