Phạt giao dịch tài sản mã hóa: Đường tuân thủ đã rõ?

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 284/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Trong đó, đáng chú ý là quy định phạt từ 30 - 50 triệu đồng đối với nhà đầu tư trong nước giao dịch tài sản mã hóa không thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa được Bộ Tài chính cấp phép.

Việc bổ sung chế tài được đánh giá là bước đi tiếp theo nhằm đưa hoạt động giao dịch tài sản mã hóa vào khuôn khổ quản lý, sau khi khung pháp lý về loại tài sản này từng bước được hình thành. Tuy nhiên, cùng với sự đồng tình về mục tiêu quản lý, nhiều ý kiến cũng cho rằng để quy định đi vào cuộc sống, cần tiếp tục làm rõ các điều kiện để nhà đầu tư có thể tuân thủ.

Một trong những vấn đề được quan tâm là việc xử lý đối với tài sản mã hóa đã được nhà đầu tư nắm giữ trước thời điểm nghị định có hiệu lực. Trên thực tế, không ít trường hợp đang lưu giữ tài sản trên các nền tảng giao dịch ở nước ngoài, ví cá nhân hoặc ví lạnh. Việc chuyển đổi sang giao dịch thông qua tổ chức được cấp phép sẽ thực hiện theo cơ chế nào, có thời gian chuyển tiếp hay không là những câu hỏi cần sớm được giải đáp.

Bên cạnh đó, phạm vi của khái niệm "giao dịch tài sản mã hóa" cũng cần được hướng dẫn cụ thể. Ngoài hoạt động mua bán trên nền tảng giao dịch, tài sản mã hóa còn có thể được chuyển giữa các ví do cùng một chủ sở hữu quản lý hoặc thực hiện nhiều giao dịch kỹ thuật khác. Việc xác định đâu là hành vi thuộc phạm vi điều chỉnh của nghị định sẽ có ý nghĩa quan trọng trong quá trình áp dụng trên thực tế.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Đức Biên – Giám đốc Công ty Luật TNHH Đại La cho rằng, việc quy định nhà đầu tư giao dịch thông qua các tổ chức được cấp phép là định hướng phù hợp nhằm tăng tính minh bạch của thị trường, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan quản lý giám sát, bảo vệ nhà đầu tư và phòng ngừa các hành vi lợi dụng tài sản mã hóa vào mục đích trái pháp luật.

Tuy nhiên, theo luật sư, để chế tài có thể thực thi hiệu quả, trước hết cần bảo đảm người dân có đầy đủ điều kiện để tuân thủ.

"Muốn yêu cầu nhà đầu tư chỉ giao dịch thông qua tổ chức được cấp phép thì cơ quan quản lý cần công khai đầy đủ danh sách các tổ chức được cấp phép, hướng dẫn cách nhận biết, đồng thời quy định rõ thời điểm áp dụng cũng như lộ trình chuyển đổi. Khi nghĩa vụ pháp lý được xác định rõ ràng thì việc tuân thủ cũng sẽ thuận lợi hơn", Luật sư Nguyễn Đức Biên nhận định.

Theo luật sư, một nội dung quan trọng khác là cần làm rõ phạm vi của khái niệm "giao dịch tài sản mã hóa". Bởi trên thực tế, không phải mọi hoạt động liên quan đến tài sản mã hóa đều có bản chất pháp lý giống nhau.

"Hoạt động mua bán trên nền tảng giao dịch, chuyển tài sản giữa các ví do cùng một người kiểm soát hay lưu trữ tài sản trên ví lạnh là những tình huống có tính chất khác nhau. Nếu chưa xác định rõ hành vi nào thuộc phạm vi điều chỉnh thì sẽ gây khó khăn cho cả nhà đầu tư trong việc tuân thủ cũng như cơ quan có thẩm quyền khi áp dụng quy định", Luật sư Biên phân tích.

Đồng thời, luật sư cũng cho rằng cần có hướng dẫn đối với lượng tài sản mã hóa mà nhà đầu tư đã nắm giữ trước ngày nghị định có hiệu lực, nhất là trường hợp đang được lưu trữ trên các nền tảng nước ngoài hoặc ví tự quản. Việc có hay không cơ chế chuyển tiếp, thời gian chuyển đổi và phương thức thực hiện cần được quy định rõ nhằm hạn chế những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi.

Theo Luật sư Nguyễn Đức Biên, chế tài là yếu tố cần thiết để thiết lập kỷ cương đối với thị trường tài sản mã hóa. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, điều quan trọng không kém là xây dựng cơ chế thực hiện minh bạch, khả thi và có lộ trình phù hợp. Khi nhà đầu tư biết rõ được giao dịch ở đâu, hành vi nào thuộc phạm vi điều chỉnh và tài sản đang nắm giữ cần được xử lý như thế nào, quy định mới sẽ có điều kiện đi vào cuộc sống, góp phần thúc đẩy thị trường tài sản mã hóa phát triển an toàn và bền vững hơn.