Ngành gỗ Việt Nam còn nhiều dư địa tăng trưởng khi vùng nguyên liệu minh bạch về nguồn gốc, chất lượng cao với mô hình rừng gỗ lớn.
Đây là một trong những nội dung chính được ông Hoàng Hải Hiếu - Quản lý chương trình Chứng nhận gỗ của Bureau Veritas Việt Nam chia sẻ tại Diễn đàn: “Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nguyên liệu bền vững cho ngành gỗ chế biến sâu” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức.
Ông Hoàng Hải Hiếu - Quản lý chương trình Chứng nhận gỗ của Bureau Veritas Việt Nam nhấn mạnh: Trong bối cảnh thị trường tiêu thụ gỗ ngày càng yêu cầu cao về nguồn gốc xuất xứ và chứng chỉ hợp pháp, việc chuyển hướng sang phát triển lâm nghiệp bền vững theo chuẩn quốc tế là xu thế tất yếu.
.jpg)
Chiến lược phát triển lâm nghiệp giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn 2050 nhấn mạnh quản lý rừng bền vững làm nền tảng phát triển kinh tế và bảo tồn đa dạng sinh học. Trong đó, chứng chỉ rừng là công cụ then chốt thúc đẩy khai thác rừng có trách nhiệm, minh bạch, phù hợp thị trường quốc tế.
Theo định hướng, phát triển rừng hướng tới gắn với dịch vụ hệ sinh thái và thị trường carbon rừng, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường, chống phá rừng, phát thải carbon trong xuất khẩu sản phẩm lâm sản.
Tuy nhiên hiện nay, theo ông Hoàng Hải Hiếu, hoạt động quản lý rừng đang tồn tại một số bất cập khiến cho việc thực hiện phát triển rừng bền vững gặp khó khăn. Qua tiếp xúc với các hộ trồng rừng và doanh nghiệp, đầu tiên liên quan đến vấn đề thiếu rõ ràng trong chính sách đất đai, đặc biệt chứng minh quyền sử dụng đất và tính pháp lý.
Bên cạnh đó, tuân thủ các quy định về tiêu chuẩn quản lý rừng rất khắt khe gây khó khăn cho các chủ rừng nhỏ lẻ tiếp cận và thực hiện. Trong khi đó, những rủi ro về môi trường, thiên tai làm giảm diện tích đủ điều kiện tham gia chứng chỉ rừng; những chi phí đầu tư ban đầu lớn trong khi điều kiện kinh tế người dân còn nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến quản lý bền vững.
Trong bối cảnh này, để thực hiện mục tiêu đặt ra tại Chiến lược phát triển lâm nghiệp, ông Hoàng Hải Hiếu cho rằng: Cần chuyển đổi nhanh hơn mô hình phát triển dựa trên sản lượng sang minh bạch trong sản xuất, truy xuất nguồn gốc vùng nguyên liệu. Đặc biệt khi minh bạch nguồn gốc trở thành “hộ chiếu” toàn cầu của ngành gỗ.
.jpg)
Một nội dung quan trọng khác được chuyên gia Quản lý chương trình Chứng nhận gỗ của Bureau Veritas Việt Nam đề cập là cần xây dựng hệ thống quản lý vùng nguyên liệu dựa trên các yếu tố về bản đồ vùng trồng, thông tin chi tiết của chủ rừng, các hoạt động vận chuyển, cơ chế kiểm soát rủi ro trong từng chuỗi cung ứng. Chuỗi hoạt động này, theo chuyên gia, Việt Nam đang làm nhưng cần thúc đẩy nhanh hơn.
Song song với đó là phát triển vùng nguyên liệu rừng trồng có chứng chỉ. Không chỉ là tiêu chuẩn mang tính tự nguyện mà đang trở thành yêu cầu bắt buộc doanh nghiệp phải đáp ứng nếu muốn gia tăng sản phẩm gỗ xuất khẩu và giá trị xuất khẩu. Với ý nghĩa đó, không nên xem việc đáp ứng các chứng chỉ rừng là gánh nặng mà cần được nhìn nhận như một công cụ hỗ trợ thúc đẩy việc quản lý rừng tốt hơn.
Ông Hoàng Hải Hiếu cũng nhấn mạnh: Ngành gỗ Việt Nam còn nhiều dư địa tăng trưởng khi vùng nguyên liệu không chỉ minh bạch về nguồn gốc mà còn đảm bảo chất lượng với việc tập trung phát triển rừng gỗ lớn. Từ thực tế, với rừng trồng keo 5 năm trở lên là một thành công của ngành lâm nghiệp và có thể khai thác sản xuất gỗ thanh hoặc có thể phục vụ chế biến sâu.
Tuy nhiên, qua quá trình đánh giá, tiếp nhận phản hồi từ bà con và doanh nghiệp thì việc trồng rừng gỗ lớn với thời gian trên 5 năm, kéo dài tiếp đến 7 năm là không đơn giản.
Trước hết, việc trồng rừng của bà con thường theo thói quen, việc áp dụng biện pháp kỹ thuật canh tác còn hạn chế. Trong khi đó, đầu tư cho 1 ha rừng trồng trong thời gian dài là khá cao, bà con với nguồn lực tự có khó có thể theo đuổi việc trồng rừng gỗ lớn, chất lượng cao trong khoảng thời gian 7 năm. Ngoài ra, cần lưu ý đến những điều kiện địa lý đặc thù ở từng địa phương hay những khu vực thường xuyên xảy ra bão lũ để có quy hoạch phát triển rừng gỗ lớn phù hợp.
Để phát triển rừng gỗ lớn, chuyên gia đề cập đến yếu tố không thể thiếu là liên kết giữa doanh nghiệp với chủ rừng. Ở đó, các doanh nghiệp cần cam kết hỗ trợ canh tác, bao tiêu sản phẩm gỗ dài hạn phục vụ cho chế biến sâu…
Chỉ khi có những cam kết ràng buộc mạnh mẽ thì mới có thể phát triển rừng gỗ lớn chất lượng. Tuy nhiên, liên kết doanh nghiệp - hộ trồng rừng cũng cần có sự đồng hành của các cơ quan chức năng trong quy hoạch, hỗ trợ tín dụng, hướng dẫn kỹ thuật… để trở nên bền vững và lâu dài hơn.
Phát triển rừng gỗ lớn, theo ông Hoàng Hải Hiếu không chỉ đảm bảo đầu vào chất lượng cao cho chế biến sâu mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng bền vững. Phế phụ phẩm từ chế biến sâu có thể tái chế sản xuất, điển hình viên nén gỗ. Ngoài ra, trong thời gian tới, khi khung pháp lý cho carbon rừng được hoàn thiện mở thêm không gian phát triển tiềm năng từ kinh tế rừng.
