Trong bối cảnh nền kinh tế cần tăng tốc, Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật ra đời được cho là quyết định mang tính bước ngoặt, giúp khơi các “điểm nghẽn”.
Trong hệ thống các rào cản phát triển, thể chế và pháp luật được cho là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Những quy định chồng chéo, thiếu đồng bộ và chậm thích ứng không chỉ kìm hãm nguồn lực xã hội mà còn làm nảy sinh tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm…
Nhận diện rõ “điểm nghẽn” này, Đảng và Nhà nước đang đặt công tác hoàn thiện thể chế và pháp luật làm nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Trong đó, đổi mới quy trình xây dựng pháp luật, chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển là một trong hai giải pháp “mũi nhọn”. Trọng tâm là khắc phục ngay tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn trong các văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, công bằng và khả thi.
Tại Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025 (Báo cáo) do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa công bố mới đây nêu rõ, trong nhiều năm, cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan quản lý Nhà nước đều nhận ra một thực tế, nhiều quy định pháp luật, dù ban đầu được thiết kế với mục đích tốt, đã dần trở thành những điểm nghẽn nghiêm trọng: Quy hoạch chồng chéo khiến dự án không thể triển khai; thủ tục hành chính yêu cầu hàng chục loại giấy tờ mà thông tin đã có sẵn trong cơ sở dữ liệu nhà nước;...
Cách xử lý thông thường là sửa luật, nhưng quy trình lập pháp tại Việt Nam thường kéo dài từ hai đến ba năm, thậm chí lâu hơn. Trong bối cảnh nền kinh tế cần tăng tốc, đặc biệt khi cả nước đang thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính ở quy mô lớn chưa từng có, việc chờ đợi sửa luật theo quy trình thông thường đồng nghĩa với việc để hàng nghìn dự án đầu tư tiếp tục “đóng băng".
Theo Báo cáo, tháng 7/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật. Đây là một quyết định mang tính bước ngoặt, lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp, Quốc hội chính thức trao cho Chính phủ quyền ban hành nghị quyết có nội dung khác với quy định của luật hiện hành.
Nói cách khác, Chính phủ được phép “vượt rào” luật định để xử lý ngay những vướng mắc cấp bách, thay vì phải chờ Quốc hội sửa từng luật một. Đổi lại, các nghị quyết này có thời hạn hiệu lực giới hạn (phần lớn đến ngày 28/02/2027) và Chính phủ phải đồng thời đề xuất sửa đổi các luật liên quan để bảo đảm tính ổn định lâu dài.
Thực tế, thống kê của Báo cáo cho thấy, sau khi Nghị quyết ra đời, từ tháng 7/2025 đến tháng 4/2026, Chính phủ đã ban hành liên tiếp 15 nghị quyết theo cơ chế này, đánh số từ 66.1 đến 66.155. Trung bình hai tuần lại có một nghị quyết mới, bao phủ gần như toàn bộ các lĩnh vực trọng yếu của đời sống kinh tế và quản lý Nhà nước.
“Có thể kể đến như: Bốn nghị quyết đầu tiên (66.1, 66.2, 66.3, 66.4) tập trung vào nhóm vấn đề quy hoạch và đất đai, vốn là nguyên nhân chính khiến hàng loạt dự án đầu tư bị “treo”;
Nghị quyết 66.16 cho phép lập quy hoạch phân khu đô thị đồng thời với quy hoạch chung đô thị, thay vì phải chờ phê duyệt quy hoạch chung trước. Điều này trái với trình tự quy định tại Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, nhưng là giải pháp cần thiết khi việc sắp xếp đơn vị hành chính tạo ra hàng trăm khu vực hình thành đô thị mới chưa có quy hoạch.
Nghị quyết 66.27 cho phép điều chỉnh quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh mà không cần thực hiện đầy đủ các bước lập nhiệm vụ quy hoạch, báo cáo đánh giá môi trường chiến lược hay thẩm định điều chỉnh quy hoạch tổng thể quốc gia theo Luật Quy hoạch. Quy trình vốn kéo dài hàng năm được rút ngắn đáng kể.
Nghị quyết 66.38 xử lý tình trạng Quy hoạch sử dụng đất quốc gia thời kỳ 2021 đến 2030 chưa được phê duyệt điều chỉnh, bằng cách cho phép cơ quan có thẩm quyền căn cứ vào quy hoạch hiện hành để tiếp tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất. Khi các quy hoạch có mâu thuẫn, nghị quyết đưa ra nguyên tắc ưu tiên quy hoạch có mức độ chi tiết cao hơn...”, Báo cáo viện dẫn.
Đồng thời cho biết, điểm đáng chú ý là hầu hết các nghị quyết đều kèm theo phụ lục danh mục văn bản quy phạm pháp luật cần sửa đổi, bổ sung.
Theo Báo cáo, tổng hợp lại, bộ 15 nghị quyết đề xuất sửa đổi hàng chục luật quan trọng, trong đó nổi bật như: Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Quy hoạch, Luật Đất đai, Luật Địa chất và khoáng sản, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Dầu khí, Luật An toàn thực phẩm, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa, Luật Công chứng,...
Riêng Nghị quyết 66.7 đã đề xuất sửa 22 luật, 113 nghị định và 76 thông tư. Nghị quyết 66.4 đề xuất sửa Luật Địa chất và khoáng sản, Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường. Nghị quyết 66.12 đề xuất sửa Luật Dân quân tự vệ và nhiều nghị định, thông tư liên quan.
Đánh giá sơ bộ, Báo cáo cho rằng, bộ 15 nghị quyết theo Nghị quyết số 206/2025/QH15 đánh dấu một cách tiếp cận hoàn toàn mới trong quản trị quốc gia: thay vì chờ đợi quy trình lập pháp kéo dài, Quốc hội trao quyền để Chính phủ xử lý ngay những vướng mắc cấp bách, đồng thời yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật trong thời hạn nhất định.
Về phía doanh nghiệp, hàng nghìn dự án đầu tư bị “treo” vì vướng quy hoạch, đất đai có cơ sở pháp lý để tiếp tục triển khai. Hơn 760 thủ tục hành chính được cắt giảm thành phần hồ sơ. Thời gian đưa sản phẩm thực phẩm ra thị trường được rút ngắn đáng kể. Quyết định đầu tư dầu khí nhanh hơn. Đấu giá đất minh bạch hơn.
Dù vẫn còn đó một số yêu cầu lớn đặt ra, tuy nhiên, theo Báo cáo, tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 206/2025/QH15 và bộ 15 nghị quyết là rõ ràng: pháp luật phải phục vụ phát triển, và khi pháp luật trở thành rào cản, cần có cơ chế đủ mạnh và đủ nhanh để tháo gỡ.
