Nhật Bản sẽ xả thêm dầu dự trữ từ tháng 5 tới để giảm sức ép nguồn cung, khi eo biển Hormuz vẫn là điểm nghẽn của thị trường năng lượng.
Nhật Bản sẽ giải phóng thêm lượng dầu dự trữ tương đương 20 ngày tiêu thụ từ đầu tháng 5, trong nỗ lực hạn chế tác động từ bất ổn kéo dài tại Trung Đông lên giá cả và nguồn cung trong nước.
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi công bố quyết định ngày 10/4, trong bối cảnh lệnh ngừng bắn có điều kiện giữa Mỹ và Iran vẫn chưa đủ để khôi phục hoàn toàn lưu thông qua eo biển Hormuz, tuyến vận tải then chốt với dầu thô toàn cầu.
“Chúng tôi đang đi đúng hướng để bảo đảm nguồn cung dầu của Nhật Bản cho tới tận năm sau,” bà Takaichi nói, nhấn mạnh nỗ lực bảo đảm nguồn cung trong lúc thị trường vẫn biến động.
Nhật Bản là một trong những nền kinh tế dễ tổn thương nhất trước cú sốc này. Nước này vẫn phụ thuộc rất lớn vào dầu thô từ Trung Đông, trong khi phần lớn dòng chảy năng lượng tới châu Á đi qua Hormuz. Khi tuyến đường này bị gián đoạn, áp lực không chỉ dừng ở giá dầu quốc tế, mà nhanh chóng lan sang chi phí nhập khẩu, vận tải và sản xuất trong nước.
Nhật Bản hiện vẫn nắm lượng dầu dự phòng lớn, sau khi đã tung ra thị trường lượng tương đương khoảng 50 ngày tiêu thụ kể từ giữa tháng 3. Đợt xả mới vì thế mang tính phòng ngừa nhiều hơn là ứng phó khẩn cấp. Mục tiêu là kéo dài dư địa chính sách trong khi chính phủ xoay nguồn nhập khẩu sang các tuyến ít phụ thuộc hơn vào Hormuz.
Chính phủ Nhật cho biết hơn một nửa lượng dầu nhập khẩu trong tháng 5 dự kiến sẽ đến từ các nguồn thay thế, cao hơn rõ rệt so với cùng kỳ năm trước.
Tokyo đã tăng mua từ Mỹ và mở rộng tiếp cận các nhà cung cấp khác như Brazil, Nigeria, Angola, Malaysia và Azerbaijan. Nhật Bản cũng tận dụng các cảng xuất khẩu có thể giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz, như Yanbu của Saudi Arabia và Fujairah của UAE.
Tuy nhiên, thách thức của Nhật Bản không chỉ nằm ở việc có đủ dầu thô. Vấn đề lớn hơn là vận chuyển, tinh chế và phân phối các sản phẩm liên quan đến dầu trong nước.
"Chúng ta cần hành động nhanh hơn và cảnh giác hơn bao giờ hết để ngăn bất kỳ tác động tiêu cực nào đến đời sống hằng ngày của người dân và nền kinh tế”, bà Takaichi nói khi yêu cầu các bộ ngành xử lý các điểm nghẽn logistics và ưu tiên nhu cầu thiết yếu như y tế.
Dữ liệu gần đây cho thấy sức ép đã bắt đầu xuất hiện. Công suất vận hành của các nhà máy lọc dầu Nhật Bản đã giảm xuống mức thấp nhất nhiều tháng do nguồn dầu thô sẵn có suy giảm.
Chính phủ cũng cảnh báo rằng dù tổng thể nguồn cung vẫn đủ, đã xuất hiện mất cân đối giữa các khu vực do đứt gãy trong khâu phân phối. Điều đó buộc Tokyo phải ưu tiên nhiên liệu cho vận tải, nông nghiệp, thủy sản và các lĩnh vực thiết yếu khác.
Áp lực năng lượng cũng đang thấm dần vào nền kinh tế. Giá bán buôn tại Nhật Bản trong tháng 3 tăng nhanh hơn dự kiến, phản ánh chi phí đầu vào leo thang ở nhóm xăng dầu, hóa chất và kim loại.
Đồng yên yếu càng làm giá nhập khẩu tăng mạnh hơn. Với Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, điều này làm bài toán chính sách thêm khó: lạm phát bị đẩy lên bởi chi phí, trong khi niềm tin tiêu dùng và hoạt động doanh nghiệp lại chịu sức ép từ bất ổn địa chính trị.
Tâm lý doanh nghiệp vì thế cũng xấu đi. Các khảo sát gần đây cho thấy niềm tin kinh doanh tại Nhật đã giảm về mức thấp nhất kể từ sau cú sốc năng lượng năm 2022. Với nhiều doanh nghiệp, rủi ro hiện nay không còn là giá dầu tăng nhất thời, mà là khả năng chi phí cao kéo dài, làm suy yếu biên lợi nhuận và trì hoãn quyết định đầu tư.
Trong ngắn hạn, đợt xả kho mới khó có thể tự nó giải quyết vấn đề. Nhưng nó cho Tokyo thêm thời gian. Đó là thời gian để chuyển hướng nhập khẩu, giữ ổn định phân phối trong nước và ngăn cú sốc năng lượng biến thành cú sốc kinh tế rộng hơn.
