Sự hiện diện ngày càng nhiều hơn của các tập đoàn công nghệ toàn cầu với nguồn lực đầu tư lớn đã góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm sản xuất điện tử quan trọng của khu vực.
Trao đổi với Doanh Nhân, bà Đỗ Thị Thúy Hương - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam nhấn mạnh: Đây là cú hích trong xu hướng đầu tư mới để tạo ra giá trị sản xuất một cách lâu dài và bền vững hơn. Tuy nhiên, khi lợi thế cạnh tranh thay đổi - AI, chuyển đổi xanh và các tiêu chuẩn ESG trở thành điều kiện bắt buộc trong chuỗi cung ứng toàn cầu, thay thế cho lao động giá rẻ và ưu đãi chi phí thì các doanh nghiệp Việt Nam bước vào giai đoạn cạnh tranh mới.
- Công nghiệp chế biến chế tạo, trong đó có ngành điện tử được xem là “nam châm” hút vốn FDI thế hệ mới. Chu kỳ tăng trưởng mới của vốn FDI chất lượng cao trong ngành điện tử có những điểm khác biệt gì so với các làn sóng đầu tư trước đây, thưa bà?
Chuỗi cung ứng toàn cầu đang dịch chuyển, nhiều doanh nghiệp lớn tiếp tục đầu tư và mở rộng sản xuất tạo sự bứt phá mạnh mẽ cho ngành điện tử Việt Nam. Đáng chú ý, FDI thế hệ mới nói chung không chỉ mang lại dòng vốn có hàm lượng công nghệ cao, thúc đẩy xuất khẩu mà còn mang theo năng lực đổi mới sáng tạo, cam kết chuyển giao công nghệ, qua đó góp phần hình thành năng lực công nghệ nội sinh cho Việt Nam. Với ngành điện tử, các tập đoàn, doanh nghiệp FDI không còn tìm kiếm nhà cung ứng có giá thành cạnh tranh mà ưu tiên lựa chọn những đối tác đồng hành, có khả năng đảm bảo cung ứng sản phẩm đạt chất lượng ổn định, minh bạch dữ liệu và cùng tham gia vào quá trình đổi mới sáng tạo.
- Lợi thế cạnh tranh và vai trò của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi đang thay đổi, đặt ra những yêu cầu mới về năng lực cốt lõi, thưa bà?
Với những nền tảng đã đạt được trong hơn 1 thập kỷ qua, doanh nghiệp trong nước đã và đang nỗ lực không ngừng để cải thiện vị thế trong chuỗi cung ứng. Trước đây, chúng ta ở đáy của đường cong nụ cười - chuỗi giá trị của ngành nhưng hiện nay, các doanh nghiệp đang dần thoát đáy. Từ gia công, nhiều doanh nghiệp đã bước lên nấc thang ở vị thế cao hơn, tham gia vào các khâu như R&D, thiết kế hay một phần trong khâu cung ứng - khởi đầu cho giai đoạn phát triển mới, đồng hành với các doanh nghiệp đầu chuỗi cùng phát triển sản phẩm, cùng mở rộng năng lực sản xuất. Bước chuyển này đòi hỏi doanh nghiệp cần có 5 năng lực cốt lõi quan trọng. Đó là năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo để chuyển tư duy từ ứng dụng sang làm chủ công nghệ; năng lực bảo đảm chất lượng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế; nguồn nhân lực chất lượng cao; năng lực liên kết tạo sức mạnh đi đường dài và cuối cùng là năng lực đáp ứng nhanh.
- Triển vọng phía trước khá lạc quan và tích cực. Tuy nhiên, trong giai đoạn cạnh tranh mới với nhiều yêu cầu đặt ra như trên, theo bà, đâu là những áp lực chính mà các doanh nghiệp trong nước cần vượt qua?
Đó là các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về phát triển bền vững, kiểm soát phát thải, minh bạch và chuẩn hoá dữ liệu, tăng tỷ lệ nội địa hoá sản phẩm. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn trên sẽ mang lại cho doanh nghiệp “giấy thông hành” quyết định khả năng tham gia chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp trong nước. Đây là thời điểm quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam thay đổi tư duy phát triển, chủ động đầu tư cho đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển công nghệ lõi; thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển hệ sinh thái công nghiệp điện tử, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, qua đó tăng cường năng lực sản xuất và vận hành quy mô lớn.
- Quá trình chuyển đổi cần nguồn lực đầu tư lớn, tuy nhiên với đa phần là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây là một trong những rào cản lớn. Hiệp hội sẽ đề xuất Chính phủ và các cơ quan chức năng những cơ chế, chính sách nào để tiếp sức doanh nghiệp trong giai đoạn tới, thưa bà?
Trước những cơ hội và thách thức đan xen, Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam kiến nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện cơ chế ưu đãi cho ngành điện tử, bán dẫn, AI và trung tâm dữ liệu; đồng thời tập trung phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, bán dẫn, AI và công nghệ cao dựa trên ba trụ cột: nguồn nhân lực chất lượng cao, năng lực nghiên cứu - phát triển và liên kết doanh nghiệp với nhau, liên kết doanh nghiệp - viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo. Trong đó, việc hình thành mạng lưới doanh nghiệp nội địa đủ mạnh, đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI được xem là điều kiện then chốt để hình thành năng lực công nghiệp quốc gia trong giai đoạn phát triển mới, qua đó nâng cao giá trị gia tăng của nền kinh tế.
Hiệp hội cũng đề xuất có chính sách tín dụng, thuế phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ phục vụ chuyển đổi số, xây dựng nhà máy thông minh, ứng dụng AI vào sản xuất. Đặc biệt, cần quan tâm đào tạo bài bản nguồn nhân lực. Chỉ khi yếu tố con người được đặt vào trung tâm của sự phát triển, việc đầu tư trước hết và trên hết vào con người thì đổi mới sáng tạo mới có thể diễn ra mạnh mẽ. Công nghệ có thể mua, máy móc có thể đầu tư trang bị nhưng để vận hành được máy móc đấy, để phát triển sản phẩm, đổi mới sáng tạo thì không ai hết chính là con người.
- Trân trọng cảm ơn bà!
