Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 22 bổ sung các tỷ lệ theo Basel III như: LEV, LCR, NSFR; Đồng thời tăng quyền giám sát rủi ro của cơ quan Thanh tra.
Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư 22/2019/TT-NHNN quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đang được Ngân hàng Nhà nước lấy ý kiến rộng rãi.
Theo Dự thảo Thông tư, có nhiều điểm mới đáng chú ý. Cụ thể, dự thảo chuyển từ chỉ tiêu “tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi” (LDR) sang “tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng so với huy động vốn” (CDR). So với cách tiếp cận trước đây, chỉ tiêu này được xác định trên cơ sở tổng dư nợ cấp tín dụng và tổng nguồn vốn huy động theo quy định, thay vì chỉ giới hạn ở cho vay và tiền gửi. Các cấu phần tính toán về cơ bản kế thừa quy định hiện hành, bao gồm cả các khoản đầu tư trái phiếu doanh nghiệp, cam kết ngoại bảng ở phía cấp tín dụng, cũng như các nguồn vốn ngoài tiền gửi ở phía huy động.
NHNN cho biết, việc thay thế tỷ lệ LDR bằng tỷ lệ CDR để đảm bảo "phản ánh đúng bản chất" của tỷ lệ này, đảm bảo tính hiệu quả trong quản lý.
Dự thảo vẫn quy định mức trần áp dụng 85% như Thông tư hiện hành.
Đáng chú ý, với tiền gửi Kho bạc Nhà nước, cách tính trong Dự thảo được điều chỉnh trên cơ sở lộ trình đã quy định trước đó. Cụ thể, Dự thảo mới xác định lại cách tính theo hướng tiền gửi không kỳ hạn tiếp tục không được tính vào huy động và 80% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước.
Theo quy định tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 26/2022/TT-NHNN), phần tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước (KBNN) được đưa vào tổng tiền gửi trong tính toán tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) nhằm hỗ trợ hệ thống ngân hàng sau đại dịch Covid-19 nhưng với tỷ lệ khấu trừ tăng dần. Cụ thể, cấu phần nguồn vốn này trong tổng tiền gửi bị khấu trừ 50% trong năm 2023, 60% trong năm 2024, 80% trong năm 2025 và 100% từ năm 2026 trở đi. VDSC đánh giá từ khi KBNN được tính vào cấu phần LDR từ giai đoạn 2022-nay thì lượng Tiền gửi Kho bạc ngày càng đóng vai trò trong hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống. Do đó, việc loại bỏ cấu phần này chỉ làm trầm trọng thêm vấn đề thanh khoản hiện tại và việc tính toán đưa nguồn vốn ngắn hạn này quay trở lại là cần thiết. Nhất là khi nhóm Big4 (Vietcombank, VietinBank, BIDV, Agribank) không khắc phục được trạng thái có nguồn tiền nhưng lại không xử lý được tỷ lệ.
Đối với “cấp tín dụng”, Dự thảo xác định tổng dư nợ cấp tín dụng bao gồm Dư nợ cấp tín dụng đối với cá nhân, tổ chức (không bao gồm dư nợ cấp tín dụng đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài khác tại Việt Nam); các khoản ủy thác cho tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài khác cấp tín dụng. Dư nợ đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp (tổng số tiền đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp trừ đi dư nợ gốc mà doanh nghiệp đã thực hiện thanh toán).
Ngoài các thay đổi về cách xác định các tỷ lệ an toàn, Dự thảo còn bổ sung một nhóm chỉ tiêu mới theo chuẩn Basel III, bao gồm tỷ lệ đòn bẩy (LEV), tỷ lệ khả năng chi trả (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) – những chỉ tiêu chưa được quy định trong khung hiện hành.
Với LEV, theo NHNN, Ủy ban Basel đã xây dựng tỷ lệ đòn bẩy mà các chỉ tiêu của tỷ lệ này không dựa trên rủi ro và được áp dụng song song với khuôn khổ tỷ lệ an toàn vốn dựa trên rủi ro theo Basel III, nhằm hạn chế sự tích tụ vay nợ quá mức trong hệ thống ngân hàng. Đây là một công cụ bổ sung cho các yêu cầu về vốn dựa trên rủi ro, đảm bảo an toàn cho ngân hàng. Trường hợp các yêu cầu về vốn dựa trên rủi ro bị sai lệch hoặc không đủ, tỷ lệ đòn bẩy đóng vai trò là lớp bảo vệ thứ hai cho các ngân hàng. Hiện một số quốc gia trên thế giới đang áp dụng tỷ lệ này (Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), Malaysia, Singapore, Hongkong, Đài Loan, Mỹ).
Liên quan đến hai tỷ lệ LCR và NSFR, Điều 14 của dự thảo quy định cụ thể lộ trình áp dụng. Theo đó, từ ngày 01/01/2028, các ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải thực hiện đầy đủ các quy định về hai tỷ lệ này. Trong giai đoạn trước đó, các tổ chức tín dụng tiếp tục tuân thủ các quy định hiện hành theo Thông tư 22/2019/TT-NHNN, bao gồm các yêu cầu về khả năng chi trả và giới hạn sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn.
Bên cạnh lộ trình bắt buộc, dự thảo cũng quy định cơ chế áp dụng sớm. Cụ thể, ngay khi Thông tư có hiệu lực, các ngân hàng có thể đăng ký với Ngân hàng Nhà nước để chuyển sang áp dụng các tỷ lệ LCR và NSFR, với điều kiện phải tuân thủ ngay mức tối thiểu 100% đối với cả hai tỷ lệ này. Việc đăng ký áp dụng sớm phải kèm theo xác nhận của tổ chức kiểm toán độc lập và ý kiến của cơ quan quản trị nội bộ về việc đã tuân thủ đầy đủ các yêu cầu, không có ý kiến ngoại trừ tại thời điểm gần nhất.
Dự thảo loại trừ các tổ chức tín dụng đang trong thời gian kiểm soát đặc biệt, ngân hàng không phải tuân thủ quy định một số điều (điều 136, 137, 138 và khoản 3 Điều 144) của Luật Các tổ chức tín dụng và các quy định liên quan tại Dự thảo Thông tư.
Đối với ngân hàng hỗ trợ, ngân hàng là bên nhận chuyển giao bắt buộc không bị hạn chế tỷ lệ mua, nắm giữ, đầu tư trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 138 Luật Các tổ chức tín dụng và quy định liên quan tại Dự thảo Thông tư.
Ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tham gia tài trợ các chương trình, dự án theo quyết định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, việc xem xét nguồn vốn, dư nợ của từng chương trình, dự án khi xác định giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn thực hiện theo quyết định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
Để tăng tính linh hoạt trong công tác quản lý, phản ánh kịp thời mức độ rủi ro được phát hiện trong công tác thanh tra và kịp thời tháo gỡ các vướng mắc thực tiễn, Dự thảo Thông tư quy định theo hướng trao quyền chủ động cho Thanh tra Ngân hàng Nhà nước trong việc áp dụng hệ số rủi ro cao hơn đối với từng khoản phải đòi hoặc nhóm khoản phải đòi tiềm ẩn rủi ro cao.
Đồng thời, quy định việc Ngân hàng Nhà nước yêu cầu thời hạn tối đa để ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đảm bảo tuân thủ quy định tại Thông tư này trong trường hợp việc thực hiện yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước dẫn đến vi phạm các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn.
Ngoài ra, dự thảo Thông tư quy định việc Ngân hàng Nhà nước có quyền yêu cầu ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài thuộc trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 37 Thông tư phải tiếp tục áp dụng tỷ lệ dư nợ cấp tín dụng so với huy động vốn theo quy định tại Mục 4 Thông tư này.
