Dự báo nhu cầu gạo thế giới tiếp tục ở mức cao nhưng sẽ phân hóa mạnh giữa các thị trường. Yêu cầu cấp thiết là đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm, điều hành xuất khẩu linh hoạt.
Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết 3 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam ghi nhận tăng trưởng về sản lượng nhưng chịu áp lực giảm về giá trị. Theo số liệu của Cục Hải quan, tính đến hết ngày 15/3, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 826,2 triệu USD, với giá xuất khẩu bình quân 477,6 USD/tấn.
So với cùng kỳ năm 2025, lượng xuất khẩu tăng 2,3%, nhưng giá trị giảm 8,7%, giá bình quân giảm 10,7%. Diễn biến này phản ánh xu hướng giảm giá chung của thị trường gạo thế giới, đồng thời cho thấy áp lực cạnh tranh ngày càng lớn giữa các quốc gia xuất khẩu.
Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam năm 2026 chịu tác động bởi các yếu tố: Philippines quay trở lại nhập khẩu từ tháng 1/2026 dự báo có sự thay đổi về thuế nhập khẩu gạo và có khả năng thay đổi quy định về nhập khẩu gạo nhưng là yếu tố thúc đẩy xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm 2026. Sự quay trở lại nhập khẩu từ các thị trường truyền thống: Trung Quốc, Bangladesh, châu Phi...
Tuy nhiên, Cục Xuất nhập khẩu cũng dự báo, từ tháng 3 xuất khẩu gạo Việt Nam sang các thị trường sẽ bị ảnh hưởng bởi yếu tố: Xung đột tại khu vực Trung Đông diễn ra từ ngày 28/2/2026 ảnh hưởng đến xuất khẩu gạo Việt Nam sang các thị trường do chi phí logistics quốc tế (bảo hiểm tăng, thời gian vận chuyển kéo dài), nguồn cung đầu vào bị siết chặt, tăng chi phí…
Cùng với đó, áp lực cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu gạo lớn như: Thái Lan, Ấn Độ, Pakistan cũng gây sức ép đối với gạo Việt Nam. Nguồn cung lúa gạo dồi dào do vụ Đông Xuân 2025-2026 bước vào giai đoạn thu hoạch rộ, lượng gạo hàng hóa xuất khẩu sẽ tăng.
Dự báo trong thời gian tới, nhu cầu gạo thế giới tiếp tục duy trì ở mức cao nhưng sẽ phân hóa mạnh giữa các thị trường. Do đó, việc đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm và điều hành xuất khẩu linh hoạt là yêu cầu cấp thiết.
Theo ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Philippines tiếp tục là thị trường lớn nhất, trong khi Trung Quốc, Malaysia tăng trưởng tích cực, còn châu Phi suy giảm. Dự báo nhu cầu thế giới vẫn cao nhưng phân hóa rõ rệt, để tận dụng cơ hội, cần đa dạng hóa thị trường, nâng chất lượng gạo, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và điều hành xuất khẩu linh hoạt.
Nhiều chuyên gia cũng cho rằng, giải pháp căn cơ lúc này cho xuất khẩu gạo chính là bên cạnh việc giữ vững các thị trường chủ lực, thì yêu cầu mang tính chiến lược đối với ngành lúa gạo Việt Nam là việc mở rộng hiện diện tại các thị trường còn dư địa tăng trưởng như Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc.... Đây là những thị trường đang có sức mua lớn và cấu trúc tiêu dùng đa dạng, nhất là ở các dòng gạo thơm, gạo chế biến giá trị cao.
Bên cạnh đó, một trong những định hướng quan trọng là thúc đẩy liên kết chuỗi từ sản xuất tới chế biến, tiêu thụ. Các kiến nghị cũng tập trung vào việc xây dựng cơ chế thu mua tạm trữ đủ mạnh, hỗ trợ lãi suất ưu đãi, mở rộng hạn mức tín dụng và đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường. Kiểm soát hợp lý gạo nhập khẩu nhằm bảo vệ sản xuất trong nước nhưng vẫn tuân thủ cam kết quốc tế.
Mới đây, trước những biến động của thị trường, Bộ Công thương đã ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT, đưa ra loạt giải pháp đồng bộ nhằm thúc đẩy xuất khẩu gạo gắn với ổn định thị trường trong nước và bảo đảm an ninh lương thực. Theo lãnh đạo Bộ Công thương, việc ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn trước mắt, mà còn định hướng lại chiến lược xuất khẩu gạo theo hướng bền vững hơn.
