Phán quyết về thuế quan của ông Trump chưa được công bố ngày 9/1 như dự đoán, dự kiến xem xét tiếp vào ngày 14/1 tới, nhưng Nhà Trắng đã có các kịch bản pháp lý thay thế.
Trái với kỳ vọng của giới đầu tư và các đối tác thương mại, Tòa án Tối cao Mỹ đã không đưa ra phán quyết liên quan đến vụ kiện thuế quan của Tổng thống Donald Trump trong đợt công bố ý kiến ngày 9/1. Thay vào đó, tòa chỉ ban hành một phán quyết ở vụ án hình sự không liên quan.
Đến cuối ngày, Tòa án này cho biết đợt công bố phán quyết tiếp theo có thể diễn ra vào ngày 14/1 tới, khi các thẩm phán quay trở lại nghị trường theo lịch làm việc đã định. Diễn biến này cho thấy tòa vẫn đang cân nhắc kỹ lưỡng một trong những vụ việc có tác động lớn nhất đến chính sách thương mại và phạm vi quyền lực của Tổng thống Mỹ trong nhiều thập kỷ.
Theo Reuters, trong số các vụ việc chờ phán quyết, tranh cãi pháp lý về thuế quan thương mại nhận được sự theo dõi sát sao hơn cả. Việc ông Trump viện dẫn Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA) để áp thuế quan đối ứng trên diện rộng với gần như toàn bộ đối tác thương mại của Mỹ đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới tình trạng thương mại toàn cầu và hoạt động của doanh nghiệp.
Các tòa cấp dưới trước đó đã phán quyết rằng chính quyền Trump vượt quá thẩm quyền khi sử dụng đạo luật khẩn cấp này cho mục tiêu thương mại.
Trong khi chờ quyết định cuối cùng, các mức thuế vẫn tiếp tục có hiệu lực, duy trì áp lực chi phí lên doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ, đồng thời gia tăng bất định cho thương mại toàn cầu. Tranh chấp pháp lý và nghi vấn vượt thẩm quyền
Theo phân tích của Bloomberg, nếu Tòa án Tối cao Mỹ đồng tình với quan điểm của các tòa cấp dưới rằng việc sử dụng IEEPA là trái luật, một phần lớn các mức thuế được áp dụng trong nhiệm kỳ hai của ông Trump có thể bị vô hiệu hóa. Kịch bản này không chỉ tạo ra cú sốc chính sách mà còn khiến chính phủ Mỹ đứng trước nghĩa vụ hoàn trả hàng chục tỷ USD tiền thuế đã thu.
Dù vậy, việc bác bỏ IEEPA không đồng nghĩa với việc chấm dứt hoàn toàn chính sách thuế quan cứng rắn của ông Trump. Hiến pháp Mỹ trao quyền đánh thuế cho Quốc hội, song trong nhiều thập kỷ qua, cơ quan lập pháp đã ủy quyền đáng kể cho nhánh hành pháp thông qua các đạo luật thương mại khác nhau. Những “con đường pháp lý thay thế” này có thể giúp Nhà Trắng duy trì thuế quan, dù với quy trình chặt chẽ và giới hạn hơn.
Theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), có ít nhất 5 công cụ pháp lý khác mà Tổng thống Mỹ có thể sử dụng để áp thuế nếu IEEPA không còn khả dụng.
Thứ nhất, Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962, cho phép áp thuế vì lý do an ninh quốc gia. Công cụ này không giới hạn mức thuế hay thời hạn, song đòi hỏi một cuộc điều tra chính thức của Bộ Thương mại, kéo dài tối đa 270 ngày. Khác với IEEPA, Mục 232 chỉ áp dụng theo từng ngành, không phải trên diện rộng theo quốc gia.
Thứ hai, Mục 201 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép áp thuế nếu nhập khẩu gia tăng gây tổn hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong nước. Tuy nhiên, thuế theo Mục 201 bị giới hạn về mức (tối đa 50% so với thuế hiện hành) và thời gian, đồng thời phải được giảm dần theo lộ trình.
Thứ ba, Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, vốn quen thuộc từ cuộc chiến thương mại Mỹ–Trung giai đoạn 2018–2019. Công cụ này cho phép Mỹ đáp trả các hành vi thương mại bị coi là phân biệt đối xử hoặc vi phạm cam kết quốc tế, song yêu cầu điều tra, tham vấn và lấy ý kiến công chúng, khiến quá trình triển khai chậm hơn.
Thứ tư, Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép áp thuế tạm thời để xử lý thâm hụt cán cân thanh toán hoặc nguy cơ mất giá đồng USD. Thuế theo Mục 122 bị giới hạn ở mức 15% và tối đa 150 ngày, trừ khi được Quốc hội gia hạn. Công cụ này chưa từng được sử dụng trong thực tế.
Cuối cùng, Mục 338 của Đạo luật Thuế quan Smoot-Hawley năm 1930, cho phép áp thuế tối đa 50% với các quốc gia bị cho là phân biệt đối xử với thương mại Mỹ. Tuy nhiên, do tính chất lỗi thời và chưa từng được kích hoạt, việc sử dụng Mục 338 gần như chắc chắn sẽ kéo theo các thách thức pháp lý mới.
Vụ kiện thuế quan không chỉ là câu chuyện về chính sách thương mại, mà còn phản ánh cuộc tranh luận sâu sắc hơn về sự cân bằng quyền lực tại Mỹ. Với đa số bảo thủ 6–3, Tòa án Tối cao đang đứng trước quyết định có thể định hình cách các tổng thống tương lai sử dụng – hoặc bị giới hạn – quyền lực khẩn cấp trong lĩnh vực kinh tế.
Về phía kinh tế toàn cầu, sự bất định kéo dài đang làm gia tăng rủi ro cho chuỗi cung ứng và đầu tư. Các doanh nghiệp đa quốc gia, vốn đã phải thích ứng với môi trường địa chính trị phức tạp, nay tiếp tục đối mặt với nguy cơ thay đổi chính sách đột ngột, phụ thuộc vào một phán quyết tư pháp.
Cho đến khi Tòa án Tối cao ra phán quyết, các mức thuế của ông Trump vẫn có hiệu lực, và thị trường buộc phải chuẩn bị cho nhiều kịch bản khác nhau. Dù quyết định sắp tới có thể không chấm dứt hoàn toàn chính sách thuế quan của Nhà Trắng, nhưng sẽ đặt ra những giới hạn rõ ràng hơn về cách thức mà quyền lực hành pháp được sử dụng – và bị kiểm soát – trong nền kinh tế lớn nhất thế giới.
