Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ đang ở mức cao nhất trong hai thập kỷ, một dấu hiệu cho thấy thị trường ngày càng nghi ngại về khả năng kiểm soát nợ công của nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm, thước đo quan trọng nhất của thị trường tài chính toàn cầu, chạm 5,225% trong phiên thứ Năm tuần này, mức cao nhất kể từ năm 2007, tức ngay trước cuộc khủng hoảng tài chính. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm lên 5,502%, cao nhất kể từ 2004.
Trước đó một ngày, ngay cả lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 5 năm, vốn ít biến động hơn, cũng lần đầu vượt mốc 5% kể từ 2007. Toàn bộ đường cong lợi suất trái phiếu, từ ngắn tới dài hạn, đều đang neo ở vùng cao nhất trong khoảng hai thập kỷ.
Đợt tăng mạnh lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ lần này là hội tụ của nhiều nguyên nhân. Giá dầu tăng vọt khi triển vọng kết thúc chiến sự ở Trung Đông đang xa vời khiến lo ngại lạm phát bám chặt vào tâm lý nhà đầu tư. Bên cạnh đó, số liệu kinh tế Mỹ công bố giữa tuần cho thấy hoạt động sản xuất và dịch vụ mạnh hơn dự báo, điều nghe có vẻ tích cực nhưng lại khiến nhà đầu tư lo ngại FED sẽ phải giữ lãi suất cao lâu hơn để kiềm chế đà tăng trưởng nóng.
Yếu tố thứ ba, và có lẽ mang tính báo động nhất, là một phiên đấu giá trái phiếu kỳ hạn 5 năm với nhu cầu yếu bất ngờ. Để cấp vốn, Bộ Tài chính Mỹ bán trái phiếu cho các ngân hàng, quỹ đầu tư và chính phủ nước ngoài. Khi lượng người mua ít hơn kỳ vọng, Bộ Tài chính buộc phải chào mức lãi suất hấp dẫn hơn để bán hết số trái phiếu. Điều đó kéo lợi suất trên toàn thị trường đi lên theo. Một phiên đấu giá ế thường được coi là hàn thử biểu nhạy nhất cho sức khỏe tài khóa của một quốc gia.
Đợt bán tháo trái phiếu chính phủ Mỹ trong tuần này không phải là hiện tượng bất ngờ, mà là phần nổi của một vấn đề đã âm ỉ nhiều năm. Chính phủ Mỹ đang vay nợ ở quy mô khổng lồ để bù đắp thâm hụt ngân sách, trong khi lượng người sẵn sàng mua trái phiếu lại không tăng tương ứng. Khi nguồn cung trái phiếu mới liên tục đổ ra thị trường nhưng nhu cầu không theo kịp, giá trái phiếu phải giảm để tìm được người mua, và lợi suất, vốn di chuyển ngược chiều với giá trái phiếu, sẽ tăng lên.
Bối cảnh này không chỉ riêng ở Mỹ. Lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều nước châu Âu cũng bị kéo tăng theo trong cùng tuần, cho thấy giới đầu tư đang đánh giá lại rủi ro nợ công trên diện rộng, chứ không chỉ nhìn vào một quốc gia riêng lẻ. Cùng lúc, mức lạm phát do năng lượng tại Mỹ khiến Fed khó lòng hạ lãi suất để giảm áp lực trả nợ cho Chính phủ, một điều trớ trêu khi chính sách chống lạm phát lại vô tình làm nợ công đắt đỏ hơn.
Điều mà giới phân tích chú ý là mặc dù lãi suất cao, điều đó vẫn chưa làm chậm lại tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ. Một trong những động lực quan trọng là làn sóng đầu tư khổng lồ vào trí tuệ nhân tạo (AI). Lợi nhuận kỳ vọng từ các dự án AI hiện quá lớn, khiến vài điểm phần trăm chi phí vay tăng thêm gần như không ảnh hưởng tới quyết định đầu tư của các tập đoàn công nghệ.
Điều này tạo ra một nghịch lý đối với Fed. Công cụ truyền thống để hạ nhiệt nền kinh tế là tăng lãi suất nhằm khiến việc vay tiền trở nên đắt đỏ, từ đó làm chậm chi tiêu và đầu tư. Nhưng nếu chi tiêu cho hạ tầng AI gần như miễn nhiễm với lãi suất, thì Fed buộc phải đẩy lãi suất lên cao hơn nhiều mới tạo ra được tác động hãm phanh thực sự. Theo công cụ theo dõi kỳ vọng thị trường CME FedWatch, xác suất Fed tăng lãi suất thêm một lần nữa vào tháng 10 hiện ở khoảng 64%.
Bất chấp cơn địa chấn trên thị trường trái phiếu, chứng khoán Mỹ tuần này vẫn giữ được sắc xanh. Chỉ số Dow Jones chấm dứt chuỗi ba tuần giảm liên tiếp, còn S&P 500 và Nasdaq đều đóng cửa tuần trong vùng tăng điểm.
Ông Eric Diton, Chủ tịch công ty tư vấn tài sản The Wealth Alliance, cho rằng tâm lý bi quan trên thị trường đã tăng lên rõ rệt so với hai tuần trước, nhưng bản thân thị trường vẫn tỏ ra kiên cường một cách đáng ngạc nhiên trước tất cả những biến động này. Ông cảnh báo rằng nếu lợi suất trái phiếu tiếp tục leo thang, sẽ đến lúc tác động của nó lên giá cổ phiếu trở nên rõ ràng và khó bỏ qua hơn.
Với Việt Nam, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ ở mức cao kéo dài sẽ khiến việc vay vốn quốc tế của cả Chính phủ lẫn doanh nghiệp trở nên đắt đỏ hơn. Đồng USD mạnh lên theo lợi suất cũng tạo thêm áp lực lên tỷ giá VND, khiến Ngân hàng Nhà nước có ít dư địa hơn để nới lỏng chính sách tiền tệ. Dòng vốn đầu tư gián tiếp toàn cầu, vốn nhạy cảm với chênh lệch lợi suất, cũng có xu hướng dịch chuyển về các tài sản Mỹ khi lợi suất ở đó hấp dẫn hơn.
