Phân tích - Bình luận

Theo các chuyên gia, khu vực này sẽ vẫn chịu tác động mạnh từ môi trường toàn cầu khó lường. Các điểm nóng địa chính trị âm ỉ từ lâu cũng đang được theo dõi sát sao, để xem liệu chúng sẽ bùng phát hay hạ nhiệt.

Ông Nathan Peng, Trợ lý giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Quản lý Singapore (SMU), cho rằng năm 2026 về bản chất sẽ “tương đối giống” năm 2025, khi các xu hướng tiếp tục đi theo quỹ đạo cũ, nhưng mức độ bất ổn sẽ lớn hơn.

Đồng quan điểm, ông Felix Tan, giảng viên Trường Khoa học Xã hội, Đại học Công nghệ Nanyang (NTU), cho rằng những tác động kinh tế – xã hội từ các diễn biến toàn cầu có thể tạo ra những áp lực bất ngờ, ảnh hưởng đến hướng đi của Đông Nam Á khi sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các cường quốc và vai trò suy yếu của các thể chế toàn cầu sẽ khiến tính khó đoán tiếp tục bao trùm năm 2026.

Ông cảnh báo rằng vị thế của Singapore, quốc gia dẫn đầu của khu vực như một trung tâm trung chuyển thương mại, sẽ tiếp tục bị thách thức, trong bối cảnh thế giới ngày càng kém cởi mở với tự do hóa kinh tế.

Bên cạnh đó, nỗ lực đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho người lao động trong khu vực được dự đoán cũng sẽ tiếp diễn, đặc biệt khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng trở thành cả cơ hội lẫn mối đe dọa trong môi trường làm việc.

“Làn sóng chi tiêu cho AI nhiều khả năng sẽ kéo dài thêm ít nhất một năm nữa, khi cả doanh nghiệp lẫn các chính phủ đều tin rằng một ‘mùa đông AI’ là rất khó xảy ra,” ông Eugene Tan (SMU) nhận định.

Chuyên gia này dự đoán, ngay cả trong kịch bản tốt nhất, những kỳ vọng về ‘phép màu AI’ có thể không hoàn toàn thành hiện thực, nhưng không thể phủ nhận rằng AI đã ở đây và sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong mọi mặt đời sống.

Theo ông Peng, khi AI đe dọa sự tồn tại của nhiều công việc văn phòng, các chính phủ tại Đông Nam Á có thể sẽ thúc đẩy mạnh hơn các chính sách giáo dục nhằm tăng tính linh hoạt và sức cạnh tranh của thị trường lao động.

Tuy nhiên, ông Felix Tan (NTU) cho rằng khu vực đang chậm hơn so với kỳ vọng trong việc đưa ra các chính sách rõ ràng để quản lý tình trạng mất việc do AI.

“Hệ quả là những đánh đổi khó khăn giữa việc tận dụng năng suất từ AI và bảo vệ lực lượng lao động tri thức vẫn chưa được giải quyết, và nhiều khả năng sẽ được đẩy sang năm 2026 để có hành động chính sách rõ nét hơn”, ông Tan chỉ ra; đồng thời đề xuất các chính phủ có thể công bố các danh sách cập nhật về những nghề nghiệp có nguy cơ cao bị AI thay thế, giúp doanh nghiệp chủ động đào tạo lại lao động và tránh sa thải hàng loạt.

Chuyên gia kinh tế trưởng OCBC Selena Ling cũng dự đoán ngân sách 2026 sẽ đề cập đến chiến lược AI, cũng như các chính sách nhân lực nhằm nâng cao khả năng chuẩn bị và thích ứng trước các cú sốc.

Bà Ling cho rằng kinh tế xanh cũng có thể là một trọng tâm khác cần được khu vực chú trọng hơn. Trong lĩnh vực phát triển bền vững, nhiều thay đổi được mong đợi từ lâu sẽ chính thức có hiệu lực trong năm 2026.

Ở bình diện khu vực và toàn cầu, năm 2026 được dự báo sẽ tiếp tục có nhiều biến động, từ các cuộc bầu cử trong khu vực ASEAN cho đến cạnh tranh Mỹ – Trung, xung đột Ukraine, Trung Đông và các vấn đề khác.

Tình hình chính trị khu vực sẽ trở nên sôi động hơn khi một số nước láng giềng của Singapore tiến hành bầu cử. Ông Tan nhấn mạnh hai cuộc bầu cử có thể định hình ASEAN trong tương lai, bao gồm cuộc bầu cử ở Thái Lan vào tháng Hai và cuộc bầu cử do chính quyền quân sự Myanmar lãnh đạo bắt đầu từ tháng 12/2025 đến tháng 1/2026.

Vào cuối năm 2026, các cuộc họp thượng đỉnh ASEAN cũng sẽ được theo dõi sát sao để xem xét những vấn đề và vai trò của ASEAN mà Singapore sẽ đảm nhiệm với tư cách là Chủ tịch mới của khối vào năm 2027, thay thế Philippines.

Ngoài khu vực, mọi sự chú ý vẫn đổ dồn vào cách tiếp cận đầy biến động của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với quan hệ quốc tế. Các chuyên gia nhận định rằng trong khi cả thế giới dõi theo một thỏa thuận đột phá lớn giữa Trung Quốc và Mỹ vào năm 2025, điều này đã không thành hiện thực.

Năm nay, một chuyến thăm chính thức tới Trung Quốc vào mùa xuân nằm trong chương trình nghị sự của Tổng thống Trump, trong khi nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến ​​sẽ có chuyến thăm đáp lễ tới Mỹ vào cuối năm.

“Điều quan trọng ở đây là liệu hai cường quốc lớn có đạt được thỏa thuận nào để định hướng sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa họ hay không, và mức độ hiểu biết chung đó có bền vững đến đâu”, Phó Giáo sư Terence Ho cho biết, đồng thời cho rằng quỹ đạo của mối quan hệ này rõ ràng có những hệ lụy đối với nền kinh tế trên toàn thế giới, cũng như an ninh.

Bên cạnh đó, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11 cũng sẽ rất quan trọng.

“Không quá lời nếu mô tả năm 2026 là một năm mà thế giới đang sống trong trạng thái đầy rủi ro,” ông Eugene Tan nói. Sự xói mòn dần của trật tự quốc tế hiện nay đặt ra một câu hỏi chiến lược sâu sắc cho khu vực rằng các chính phủ sẽ dự báo và ứng phó với những thay đổi này hiệu quả đến đâu, bởi điều đó sẽ có tác động lâu dài đến an ninh kinh tế, sức bền xã hội và niềm tin của công chúng.

Cẩm Anh