Mỹ siết xuất khẩu chip AI tiên tiến qua bốn nước Đông Nam Á sẽ làm thay đổi điều kiện cạnh tranh trong thu hút đầu tư trung tâm dữ liệu.
Ngày 16/11, Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ công bố quy định kiểm soát mới đối với chip AI tiên tiến và hoạt động cung cấp năng lực tính toán xuyên biên giới. Theo đó, Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia và Brazil phải đáp ứng yêu cầu cấp phép bổ sung khi nhập khẩu, tái xuất hoặc chuyển giao các loại chip thuộc diện kiểm soát.

Động thái nói trên của Mỹ diễn ra khi Tổng thống Donald Trump bắt đầu chuyến công du châu Á trong bối cảnh nước này tìm cách ngăn doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận công nghệ bán dẫn Mỹ thông qua các trung tâm dữ liệu đặt tại nước thứ ba.
Quy định nói trên dự kiến có hiệu lực từ ngày 19/11/2026, khi được đăng trên Công báo Liên bang Mỹ.
Điểm đáng chú ý của quy định mới là Mỹ mở rộng kiểm soát từ hoạt động mua bán chip sang quyền sử dụng năng lực tính toán từ xa.
Theo BIS, các trung tâm dữ liệu ở bất kỳ quốc gia nào cung cấp năng lực tính toán vượt ngưỡng 12 triệu TPP (chỉ số đo tổng hiệu năng xử lý của chip) cho doanh nghiệp có trụ sở hoặc công ty mẹ tại Trung Quốc đại lục, Macau hay các nước thuộc nhóm D:5 phải có giấy phép phù hợp.
Các cơ sở đang cung cấp dịch vụ thuộc diện kiểm soát có 90 ngày kể từ khi quy định có hiệu lực để xin giấy phép nếu muốn tiếp tục hoạt động. Một số ứng dụng đề xuất nội dung thương mại được loại trừ.
Đồng thời, Mỹ bổ sung yêu cầu cấp phép theo điểm đến đối với chip tiên tiến xuất sang 5 quốc gia nói trên. Ngoại lệ được áp dụng cho doanh nghiệp có trụ sở hoặc công ty mẹ tại Mỹ, với điều kiện đáp ứng nghĩa vụ báo cáo.
Sự khác biệt này có thể tạo lợi thế cho các tập đoàn điện toán đám mây Mỹ so với doanh nghiệp sở tại trong việc tiếp cận nguồn cung chip.
Quy định cũng chính thức bãi bỏ Quy tắc Lan tỏa AI do chính quyền Joe Biden ban hành tháng 1/2025, vốn chưa được thực thi. Thay vì phân bổ quyền tiếp cận chip theo cơ chế toàn cầu trước đây, Mỹ chuyển sang kiểm soát tập trung hơn vào điểm đến, khách hàng và mục đích sử dụng.
Đối với Đông Nam Á, quy định mới xuất hiện khi nhiều quốc gia đang đẩy mạnh thu hút đầu tư hạ tầng AI.
Singapore là trung tâm điện toán đám mây lớn của khu vực. Malaysia thu hút nhiều dự án trung tâm dữ liệu, trong khi Thái Lan và Indonesia đang mở rộng năng lực hạ tầng số.
Theo Reuters, biện pháp mới của Mỹ được đưa ra sau những nghi vấn liên quan đến Megaspeed, doanh nghiệp có trụ sở tại Singapore bị điều tra về khả năng chuyển hướng chip Nvidia sang Trung Quốc.
Các nhà vận hành trung tâm dữ liệu giờ đây phải tăng cường xác minh danh tính, cơ cấu sở hữu và mục đích sử dụng dịch vụ của khách hàng. Yêu cầu này có thể kéo dài thủ tục mua sắm thiết bị, làm tăng chi phí tuân thủ và ảnh hưởng tiến độ triển khai dự án.
Tuy nhiên, việc phải xin giấy phép không đồng nghĩa với bị cấm nhập khẩu. BIS cho biết hồ sơ sẽ được xem xét theo từng trường hợp, trong đó có năng lực thực thi kiểm soát xuất khẩu và mức độ hợp tác của quốc gia liên quan.
Việt Nam không nằm trong danh sách 5 nước bị bổ sung yêu cầu cấp phép. Tuy nhiên, đây không phải một lợi thế mới về tiếp cận chip AI.
Theo Quy định Quản lý Xuất khẩu Mỹ (EAR), Việt Nam thuộc nhóm D:1. Từ tháng 11/2023, Mỹ đã mở rộng yêu cầu cấp phép đối với một số loại chip tính toán tiên tiến xuất sang các nước thuộc nhóm D:1, D:4 và D:5.
Như vậy, Việt Nam đã chịu các biện pháp kiểm soát theo điểm đến trước khi Mỹ bổ sung Singapore, Malaysia, Thái Lan và Indonesia vào diện quản lý mới.
Điều này phần nào thu hẹp chênh lệch về điều kiện pháp lý giữa Việt Nam và một số đối thủ cạnh tranh trong khu vực. Tuy nhiên, phạm vi kiểm soát, ngoại lệ và chính sách xét duyệt giấy phép không hoàn toàn giống nhau.
Đáng chú ý, quy định về năng lực tính toán từ xa có phạm vi áp dụng toàn cầu. Một trung tâm dữ liệu tại Việt Nam vẫn có thể thuộc diện kiểm soát nếu cung cấp năng lực tính toán vượt ngưỡng quy định cho doanh nghiệp Trung Quốc hoặc các đối tượng bị hạn chế.
Việc Mỹ tăng kiểm soát chip tại các trung tâm dữ liệu ở Đông Nam Á có thể khiến nhà đầu tư đánh giá lại địa điểm triển khai dự án. Tuy nhiên, Việt Nam khó hưởng lợi trực tiếp khi bản thân vẫn chịu yêu cầu cấp phép đối với chip tiên tiến.
Ngoài vấn đề pháp lý, khả năng cung cấp điện ổn định, hạ tầng kết nối, nguồn nhân lực kỹ thuật và năng lực vận hành vẫn là những yếu tố quyết định sức cạnh tranh của thị trường.
Trong bối cảnh mới, doanh nghiệp Việt Nam cần chú trọng hơn đến hệ thống kiểm soát xuất khẩu, xác minh khách hàng và quản lý việc sử dụng năng lực tính toán, nhất là với các dự án có đối tác nước ngoài.
Về dài hạn, khả năng tiếp cận chip AI sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào mức độ tin cậy của từng doanh nghiệp và hiệu quả thực thi quy định tại quốc gia tiếp nhận đầu tư.
Đối với Việt Nam, xây dựng môi trường tuân thủ minh bạch, cùng với cải thiện hạ tầng điện và kết nối, sẽ là điều kiện quan trọng để cạnh tranh trong thu hút các dự án trung tâm dữ liệu và AI có giá trị cao.