Nghiên cứu - Trao đổi

Ngày 6/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW (Nghị quyết 79) của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Một trong những điểm mới mang tính đột phá của Nghị quyết là thí điểm cơ chế thuê, tuyển dụng, bổ nhiệm Tổng Giám đốc, Giám đốc tại một số DNNN, thay cho mô hình bổ nhiệm thuần túy theo quy trình hành chính kéo dài nhiều năm qua.

Đặt trong bối cảnh yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước, tăng tính cạnh tranh và minh bạch của DNNN, cơ chế này không chỉ là giải pháp nhân sự đơn lẻ, mà còn là “chìa khóa” để tháo gỡ tư duy hành chính hóa, từng bước tiệm cận chuẩn mực quản trị doanh nghiệp hiện đại theo thông lệ quốc tế, đặc biệt là bộ quy tắc quản trị OECD.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Chủ tịch Hội đồng Viện Kinh tế và Pháp luật Quốc tế (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam), có thể coi quy định mới của Nghị quyết 79 là một cuộc “cách mạng” về tư duy nhân sự trong khu vực công.

“Từ trước đến nay, lãnh đạo DNNN thường được nhìn nhận như những ‘viên chức cao cấp’ hơn là những nhà quản trị kinh doanh. Việc chuyển từ cơ chế ‘bổ nhiệm hành chính’ sang ‘thuê tuyển theo hợp đồng’ sẽ tạo ra thay đổi mang tính bản chất trong cách vận hành DNNN”, bà Hiền nhận định.

Theo đó, giám đốc điều hành (CEO) không còn ngồi vào “ghế nóng” nhờ ngạch, bậc hay luân chuyển cán bộ thuần túy, mà phải chứng minh năng lực thông qua kế hoạch kinh doanh, mục tiêu chiến lược và các chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI) cụ thể. Nếu không đạt mục tiêu đã cam kết, hợp đồng có thể bị chấm dứt – một quy luật sòng phẳng của thị trường mà cơ chế “biên chế” trước đây khó thực thi.

Quan trọng hơn, cơ chế thuê CEO cho phép DNNN tiếp cận nguồn nhân lực quản lý chất lượng cao, những người có tư duy quản trị rủi ro, nhạy bén thị trường và mạng lưới quan hệ quốc tế, qua đó từng bước xóa bỏ tính “khép kín” trong quản trị DNNN.

Bên cạnh đó, bà Nguyễn Thị Thu Hiền cho rằng, một trong những nguyên tắc cốt lõi của bộ quy tắc quản trị OECD là tách bạch rõ ràng giữa quyền sở hữu của Nhà nước và quyền điều hành của doanh nghiệp. Việc thuê CEO chuyên nghiệp chính là bước đi đầu tiên để Hội đồng quản trị thực hiện đúng vai trò giám sát, còn CEO đảm nhiệm chức năng điều hành độc lập, chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động.

Xét về tính khả thi, cơ chế này không phải là hoàn toàn mới tại Việt Nam. Thời gian qua, một số tập đoàn, tổng công ty nhà nước đã thí điểm thuê chuyên gia quản lý, giám đốc điều hành từ bên ngoài, đặc biệt trong các lĩnh vực tài chính, viễn thông, hàng không và công nghệ. Ở những nơi hợp đồng được thiết kế rõ ràng, gắn trách nhiệm cá nhân với chỉ tiêu tài chính, năng suất lao động và chất lượng dịch vụ, hiệu quả điều hành đã được cải thiện đáng kể, tư duy thị trường được củng cố, tính linh hoạt trong ra quyết định được nâng cao.

“Thị trường lao động quản lý cấp cao ở Việt Nam hiện nay đã đủ độ chín để triển khai cơ chế này ở quy mô lớn hơn”, bà Hiền nhấn mạnh.

Cùng quan điểm về tính đột phá của Nghị quyết 79, các chuyên gia cũng cho rằng, đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị DNNN, giúp khu vực này tiệm cận hơn với cách vận hành của doanh nghiệp tư nhân và thông lệ quốc tế. Dù vậy, thuê được người giỏi mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là phải trao quyền thực chất đi kèm với cơ chế trách nhiệm giải trình rõ ràng. Nếu thuê giám đốc điều hành nhưng không cho họ quyền quyết định về chiến lược, nhân sự hay đầu tư, thì rất khó kỳ vọng vào hiệu quả. Cơ chế hợp đồng chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng quyền hạn tương xứng và cơ chế đánh giá minh bạch.

Nghị quyết 79 cũng nhấn mạnh yêu cầu áp dụng chuẩn mực quản trị OECD đối với 100% tập đoàn, tổng công ty nhà nước, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi nhận định, đổi mới quản trị theo chuẩn mực tiên tiến, phù hợp thông lệ quốc tế và điều kiện Việt Nam là chìa khóa giúp DNNN nâng cao năng lực chiến lược, hiệu quả thực thi và quản trị rủi ro, qua đó phát huy tối đa nội lực, sử dụng hiệu quả nguồn lực và xây dựng văn hóa minh bạch, chuyên nghiệp, sáng tạo.

“Khi vận hành theo chuẩn mực cao, DNNN không chỉ nâng hiệu quả kinh tế mà còn củng cố niềm tin của thị trường và đối tác quốc tế, từng bước vươn ra khu vực và thế giới, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu”, chuyên gia này chia sẻ.

Yến Nhung