Ô tô - Xe máy

Theo báo cáo mới công bố của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, đã có 39 quốc gia ghi nhận thị phần xe điện vượt 10%, trong đó gần một phần ba nằm ngoài châu Âu - khu vực từng được coi là trung tâm của quá trình chuyển đổi giao thông xanh.

Báo cáo của Ember được xây dựng trên dữ liệu bán hàng hằng tháng tại 60 quốc gia, chiếm hơn 97% tổng doanh số xe điện toàn cầu năm 2024. Kết quả cho thấy, trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 10/2025, xe điện đã chiếm hơn 25% tổng số ô tô mới bán ra trên toàn cầu, tăng mạnh so với mức dưới 3% của năm 2019. Theo Ember, chính sự tăng trưởng nhanh của các nền kinh tế mới nổi đang trở thành động lực chính thúc đẩy thị trường xe điện toàn cầu bước sang giai đoạn phát triển mới.

Châu Á tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong xu hướng này. Trung Quốc lần đầu vượt mốc 50% thị phần xe điện và được dự báo sẽ tiếp tục chiếm gần hai phần ba tổng doanh số xe điện toàn cầu năm thứ hai liên tiếp. Với quy mô thị trường lớn, chuỗi cung ứng hoàn chỉnh và lợi thế về chi phí, Trung Quốc không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn nhất mà còn là trung tâm sản xuất và xuất khẩu xe điện của thế giới.

Đáng chú ý, khu vực Đông Nam Á đang nổi lên như một động lực mới của quá trình điện hóa giao thông. Theo Ember, Việt Nam là một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất, khi thị phần xe điện năm 2025 đạt gần 40%, gấp đôi so với năm trước. Thái Lan lần đầu tiên vượt mốc 20%, trong khi Singapore, Thái Lan và Việt Nam đều ghi nhận tỷ lệ xe điện thuần pin cao hơn mức trung bình của châu Âu, một tín hiệu cho thấy tốc độ chuyển dịch tại ASEAN đang diễn ra nhanh hơn dự báo.

Không chỉ ASEAN, nhiều nền kinh tế mới nổi khác cũng đang vượt lên so với các quốc gia phát triển về mức độ thâm nhập xe điện. Ấn Độ, Mexico và Brazil hiện có thị phần xe điện cao hơn Nhật Bản, trong khi Indonesia đạt khoảng 15% trong năm 2025, vượt cả Mỹ về tỷ lệ xe điện trong tổng doanh số ô tô mới. Điều này phản ánh sự thay đổi đáng kể trong bản đồ tiêu thụ xe điện toàn cầu, khi các thị trường từng được coi là “đi sau” nay lại trở thành động lực tăng trưởng chính.

Song song với sự mở rộng thị trường, xuất khẩu xe điện của Trung Quốc cũng đang có sự dịch chuyển rõ rệt. Thay vì tập trung vào các quốc gia OECD, dòng xe điện Trung Quốc ngày càng hướng mạnh sang các thị trường mới nổi như Mexico, Brazil, Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) và Indonesia. Ember đánh giá đây là một “bước ngoặt lớn”, cho thấy các nền kinh tế mới nổi không chỉ bắt kịp mà còn có khả năng dẫn dắt xu hướng điện hóa giao thông toàn cầu trong giai đoạn tới.

Theo các chuyên gia, sự bứt phá của xe điện tại các thị trường mới nổi đến từ nhiều yếu tố kết hợp. Giá pin tiếp tục giảm, quy mô sản xuất lớn giúp hạ giá thành, trong khi các dòng xe điện phổ thông ngày càng đa dạng, phù hợp hơn với khả năng chi trả của người tiêu dùng tại các quốc gia có thu nhập trung bình. Bên cạnh đó, xe điện cũng phù hợp với ưu tiên chiến lược của nhiều quốc gia đang phát triển, từ giảm nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, cải thiện cán cân thương mại, cho tới xây dựng ngành công nghiệp mới và tạo việc làm.

Báo cáo của Ember cũng nhấn mạnh hiệu quả năng lượng vượt trội của xe điện. Khoảng 80% điện năng tiêu thụ được sử dụng trực tiếp cho vận hành, trong khi xe động cơ đốt trong lãng phí tới 80% năng lượng từ nhiên liệu. Nhờ đó, xe điện giúp giảm đáng kể nhu cầu sử dụng năng lượng hóa thạch, ngay cả tại những quốc gia vẫn phụ thuộc nhiều vào điện sản xuất từ nguồn truyền thống.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng nhanh của xe điện tại các thị trường mới nổi cũng đặt ra không ít thách thức. Hạ tầng sạc tại nhiều quốc gia vẫn chưa theo kịp tốc độ gia tăng phương tiện, đặc biệt ở khu vực ngoài đô thị. Bên cạnh đó, năng lực của lưới điện, khả năng tích hợp năng lượng tái tạo và các cơ chế quản lý thị trường điện vẫn là bài toán dài hạn cần được giải quyết đồng bộ, nếu không muốn quá trình điện hóa tạo thêm áp lực lên hệ thống năng lượng quốc gia.

Với Việt Nam, việc thị phần xe điện tăng nhanh cho thấy sức hút rõ rệt của xu hướng này, song cũng đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng và bài bản hơn. Chính sách cần được thiết kế theo hướng cân bằng giữa khuyến khích tiêu dùng, phát triển hạ tầng sạc và hỗ trợ sản xuất trong nước, tránh tình trạng thị trường tăng trưởng nóng nhưng phụ thuộc quá lớn vào nhập khẩu. Trong bối cảnh xe điện đang trở thành lựa chọn phổ biến tại nhiều thị trường mới nổi, khả năng tận dụng tốt “cửa sổ cơ hội” chính sách sẽ đóng vai trò quyết định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị giao thông xanh của khu vực và toàn cầu.

Thanh Trà