Kinh doanh bền vững: Tái định hình năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Theo Phó chủ tịch VCCI, Chủ tịch VBCSD: Cần nhìn nhận kinh doanh bền vững không chỉ từ góc độ trách nhiệm hay tuân thủ, mà trước hết là một cách tiếp cận để nâng cao chất lượng tăng trưởng và tạo dựng giá trị dài hạn. Đặc biệt, trong một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam, khả năng đáp ứng các yêu cầu về môi trường, lao động, quản trị và minh bạch thông tin ngày càng trở nên quan trọng đối với việc duy trì quan hệ với khách hàng, đối tác và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

- Khi dư địa tăng trưởng ngày càng gắn với năng suất, đổi mới sáng tạo, khả năng tham gia chuỗi giá trị và hiệu quả sử dụng nguồn lực, kinh doanh bền vững có thể giúp DN Việt Nam mở ra những động lực tăng trưởng mới như thế nào, thưa ông?

Theo “Báo cáo khảo sát Kinh tế: Việt Nam 2025” của OECD, năng suất lao động của Việt Nam tăng bình quân 4,6% mỗi năm trong giai đoạn 2010–2022, thấp hơn mức 5,9% của giai đoạn 2000–2010. Điều này cho thấy nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn lực cần tiếp tục là trọng tâm của mô hình tăng trưởng trong thời gian tới.

Đây cũng là khuyến nghị mà đại diện ADB Việt Nam đã chia sẻ trong Diễn đàn doanh nghiệp phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2026 do VCCI/VBCSD tổ chức vào đầu tháng 10 vừa qua, khi nhấn mạnh: “Năng suất cần trở thành động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới. Khi dư địa huy động thêm lao động, vốn và đất đai thu hẹp, tăng trưởng phải đến từ việc mỗi người lao động tạo ra nhiều giá trị hơn, mỗi đồng vốn được sử dụng tốt hơn và nguồn lực chảy tới các ngành, doanh nghiệp, hoạt động có năng suất cao hơn”.

Vì vậy, điều quan trọng không phải là doanh nghiệp thực hiện thêm bao nhiêu sáng kiến phát triển bền vững, mà là tích hợp những nguyên tắc này vào các quyết định cốt lõi: đầu tư vào đâu, đổi mới công nghệ nào, tổ chức sản xuất ra sao và tạo ra giá trị gì cho khách hàng, người lao động và xã hội; qua đó giúp doanh nghiệp tăng sức chống chịu, nắm bắt cơ hội thị trường và phát triển vững chắc hơn trong dài hạn.

- Theo ông, để khai thác hiệu quả những cơ hội tăng trưởng từ kinh doanh bền vững, DN Việt Nam cần ưu tiên những thay đổi nào trong thực tiễn kinh doanh, và cần những điều kiện hỗ trợ gì từ môi trường chính sách cũng như hệ sinh thái kinh doanh? VCCI, VBCSD đang góp phần thúc đẩy quá trình này như thế nào?

Trước hết, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy xây dựng cam kết sang quản trị quá trình chuyển đổi bằng mục tiêu, dữ liệu và kết quả cụ thể. Mỗi doanh nghiệp cần xác định những vấn đề trọng yếu đối với mô hình kinh doanh của mình, từ năng lượng, nguyên liệu, phát thải đến chất lượng lao động, quản trị và chuỗi cung ứng; từ đó xây dựng lộ trình phù hợp với nguồn lực và theo dõi hiệu quả thực hiện.

Kết quả khảo sát của PwC trong ESG Progress Tracker 2025 với 174 người tham gia thuộc các DN tại Việt Nam cho thấy 61% cho biết đã có chiến lược ESG chính thức, nhưng chỉ 44% cho biết đã triển khai đầy đủ các sáng kiến ESG hướng tới tạo ra giá trị. Khoảng cách này cho thấy thách thức không chỉ nằm ở nhận thức, mà còn ở năng lực biến định hướng thành hành động thực chất.

Vì vậy, doanh nghiệp cần coi dữ liệu, khả năng đo lường phát thải, minh bạch thông tin và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng là năng lực quản trị cốt lõi.

Để làm được điều đó, cần một môi trường thể chế ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo; đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận tài chính, công nghệ và nguồn nhân lực, đặc biệt đối với DN nhỏ và vừa. Quan trọng hơn, chuyển đổi xanh cần gắn với việc nâng cấp vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị, thông qua tăng cường liên kết với doanh nghiệp FDI, các tập đoàn đa quốc gia và tổ chức tài chính.

Sự ra đời của Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 08/6/2026 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam cùng đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, hiệu quả đầu tư và phát huy vai trò của công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Đây là cơ sở quan trọng để chuyển từ thu hút nguồn lực đơn thuần sang tạo lập giá trị gia tăng, tăng cường liên kết doanh nghiệp trong nước và phát triển bền vững, đồng thời góp phần kiến tạo kiến tạo môi trường pháp lý thuận lợi tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Về phía VCCI và VBCSD, chúng tôi xác định vai trò không chỉ dừng ở tuyên truyền, nâng cao nhận thức mà còn là kết nối, thúc đẩy đối thoại chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực thực thi. Thông qua các chương trình đào tạo, diễn đàn, hoạt động chia sẻ kinh nghiệm, kết nối đối tác và kiến nghị chính sách, VCCI-VBCSD mong muốn góp phần hình thành một hệ sinh thái kinh doanh có trách nhiệm, nơi doanh nghiệp có thể tiếp cận tri thức, công nghệ và những thực tiễn tốt để cùng chuyển đổi.

- Chương trình Đánh giá, Công bố doanh nghiệp bền vững tại Việt Nam (CSI) 2026 dự kiến công bố Top 100 DN bền vững vào tháng 12. Xin ông chia sẻ ý nghĩa của CSI đối với doanh nghiệp Việt Nam trong hành trình phát triển bền vững?

CSI 2026 đánh dấu năm thứ 11 liên tiếp VCCI, với hạt nhân là VBCSD, chủ trì tổ chức Chương trình. Qua hơn một thập kỷ, chúng tôi nhận thấy nhận thức và hành động của cộng đồng doanh nghiệp về phát triển bền vững đã có những chuyển biến đáng kể. Từ chỗ chủ yếu quan tâm đến việc tuân thủ các quy định pháp luật và thực hiện trách nhiệm xã hội, ngày càng nhiều DN đã chủ động đưa các yếu tố ESG vào chiến lược kinh doanh, quản trị rủi ro và kế hoạch đầu tư dài hạn.

Cụ thể là sau 10 kỳ triển khai, chương trình đã ghi nhận hơn 4.500 lượt DN tham gia trực tiếp và hơn 10.000 lượt doanh nghiệp tham khảo, sử dụng Bộ chỉ số doanh nghiệp bền vững (CSI) để tự đánh giá hoặc phục vụ công tác quản trị, xây dựng chiến lược. Đây là nền tảng quan trọng để tiếp tục lan tỏa thực hành kinh doanh bền vững trong cộng đồng doanh nghiệp.

Chúng tôi kỳ vọng CSI ngày càng được doanh nghiệp sử dụng như một công cụ quản trị thực chất, thay vì chỉ phục vụ mục tiêu đánh giá hay công bố. Khi hiểu rõ điểm mạnh, khoảng trống và lộ trình cần cải thiện, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong chuyển đổi, củng cố niềm tin với đối tác, nâng cao khả năng tiếp cận thị trường và nguồn vốn.

Thông qua nhân rộng áp dụng Bộ Chỉ số CSI, chúng tôi kỳ vọng Chương trình tiếp tục trở thành nền tảng học hỏi và cải tiến liên tục, nơi các doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh lành mạnh mà còn chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau cùng tiến bộ.

Việc mở rộng khả năng tiếp cận của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ cũng sẽ góp phần tạo sức lan tỏa trong toàn bộ chuỗi cung ứng, giúp phát triển bền vững trở thành một thực hành phổ biến trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, như cách các doanh nghiệp tiên phong dẫn dắt chuỗi giá trị như SABECO, Vinamilk, Nestlé Việt Nam, Traphaco, Coca-Cola Việt Nam, Unilever Việt Nam, HEINEKEN Việt Nam, C.P. Việt Nam,… hiện đang làm.

- Trân trọng cảm ơn ông!