Lợi suất trái phiếu Mỹ tăng vọt đang làm đảo chiều kỳ vọng lãi suất toàn cầu, gây áp lực lên tỷ giá, dòng vốn và chi phí vay của nhiều nền kinh tế.
Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chốt phiên 15/5 ở mức 4,59%, cao nhất kể từ tháng 2/2025. Riêng trong phiên cuối tuần qua, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng gần 14 điểm cơ bản, ghi nhận mức tăng hàng tuần mạnh nhất kể từ đợt áp thuế của Tổng thống Donald Trump hồi tháng 4/2025.
Đáng chú ý hơn, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã vọt lên 5,121%, mức cao nhất kể từ tháng 5/2025 và đang tiến sát đỉnh lịch sử tháng 10/2023. Trong bốn tuần qua, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng tổng cộng 22,3 điểm cơ bản.
Theo các chuyên gia, đây là tín hiệu quan trọng cho thấy thị trường đang định giá lại toàn bộ kỳ vọng về chính sách tiền tệ Mỹ, kéo theo tác động dây chuyền lên hệ thống tài chính toàn cầu.
Đợt bán tháo trái phiếu chính phủ Mỹ tuần qua xuất phát từ nhiều cú sốc cùng lúc. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4 của Mỹ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm ngoái, mức cao nhất kể từ tháng 5/2023. Chỉ số giá sản xuất (PPI) tháng 4 cũng tăng lên 6% so với cùng kỳ năm ngoái, mức cao nhất từ cuối năm 2022. Giá nhập khẩu tháng 4 tăng 1,9% chỉ trong một tháng và tăng 4,2% so với cùng kỳ năm trước.
Các dữ liệu này cho thấy căng thẳng năng lượng từ xung đột Trung Đông đang lan rộng sang toàn bộ chuỗi giá cả, thay vì chỉ giới hạn trong lĩnh vực dầu khí. Trong khi đó, hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung tại Bắc Kinh kết thúc mà không đạt được thỏa thuận đáng kể nào liên quan tới Iran, khiến lo ngại về nguồn cung dầu tiếp tục leo thang. Eo biển Hormuz trên thực tế vẫn đóng, còn giá dầu Brent đang tiến sát 110 USD/thùng.
“Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng đang áp đặt ý chí lên thị trường, thắt chặt điều kiện tài chính và hút cạn khẩu vị rủi ro trên mọi loại tài sản,” bà Lauren Hyslop, quản lý đầu tư tại Mattioli Woods, nhận định. Theo bà, nhà đầu tư đang đối mặt với kịch bản “lãi suất cao hơn trong thời gian dài hơn” tại Mỹ, khi lạm phát vẫn dai dẳng và tăng trưởng chưa suy yếu đủ để Fed cắt giảm lãi suất.
Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm được xem là “neo định giá” của hầu hết tài sản tài chính toàn cầu, từ cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp tới bất động sản và nợ chính phủ tại các thị trường mới nổi. Khi lợi suất này tăng, chi phí vốn trên toàn cầu cũng tăng theo.
Điểm đáng lo ngại nằm ở bản chất của đợt bán tháo hiện nay. Theo các nhà kinh tế tại Đại học New York, trái phiếu Mỹ đang dần đánh mất “lợi suất tiện ích (convenience yield)” - tức phần lợi thế đặc biệt từng khiến nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận lợi suất thấp để nắm giữ tài sản trú ẩn an toàn.
Trong ba cú sốc lớn gần đây gồm lạm phát hậu COVID-19, thuế quan của chính quyền Trump và xung đột Trung Đông, trái phiếu kho bạc Mỹ đều giảm giá cùng lúc với cổ phiếu. Điều này phá vỡ vai trò phòng thủ truyền thống của trái phiếu kho bạc Mỹ trong các giai đoạn biến động.
Cơ cấu người mua cũng đang thay đổi theo hướng bất lợi. Các ngân hàng trung ương, nhóm nhà đầu tư ít nhạy cảm với biến động giá, hiện chỉ nắm khoảng 43% lượng trái phiếu kho bạc Mỹ, giảm mạnh so với mức 65% một thập kỷ trước. Thay vào đó, tỷ trọng của quỹ phòng hộ và nhà đầu tư tư nhân ngày càng lớn. Đây là nhóm sẵn sàng bán mạnh trái phiếu kho bạc Mỹ khi thị trường biến động.
Áp lực tài khóa của Mỹ tiếp tục làm gia tăng lo ngại. Theo Fitch Ratings, thâm hụt ngân sách Mỹ được dự báo quanh mức 8% GDP trong cả năm 2026 và 2027, do kết hợp giữa cắt giảm thuế, chi tiêu quốc phòng cao và nguồn thu thuế quan thiếu ổn định. Chi phí lãi vay hằng năm của chính phủ Mỹ hiện đã vượt 1.000 tỷ USD.
“Có quá nhiều trái phiếu kho bạc Mỹ trên thị trường so với mức cầu hiện tại,” Ed Al-Hussainy, quản lý danh mục tại Columbia Threadneedle Investments, nói với Bloomberg. Theo ông, nhà đầu tư đang yêu cầu mức bù rủi ro cao hơn để nắm giữ trái phiếu khó bạc Mỹ, đặc biệt ở các kỳ hạn dài.
Tác động lan truyền diễn ra gần như ngay lập tức. Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 10 năm tăng 15 điểm cơ bản, trong khi lợi suất tại Nhật Bản và Đức cũng đồng loạt đi lên. Chứng khoán châu Á giảm 2,2%, ghi nhận tuần giảm mạnh nhất kể từ tháng 3. Chỉ số cổ phiếu liên quan AI tại Hàn Quốc mất hơn 6%.
Theo công cụ FedWatch của CME, thị trường hiện gần như không còn đặt cược vào khả năng Fed cắt giảm lãi suất trong năm 2026. Thậm chí, xác suất Fed tăng lãi suất vào cuối năm đã lên tới 50%.
Việc ông Jerome Powell rời ghế Chủ tịch Fed và được thay thế bởi ông Kevin Warsh từ ngày 15/5 cũng làm gia tăng bất định. Ông Warsh từng được xem là người có quan điểm mềm mỏng hơn về lãi suất, nhưng áp lực lạm phát hiện nay có thể khiến dư địa chính sách của ông bị thu hẹp đáng kể.
“Sự kết hợp giữa thâm hụt lớn và bất định chính sách đang làm suy giảm sức hấp dẫn của trái phiếu kho bạc Mỹ,” ông Gregory Peters, Giám đốc đầu tư tại PGIM Fixed Income, nhận định.
Việt Nam nhiều khả năng chịu tác động qua một số kênh chính. Đầu tiên là áp lực tỷ giá và dòng vốn. Khi lãi suất Mỹ duy trì ở mức cao hơn kỳ vọng, đồng USD có xu hướng mạnh lên, gây áp lực lên VND. Ngân hàng Nhà nước sẽ phải cân bằng giữa ổn định tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Kênh thứ hai là chi phí vay vốn quốc tế. Các doanh nghiệp Việt Nam phát hành trái phiếu quốc tế hoặc vay ngoại tệ sẽ phải đối mặt với mặt bằng lãi suất cao hơn, đặc biệt với các tập đoàn có dư nợ USD lớn.
Giai đoạn cuối quý III/2026 có thể là thời điểm áp lực bộc lộ rõ hơn, khi thị trường chờ tín hiệu chính sách từ cuộc họp FOMC ngày 16–17/6 dưới thời tân Chủ tịch FED Kevin Warsh. Đây được xem là phép thử đầu tiên cho định hướng chính sách tiền tệ của FED trong giai đoạn mới.
