Mở lối cho doanh nghiệp cung ứng nội địa gia nhập chuỗi giá trị toàn cầu

Diễn đàn Doanh nghiệp đã có buổi trao đổi cụ thể với bà Phạm Thị Hà Thu - Giám đốc Vùng Đông Bắc Bộ, Hội Doanh nghiệp Cung ứng Khu công nghiệp Việt Nam, CEO Công ty TNHH Xăng dầu Nam Ninh để tìm được “nguyên lý” đưa doanh nghiệp cung ứng sớm tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

- Thưa bà, trong bối cảnh làn sóng chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu đang đổ dần về Việt Nam, bà có đánh giá như thế nào về thực trạng phát triển, năng lực đáp ứng hiện tại của các doanh nghiệp cung ứng nội địa?

Quan sát làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu vào Việt Nam, tôi nhìn thấy cơ hội rất lớn cho doanh nghiệp cung ứng nội địa, đồng thời cũng thấy rõ khoảng cách cần lấp đầy để đi xa cùng các nhà máy FDI và các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo tôi, các doanh nghiệp cung ứng Việt Nam hiện nay có nhiều lợi thế đáng ghi nhận. Họ linh hoạt trong quyết định, am hiểu địa bàn, sẵn sàng xử lý nhanh những yêu cầu phát sinh và đặc biệt là chi phí cạnh tranh khi cung ứng ngay tại chỗ. Ở các lĩnh vực như cơ khí, bao bì, logistics hay dịch vụ kỹ thuật - bảo trì, đã có không ít doanh nghiệp nội địa vươn lên mạnh mẽ, tiệm cận được tiêu chuẩn của các đối tác FDI. Điều đó cho thấy năng lực nội tại của khối doanh nghiệp cung ứng trong nước ngày càng được cải thiện.

Tuy nhiên, bức tranh chung vẫn chưa đồng đều. Nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn gặp khó khăn trong việc chuẩn hóa quy trình và hồ sơ năng lực của mình. Những điểm cần tháo gỡ thường nằm ở việc thiếu hệ thống quản trị chất lượng bài bản, hồ sơ chứng chỉ chưa đầy đủ và năng lực đáp ứng các đơn hàng lớn còn hạn chế. Nói cách khác, doanh nghiệp Việt cần nâng cao tính chuyên nghiệp và độ tin cậy trong mắt đối tác quốc tế.

Đáng mừng là nhu cầu thị trường đang tăng mạnh, đặc biệt tại khu vực tam giác kinh tế Hải Phòng - Quảng Ninh - Hưng Yên. Khi ba địa phương trọng điểm này tăng tốc thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp, cảng biển và logistics. Các doanh nghiệp cung ứng tại chỗ cũng đứng trước động lực phải đổi mới, đầu tư công nghệ và nâng cao chất lượng để nắm bắt cơ hội.

- Các doanh nghiệp tại Việt Nam nói chung và Hải Phòng nói riêng vẫn chưa thể tiếp cận sâu được với các doanh nghiệp FDI. Theo bà, đâu là “điểm nghẽn” lớn nhất của thực trạng này?

Tôi cho rằng “điểm nghẽn” nằm ở chỗ doanh nghiệp Việt và doanh nghiệp FDI đang bàn với nhau bằng hai hệ quy chiếu khác nhau. Doanh nghiệp FDI làm việc theo tiêu chí, dữ liệu, quy trình đã chuẩn hóa. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp nội địa vẫn tiếp cận dựa vào quan hệ, thậm chí chưa coi hồ sơ năng lực, tiêu chuẩn chất lượng, an toàn, môi trường là một phần bắt buộc của năng lực cạnh tranh.

Tại trục công nghiệp Hải Phòng - Quảng Ninh - Hưng Yên đang ngày một phát triển, nhu cầu tìm nhà cung cấp tại chỗ sẽ ngày càng lớn. Thách thức đặt ra cho các doanh nghiệp cần nâng năng lực theo hướng số hóa và xanh hóa để trở thành lựa chọn tin cậy của nhà máy, không chỉ trong một đơn hàng, mà trong quan hệ hợp tác dài hạn. Song song với đó, các doanh nghiệp cần cải tiến liên tục để tối ưu giá thành và phát triển sản phẩm, dịch vụ đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của khách hàng.

Mặt khác, điểm còn hạn chế lớn nhất hiện nay là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Không ít doanh nghiệp còn lúng túng khi nghe đến yêu cầu ESG, báo cáo phát triển bền vững, quản trị phát thải, truy xuất nguồn gốc hoặc các tiêu chí an toàn, môi trường mà nhà máy áp dụng. Nhiều hồ sơ năng lực vẫn chưa được chuẩn hóa theo ngôn ngữ và cấu trúc mà bộ phận mua hàng quốc tế thường sử dụng. Vì vậy, doanh nghiệp nội địa chưa kịp bước vào vì thiếu một bộ công cụ làm việc mang tính chuẩn mực.

Một điểm nghẽn khác là sự thiếu đồng nhất trong giao tiếp và văn hóa làm việc. Doanh nghiệp Việt thường theo đuổi khách hàng bằng sự nhiệt tình, nhưng lại thiếu sự bền bỉ của quy trình: phản hồi theo thời hạn, cập nhật tiến độ theo tiêu chuẩn mà khách hàng đưa ra, quản trị rủi ro theo hợp đồng, đánh giá lại thường xuyên, phát triển tối ưu sản phẩm và giá thành.

Vì vậy, để tiếp cận sâu hơn, doanh nghiệp cần được dẫn dắt, nâng năng lực cạnh tranh, số hóa, xanh hóa để có cơ hội tiếp cận đúng đầu mối trong nhà máy để hiểu cách họ sàng lọc, đánh giá và lựa chọn nhà cung cấp.

- Để có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng cho các doanh nghiệp FDI, xa hơn là chuỗi cung ứng toàn cầu, về phía Hội đã có lộ trình cụ thể như thế nào, thưa bà?

Để trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng FDI và tiến xa hơn trong chuỗi toàn cầu không phải là một chiến dịch ngắn hạn. Đó là một quá trình nâng năng lực và kết nối bền bỉ, có tiêu chuẩn, có lộ trình, có cơ chế theo dõi, đánh giá định kì.

Trước hết, Hội tập trung chuẩn hóa năng lực hội viên. Chúng tôi xây dựng định hướng chuẩn hóa hồ sơ năng lực, bộ dữ liệu năng lực theo nhóm ngành và cách trình bày năng lực theo ngôn ngữ mua hàng quốc tế. Khi hồ sơ được chuẩn hoá, doanh nghiệp bước vào cuộc gặp với nhà máy sẽ tự tin hơn và nhà máy cũng tiết kiệm thời gian sàng lọc, tìm kiếm.

Song song, chúng tôi thúc đẩy kết nối theo hướng hiệu quả và có chiều sâu. Năm 2025, Hội triển khai khoảng 50 hoạt động lớn nhỏ, tạo ra hàng trăm lượt kết nối giữa doanh nghiệp cung ứng và khách hàng. Những chương trình này tạo không gian để doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm, đồng thời cùng nhau bàn về tiêu chí, tiêu chuẩn và cách hình thành chuỗi giá trị tại chỗ.

Đặc biệt, cần ưu tiên hai trụ cột là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Doanh nghiệp muốn đi sâu vào FDI phải quen với quản trị dữ liệu, quy trình, truy vết, đồng thời cần từng bước tiếp cận các yêu cầu ESG. Trong năm 2026, Hội sẽ đẩy mạnh các chương trình đào tạo theo nhóm ngành, theo chuỗi giá trị, mời chuyên gia và các đơn vị cung cấp giải pháp cùng tham gia để doanh nghiệp vừa học, vừa áp dụng ngay vào vận hành.

Để kết nối bền vững hơn, chúng tôi triển khai các sáng kiến nền tảng như HUB trải nghiệm, trung tâm trưng bày, kho ảo, giúp nhà máy FDI có thể tham quan, đánh giá năng lực nhà cung cấp theo cách trực quan, tiết kiệm thời gian, tăng cơ hội cho doanh nghiệp Việt.

Về dài hạn, Hội định hướng xây dựng các điểm kết nối, đại diện tại một số thị trường quốc tế trọng điểm để hỗ trợ hội viên, từ việc tìm kiếm đối tác, hỗ trợ thông tin thị trường, đến các hoạt động kết nối, giúp doanh nghiệp Việt bước ra bên ngoài bằng năng lực tốt nhất, có tiêu chuẩn rõ ràng và bằng một mạng lưới đồng hành đủ tin cậy.

- Trân trọng cảm ơn bà!