Kinh tế

Năng lượng cho phát triển bền vững: Chuyển dịch công bằng và cơ hội của doanh nghiệp

Lê Mỹ thực hiện • 19/11/2026 05:32

Bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia là nền tảng, là tiền đề quan trọng để phát triển đất nước, là bộ phận quan trọng của an ninh quốc gia.

Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao giai đoạn 2026-2030, đồng thời cam kết đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2050, bên cạnh hàng loạt định hướng, chủ trương, chính sách tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, bài toán đặt ra là làm thế nào thực hiện chuyển dịch năng lượng công bằng với doanh nghiệp, người dân?

pham viet thuan

TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP HCM trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp.

- Bài toán đầu tiên là làm thế nào để quá trình này không làm chậm đà tăng trưởng hay tạo thêm gánh nặng chi phí, thưa ông?

Trong hành trình hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026-2030 và Net Zero năm 2050, thách thức lớn nhất trong chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) tại Việt Nam là giải bài toán "tam giác bất khả thi": vừa bảo đảm an ninh năng lượng (đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng 12-16%/năm), vừa giữ giá điện hợp lý để bảo vệ biên lợi nhuận của doanh nghiệp lẫn an sinh xã hội, vừa phải cắt giảm phát thải một cách quyết liệt.

Tính "công bằng" ở đây đặt ra áp lực nặng nề khi phải chuyển đổi hoặc đóng cửa các nhà máy điện than hiện hữu mà không làm đứt gãy sinh kế của chuỗi cung ứng phụ thuộc, đồng thời gánh chịu chi phí công nghệ lưu trữ (ESS) rất lớn để giữ lưới điện ổn định.
Để quá trình chuyển dịch này không trở thành "lực cản" kinh tế hay gánh nặng chi phí, Việt Nam cần thực thi đồng bộ các giải pháp chiến lược sau:

Thứ nhất, tập trung vào "lợi ích kép" từ nâng cao hiệu suất hoạt động. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các siêu dự án năng lượng mới đòi hỏi dòng vốn khổng lồ, giải pháp thiết thực nhất là tối ưu hóa hạ tầng công nghiệp sẵn có. Trong đó, cần đột phá từ sáng kiến nhỏ. Cùng với đó, thúc đẩy ESCO (Công ty dịch vụ năng lượng), tạo cơ chế cho các bên thứ ba đầu tư giải pháp tiết kiệm năng lượng tại nhà máy, sau đó chia sẻ nguồn tài chính tiết kiệm được, giảm áp lực vốn ban đầu cho doanh nghiệp sản xuất.

Thứ hai, xây dựng thị trường năng lượng cạnh tranh và minh bạch. Bao gồm vận hành thị trường điện cạnh tranh bán lẻ, đa dạng hóa nguồn điện nền sạch.

Thứ ba, khơi thông các kênh tài chính xanh nội lực và quốc tế.

Thứ tư, đổi mới mô hình tăng trưởng tích hợp đô thị và hạ tầng với việc thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào hệ thống quản lý đô thị thông minh nhằm nâng cao năng lực dự báo, điều phối nguồn tải và tiết giảm hao hụt năng lượng trên diện rộng. Phát triển hệ thống giao thông công cộng định hướng đô thị (TOD) để trực tiếp giảm thiểu nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch trong huyết mạch logistics và vận tải.

co cau dien2
Cơ cấu huy động nguồn điện 10 tháng đầu năm 2026. (Nguồn số liệu Tập đoàn Điện lực Việt Nam EVN)


- Vậy đâu là “điểm nghẽn” lớn nhất khi nhận diện quá trình chuyển đổi này, thưa ông?

Quá trình chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) đang đối mặt với nhiều rào cản mang tính cấu trúc. Đối với phân bổ chi phí chuyển đổi, đó là gánh nặng tài chính bất đối xứng. Vốn đầu tư lớn nhưng thiếu vốn ưu đãi - Chi phí công nghệ xanh và nâng cấp hạ tầng lưới điện phân phối đòi hỏi nguồn tài chính khổng lồ. Tuy nhiên, các gói tài chính xanh (từ JETP hay nguồn vốn quốc tế) chủ yếu là các khoản vay thương mại hoặc vay có điều kiện, thiếu dòng vốn hỗ trợ không hoàn lại hoặc ưu đãi thực chất.

Ngoài ra, có thực trạng doanh nghiệp vừa và nhỏ bị bỏ lại phía sau. Khi chi phí chuyển đổi sang năng lượng sạch (như lắp điện mặt trời mái nhà, kiểm toán năng lượng) quá cao so với dòng tiền của các doanh nghiệp nhỏ, khiến họ gặp rủi ro mất năng lực cạnh tranh.

Bên cạnh đó, việc hỗ trợ nhóm lao động và cộng đồng dễ bị ảnh hưởng vẫn thiếu mạng lưới an sinh chuyển đổi. Các nhóm này có nguy cơ mất việc làm cục bộ khi việc giảm dần năng lượng hóa thạch (than, dầu khí) gây ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi sinh kế truyền thống.

- Theo ông, cần có những cơ chế, chính sách nào để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư dài hạn vào năng lượng sạch, lưu trữ và hạ tầng thông minh một cách bền vững?

Để thúc đẩy tiến trình này, các quốc gia đang xây dựng những khung chính sách nhằm định hình kỳ vọng vào doanh nghiệp và thiết lập cơ chế khuyến khích đầu tư dài hạn. Trong đó, Nhà nước cần thiết lập một hệ thống bệ đỡ chính sách toàn diện gồm khung pháp lý và quy hoạch ổn định. Bên cạnh đó là các cơ chế tài chính tiền tệ, cơ chế mua giá điện hợp lý. Chia sẻ rủi ro (PPP) - áp dụng mô hình đối tác công tư trong việc xây dựng lưới điện thông minh và hệ thống lưu trữ năng lượng, nơi Nhà nước hỗ trợ một phần vốn đầu tư hạ tầng nền tảng.

Ngoài ra là chính sách thuế và ưu đãi kinh tế, cơ chế hỗ trợ an sinh và công nghệ. Nhà nước cần xây dựng Quỹ dịch chuyển công bằng - quỹ quốc gia hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp trong việc đào tạo lại lao động hoặc bồi thường, chuyển đổi sinh kế cho cộng đồng chịu ảnh hưởng. Cuối cùng, tài trợ nghiên cứu hoặc giảm thuế cho các doanh nghiệp tự chủ, làm chủ được công nghệ lưu trữ năng lượng tiên tiến (như pin dòng chảy, hydro) tại địa phương.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Nhằm thu hút các nguồn lực để thúc đẩy phát triển năng lượng, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức DIỄN ĐÀN: NĂNG LƯỢNG CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG.
Sự kiện sẽ diễn lúc: 13h30, Thứ Năm, ngày 19 tháng 11 năm 2026.
Tại: Khách sạn Kim Đô, Royal Hotel Saigon, 133 Nguyễn Huệ, Phường Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh.
Diễn đàn tổ chức trực tiếp tại hội trường, được tường thuận trực tuyến trên: https://diendandoanhnghiep.vn

(0) Bình luận
Nổi bật
Mới nhất
Năng lượng cho phát triển bền vững: Chuyển dịch công bằng và cơ hội của doanh nghiệp
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO