Để Việt Nam từng bước trở thành một địa điểm giải quyết tranh chấp có uy tín và năng lực cạnh tranh trong khu vực, vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục được quan tâm hoàn thiện.
Đây là chia sẻ của GS, TS Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) tại Hội thảo “Giải quyết Tranh chấp Thương mại Quốc tế trong bối cảnh Thương mại Toàn cầu biến động – Các xu hướng và định vị vai trò của Việt Nam” trong khuôn khổ Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 do VIAC phối hợp cùng Hội Luật gia Việt Nam tổ chức sáng nay 26/5.
Theo GS, TS Lê Hồng Hạnh, thế giới hiện nay không còn nhìn nhận giải quyết tranh chấp là khâu cuối của hoạt động đầu tư, kinh doanh mà là chìa khóa giải phóng nguồn lực, là yếu tố thể hiện năng lực cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia. Chính vì vậy, sự phát triển của trọng tài thương mại và các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế ADR nổi lên như là một nhu cầu ngày càng lớn của mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư mong muốn và đòi hỏi các cơ chế giải quyết tranh chấp linh hoạt, hiệu quả, chuyên nghiệp và phù hợp hơn với những biến động của nền thương mại quốc tế hiện đại. Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và các phương thức ADR cũng chỉ mới là một phần của bức tranh giải quyết tranh chấp thương mại và đầu tư. Bức tranh tổng thể phải do tài phán tư pháp hợp thành.
“Phải khẳng định rằng, trong xu hướng phát triển hiện nay, cạnh tranh giữa các quốc gia trong lĩnh vực trọng tài và ADR không còn chỉ nằm ở khuôn khổ pháp luật, mà còn gắn liền với năng lực, sự sẵn sàng đồng hành của hệ thống tư pháp, chất lượng của đội ngũ hành nghề, mức độ thân thiện của môi trường pháp lý.
Những yếu tố này chứa đựng khả năng tạo dựng niềm tin đối với cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư đối với hệ thống pháp lý chính thức và từ đó là đối với tài phán trọng tài. Tài phán trọng tài làm tốt đến đâu cũng sẽ khó có được niềm tin của doanh nghiệp, nhà đầu tư khi nền tư pháp quốc gia không nâng đỡ, hỗ trợ”, GS TS Lê Hồng Hạnh chia sẻ.
Đồng thời cho hay, trong tiến trình dịch chuyển của tài phán trọng tài toàn cầu về khu vực châu Á, Việt Nam đang đứng trước những cơ hội phát triển đáng chú ý khi những năm gần đây, cùng với những chính sách phát triển hướng Việt Nam tới Kỷ nguyên mới như phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ và chuyển đổi số, hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ tài phán trọng tài và ADR nhằm giải quyết nhanh, hiệu quả và công bằng các tranh chấp thương mại đầu tư.
“Thực tiễn pháp lý của đất nước ghi nhận sự gia tăng đáng kể về nhận thức và mức độ quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp đối với các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án. Tuy nhiên, để Việt Nam từng bước trở thành một địa điểm giải quyết tranh chấp có uy tín và năng lực cạnh tranh trong khu vực, vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục được quan tâm hoàn thiện.
Điều đó không chỉ liên quan đến khuôn khổ pháp luật về trọng tài và ADR, mà còn gắn với với nhiều yếu tố thể chế về giải quyết tranh chấp, đặc biệt là tài phán tư pháp”, GS TS Lê Hồng Hạnh bày tỏ.
Theo GS, TS Lê Hồng Hạnh, đối với VIAC, việc tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động, tăng cường tính chuyên nghiệp, mở rộng hợp tác quốc tế và từng bước tiệm cận các chuẩn mực thực hành quốc tế luôn là một định hướng xuyên suốt. Trong tiến trình đó, tại phiên khai mạc Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 trước đó, VIAC đã chính thức công bố và giới thiệu Quy tắc Tố tụng Trọng tài VIAC 2026 với nhiều nội dung sửa đổi theo hướng hiện đại, linh hoạt và phù hợp hơn với thực tiễn giải quyết tranh chấp thương mại hiện nay…
“Chúng tôi hy vọng rằng, những trao đổi tại Hội thảo hôm nay, từ các xu hướng phát triển của trọng tài thương mại quốc tế cho đến các vấn đề đang tiềm ẩn rủi ro đối với tài phán trọng tài ở các quốc gia cũng như ở Việt Nam sẽ mang lại nhiều giá trị xây dựng thể chế có giá trị cho quá trình hoàn thiện môi trường pháp lý và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế”, GS TS Lê Hồng Hạnh bày tỏ.
Tại Hội thảo, các chuyên gia đã trình bày về các chủ đề liên quan đến: Xu hướng vận động của trọng tài thương mại quốc tế trong bối cảnh phát triển của công nghệ và biến động thương mại toàn cầu; hoạt động giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và ADR tại Việt Nam – Thời điểm chín muồi để bứt tốc; vai trò của Việt Nam trong hệ thống giải quyết tranh chấp quốc tế. Và lắng nghe những chia sẻ của các chuyên gia xoay quanh chủ đề “Định vị Việt Nam trong bức tranh trọng tài khu vực: Tiến trình phát triển, tiềm năng và định hướng phía trước” với góc nhìn đa chiều về vị thế hiện nay của Việt Nam trên bản đồ trọng tài khu vực và triển vọng phát triển trong thời gian tới.
Hội thảo cũng chứng kiến Lễ ký kết Thỏa thuận Hợp tác (MOU) giữa VIAC và với các tổ chức trọng tài quốc tế, bao gồm: Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore (SIAC), Hội đồng Trọng tài Thương mại Hàn Quốc (KCAB) và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Myanmar (MIAC). Hoạt động này tiếp tục khẳng định nỗ lực mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế của VIAC, thúc đẩy kết nối với cộng đồng trọng tài khu vực và quốc tế, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.
