Làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm lung lay những giả định cốt lõi của mô hình phần mềm thuê bao, khiến cổ phiếu SaaS (phần mềm dịch vụ) lao dốc dù cả thị trường công nghệ thăng hoa.
Chất xúc tác mới nhất đến từ Anthropic khi công ty này tung ra công cụ AI mang tên Claude Cowork vào ngày 12/1. Dù mới ở dạng “xem trước nghiên cứu”, sản phẩm này đã đủ để khơi lại nỗi lo về sự gián đoạn mang tính cấu trúc đối với các công ty phần mềm truyền thống — một nỗi lo vốn đã đè nặng lên ngành suốt năm 2025.
Trong khi chỉ số Nasdaq 100 đang tiến sát các đỉnh lịch sử, nhiều cổ phiếu phần mềm từng được coi là trụ cột của tăng trưởng công nghệ lại rơi vào trạng thái suy yếu kéo dài. Những cái tên như ServiceNow đang giao dịch ở vùng giá thấp nhất trong nhiều năm, phản ánh tâm lý bi quan ngày càng lan rộng trên Phố Wall.
Ngay sau thông tin từ Anthropic, Intuit — chủ sở hữu phần mềm khai thuế TurboTax — lao dốc 16% trong tuần, mức giảm mạnh nhất kể từ năm 2022, Adobe và Salesforce cũng không tránh khỏi làn sóng bán tháo, mỗi cổ phiếu giảm hơn 11%. Tính chung, rổ cổ phiếu phần mềm dạng dịch vụ (SaaS) do Morgan Stanley theo dõi đã giảm 15% từ đầu năm đến nay, nối tiếp mức giảm 11% của cả năm 2025 — đánh dấu khởi đầu năm tệ nhất trong hơn ba năm qua.
Theo giới đầu tư, vấn đề không chỉ nằm ở biến động ngắn hạn của giá cổ phiếu, mà ở sự bất định ngày càng lớn đối với mô hình tăng trưởng dài hạn của ngành phần mềm. “Tin tức từ Anthropic cho thấy việc đánh giá triển vọng tăng trưởng trong tương lai đã trở nên khó khăn đến mức nào,” ông Bryan Wong, quản lý danh mục tại Osterweis Capital Management, nhận định.
Claude Cowork có khả năng tạo bảng tính từ ảnh chụp màn hình hoặc soạn thảo báo cáo từ các mảnh ghi chú rời rạc — những công việc vốn là “đất sống” của phần mềm doanh nghiệp truyền thống. Dù còn chưa được kiểm chứng về khả năng mở rộng và thương mại hóa, công cụ này đại diện cho đúng kiểu năng lực mà nhà đầu tư lo ngại nhất: AI không chỉ hỗ trợ, mà có thể trực tiếp thay thế các chức năng cốt lõi của phần mềm.
Theo ông Jordan Klein, chuyên gia công nghệ tại Mizuho Securities, chính nỗi lo này đang khiến các vị thế bi quan ngày càng ăn sâu. “Nhiều nhà đầu tư tổ chức cho rằng không còn lý do gì để nắm giữ cổ phiếu phần mềm, dù giá đã giảm sâu đến đâu,” ông viết trong ghi chú gửi khách hàng ngày 14/1. “Họ cho rằng hiện không tồn tại chất xúc tác rõ ràng nào để định giá có thể được nâng lên.”
Đợt bán tháo mới nhất làm rõ sự phân hóa ngày càng lớn trong nội bộ ngành công nghệ. Trong khi nhiều lĩnh vực tiếp tục hưởng lợi từ làn sóng đầu tư AI, cổ phiếu phần mềm lại bị bỏ lại phía sau. Những đặc điểm từng khiến nhóm này hấp dẫn, như biên lợi nhuận cao, doanh thu định kỳ và khả năng dự báo dài hạn, đang bị lu mờ bởi nỗi lo cạnh tranh từ các dịch vụ AI mới nổi.
Một vấn đề then chốt là phần lớn các hãng phần mềm lớn vẫn chưa chứng minh được hiệu quả thương mại rõ rệt từ chính các sản phẩm AI của họ. Salesforce nhiều lần nhấn mạnh mức độ chấp nhận của Agentforce, song tác động đến doanh thu vẫn còn hạn chế. Adobe đã tích hợp AI tạo sinh vào các công cụ chỉnh sửa hình ảnh và video, nhưng không cập nhật các chỉ số AI cụ thể trong báo cáo kết quả kinh doanh gần nhất.
Các công ty hiện hữu vẫn sở hữu lợi thế về dữ liệu và kênh phân phối. Tuy nhiên, theo ông Wong, điều kiện tiên quyết để cổ phiếu hồi phục là phải cho thấy sự tăng tốc rõ ràng về tăng trưởng — điều chưa có nhiều dấu hiệu trong ngắn hạn.
Dữ liệu từ Bloomberg Intelligence cho thấy lợi nhuận của các công ty phần mềm và dịch vụ trong S&P 500 dự kiến chỉ tăng 14% trong năm 2026, giảm từ mức khoảng 19% của năm 2025. Trong khi đó, triển vọng ở các mảng công nghệ khác tỏ ra sáng sủa hơn.
Lĩnh vực bán dẫn là ví dụ điển hình. Các nhà sản xuất chip như Nvidia có tầm nhìn doanh thu rõ ràng hơn nhờ cam kết chi tiêu mạnh tay cho hạ tầng AI từ các “ông lớn” như Microsoft, Amazon, Alphabet và Meta. Cổ phiếu liên quan đến bán dẫn được dự báo tăng trưởng lợi nhuận gần 45% trong năm 2025 và tiếp tục tăng tốc lên 59% trong năm 2026.
“Các hãng chip vượt trội vì nền tảng cơ bản của họ đang cải thiện rõ rệt, và mức độ chắc chắn về tăng trưởng cao hơn nhờ vào khách hàng,” ông Jonathan Cofsky, quản lý danh mục tại Janus Henderson Investors, cho biết và nhấn mạnh, ngược lại, vẫn còn rất nhiều bất định về cách AI sẽ tái định hình toàn bộ hệ sinh thái phần mềm.
Dù vậy, các nhà phân tích chỉ ra một điểm đáng chú ý: cổ phiếu phần mềm trên thị trường chứng khoán Mỹ ngày càng rẻ. Rổ cổ phiếu của Morgan Stanley hiện giao dịch ở mức 18 lần lợi nhuận dự phóng 12 tháng — thấp nhất trong lịch sử và thấp hơn nhiều so với mức trung bình hơn 55 lần của thập kỷ qua.
Chính mức định giá thấp này cũng khiến một bộ phận Phố Wall bắt đầu cân nhắc khả năng đảo chiều. Barclays cho rằng cổ phiếu phần mềm có thể “cuối cùng cũng được thở” trong năm 2026 nếu chi tiêu của khách hàng duy trì ổn định. Goldman Sachs nhận định AI, về dài hạn, có thể mở rộng tổng thị trường cho phần mềm. D.A. Davidson cho rằng khi câu chuyện đã lấn át yếu tố cơ bản quá mức, năm 2026 có thể là thời điểm phù hợp để quay lại chọn lọc.
“Chúng tôi chưa thể nói rằng điểm ngoặt đã đến, bởi những lo ngại mang tính cấu trúc về AI sẽ còn kéo dài,” ông Chris Maxey, chiến lược gia trưởng tại Wealthspire, kết luận. Nhưng ngành này đang trở nên đáng quan tâm hơn. Có thể chưa phải là ‘mua mạnh’, song rõ ràng chúng ta đang tiến gần hơn đến ngưỡng đó.
