Nghị quyết 253/2025/QH15 được kỳ vọng tạo đột phá thể chế, tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài nhiều năm, song để đi vào cuộc sống, bài toán niềm tin thể chế vẫn là thách thức then chốt.
Trong bối cảnh an ninh năng lượng quốc gia đứng trước nhiều thách thức mới, từ áp lực tăng trưởng cao, chuyển dịch cơ cấu năng lượng đến yêu cầu thực hiện cam kết Net Zero, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15 (Nghị quyết 253) về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030. Đây được xem là một nghị quyết có tính chất đặc biệt, chưa từng có tiền lệ, nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn kéo dài nhiều năm trong lĩnh vực năng lượng, từ quy hoạch, đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư đến cơ chế giá và vận hành thị trường.
Theo GS, TS Hoàng Văn Cường, Thành viên Hội đồng Cố vấn Chính sách của Thủ tướng, Nghị quyết 253 có hiệu lực từ ngày 1/3/2026 đã tạo lập một khung pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao gắn với chuyển đổi xanh.
“Nghị quyết này sẽ là khung khổ pháp lý quan trọng nhất để các cơ quan quản lý, đặc biệt là Chính phủ, ban hành các nghị định, thông tư và chính sách khuyến khích, định hướng đầu tư. Qua đó, các doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng, trong đó có khí – điện LNG, có cơ sở rõ ràng hơn để triển khai các dự án dài hạn”, ông Hoàng Văn Cường nhận định.
Không chỉ dừng lại ở vai trò phê chuẩn hay định hướng quy hoạch, Nghị quyết 253 cho thấy sự thay đổi đáng kể trong tư duy lập pháp, khi Quốc hội chủ động can thiệp sâu hơn vào thiết kế chính sách thực thi. TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, điểm đột phá lớn nhất của Nghị quyết 253 nằm ở việc Quốc hội lần đầu tiên trực tiếp thiết kế các công cụ vận hành cốt lõi của chính sách năng lượng, như cơ chế đấu thầu, kỷ luật giá và nguyên tắc vận hành thị trường.
“Điều này đồng nghĩa với việc Quốc hội không chỉ đưa ra định hướng, mà còn nhận trách nhiệm chính sách đối với hiệu quả triển khai trên thực tế. Đây là bước tiến thể chế rất quan trọng, phản ánh sự chuyển dịch từ tư duy hoạch định khung sang tư duy thiết kế cơ chế”, ông Thập nhấn mạnh.
Tuy nhiên, theo Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, bước tiến này mới chỉ là khởi đầu. Việc Quốc hội tham gia sâu hơn vào thực thi đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách nhằm bảo đảm sự hài hòa giữa kỷ luật quản lý và tính khả thi của đầu tư, đây là yếu tố then chốt trong một lĩnh vực có vòng đời dự án dài và nhu cầu vốn lớn như năng lượng.
Ở góc độ dài hạn, Nghị quyết 253 được kỳ vọng sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh mới cho nền kinh tế Việt Nam. Việc nâng cao mức độ rõ ràng và độ tin cậy của chính sách năng lượng không chỉ giúp thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, mà còn mở đường cho sự hình thành và phát triển các ngành công nghiệp năng lượng mới.
Dẫu vậy, theo TS Nguyễn Quốc Thập, những lợi thế này chỉ thực sự phát huy khi được tiếp nối bằng các cam kết thể chế dài hạn, các cơ chế hợp đồng đủ khả thi về mặt tài chính và một chính sách công nghiệp đồng bộ. Khi đó, đầu tư năng lượng mới có thể được chuyển hóa từ chi phí đầu vào thành động lực tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia.
“Yếu tố then chốt để Nghị quyết 253 thực sự đi vào cuộc sống là xây dựng được niềm tin thể chế giữa Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp. Trong đó, mỗi chủ thể cần dám hành động và dám chịu trách nhiệm trong một khung chính sách minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo”, ông Thập nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, nhiều chuyên gia cho rằng, Nghị quyết 253 thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy lập pháp, khi Quốc hội không chỉ định hướng mà trực tiếp tham gia thiết kế các công cụ vận hành chính sách năng lượng. Cách tiếp cận này giúp thu hẹp khoảng cách giữa chủ trương và thực thi, đồng thời gia tăng trách nhiệm chính sách đối với hiệu quả triển khai trên thực tế. Tuy nhiên, hiệu quả của Nghị quyết phụ thuộc lớn vào chất lượng các văn bản dưới luật. Nếu các cơ chế triển khai thiếu ổn định, thiếu khả năng dự báo hoặc tiếp tục chồng chéo pháp lý, rủi ro chính sách sẽ vẫn là lực cản lớn đối với các quyết định đầu tư dài hạn trong lĩnh vực năng lượng.
