Bạn đọc

Lời toà soạn: Cùng với nhu cầu nuôi trồng thủy sản gia tăng, thị trường cá giống những năm gần đây xuất hiện ngày càng nhiều các loại cá rô phi bột được giới thiệu mang “mác ngoại”, “nhập khẩu”. Những lời quảng bá này nhanh chóng trở thành một dạng bảo chứng ngầm, tác động trực tiếp đến lựa chọn của người nuôi và trật tự cạnh tranh trên thị trường.

Đáng chú ý, sự phát triển nhanh của thị trường này lại đang đặt ra những nghi vấn về tính minh bạch nguồn gốc. Thực tế ghi nhận của nhóm phóng viên Diễn đàn Doanh nghiệp cho thấy, một lô cá giống với số lượng hàng trăm nghìn con từ Hợp tác xã nuôi trồng thuỷ sản Hạ Lễ (xã Hồng Quang, tỉnh Hưng Yên) được khẳng định là nhập khẩu nhưng không đi kèm đầy đủ hồ sơ kiểm dịch, chứng từ nhập khẩu và tài liệu truy xuất nguồn gốc theo quy định.

Điều đáng quan ngại là trong khi giấy tờ pháp lý chưa được làm rõ, loại cá giống mang “mác ngoại” từ cơ sở này vẫn vô tư kinh doanh, lan rộng vào các vùng nuôi.

Theo giới chuyên gia, nghịch lý “mác ngoại – giá rẻ” đang làm méo mó môi trường kinh doanh. Doanh nghiệp nhập khẩu chính ngạch phải gánh đầy đủ chi phí kiểm dịch, vận chuyển, thuế phí và tuân thủ pháp luật, nên không thể cạnh tranh bằng mức giá rẻ. Khi tuân thủ bị biến thành bất lợi, còn thiếu minh bạch lại trở thành lợi thế, doanh nghiệp làm thật, nhập thật bị bào mòn năng lực cạnh tranh, đứng trước nguy cơ kiệt quệ, thậm chí buộc rời thị trường. Đó không chỉ là thiệt hại của một nhóm doanh nghiệp, mà là tín hiệu suy giảm kỷ cương thị trường.

Ở phía cuối chuỗi, người nuôi gánh rủi ro lớn nhất. Việc thiếu cơ chế kiểm chứng nguồn gốc con giống khiến niềm tin thị trường bị bào mòn, trong khi thiệt hại về chất lượng, dịch bệnh và chi phí sản xuất có thể đổ dồn lên vai người chăn nuôi.

Ở loạt bài này, Diễn đàn Doanh nghiệp sẽ tập trung làm rõ ba nội dung: Thực trạng cá giống mang “mác ngoại” được lưu thông với giá rẻ nhưng thiếu minh bạch về nguồn gốc và hồ sơ kèm theo; Hệ quả đối với doanh nghiệp làm ăn bài bản và môi trường cạnh tranh; Những khoảng trống trong quản lý và thực thi chính sách đang tạo điều kiện cho nghịch lý thị trường kéo dài.

Trên cơ sở phản ánh từ doanh nghiệp và người nuôi, loạt bài này cũng sẽ tiếp cận ý kiến chuyên gia, cơ quan chuyên môn và nhà quản lý, nhằm kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý, bịt các kẽ hở quản lý, qua đó tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng, lành mạnh cho doanh nghiệp.

Cá giống nhập từ đâu?

Chia sẻ với phóng viên Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Trần Minh Tuấn – Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Nông Lâm Thuỷ sản – Khoa học công nghệ xanh – sạch Tây Bắc (địa chỉ tại Tiểu khu Sao đỏ 2, xã Vân Hồ, tỉnh Sơn La (cũ) cho biết, lần đầu triển khai nuôi cá rô phi nên hợp tác xã khá băn khoăn khi quyết định chọn cá giống bởi thị trường phức tạp, loạn thông tin.

Được người quen “rỉ tai” liên hệ với người có tên Tiệp và Phong được cho là cán bộ Công ty TNHH Thuỷ sản Anh Dương (Thôn Phú Bài, xã Bình Giang, TP Hải Phòng) sẽ có cá giống nhập khẩu Thái Lan giá tốt, thậm chí giá chỉ bằng một nửa thị trường. Theo báo giá của 2 người này, loại cá bột giống Manit Thái Lan 5 ngày tuổi chỉ có giá 220 đồng/con. Thấy giá rẻ, trong khi đối tác cam kết là hàng chuẩn chất lượng, nhập khẩu Thái Lan, ông Tuấn liền tin tưởng, đồng ý mua 500.000 con giống loại này và đề nghị đối tác chuẩn bị hợp đồng, hẹn ngày trực tiếp kiểm tra giống để giao dịch.

Để được trực tiếp khảo sát thực hiện đề tài, phóng viên đề nghị Hợp tác xã Nông Lâm Thuỷ sản – Khoa học công nghệ xanh – sạch Tây Bắc cho đi cùng để tìm hiểu thêm về thị trường này. Ngày 15/12/2025, phóng viên cùng đại diện đơn vị đến địa điểm được chỉ dẫn để xem hàng. Và điểm dừng chân là Hợp tác xã nuôi trồng thuỷ sản Hạ Lễ (địa chỉ tại thôn 4, xã Hồng Quang, tỉnh Hưng Yên).

Khi phóng viên cùng đại diện hợp tác xã đến nơi, một xe hàng được chuẩn bị đã chờ sẵn, bên cạnh đó là một số lọ hoá chất giống như thuốc, nhãn mác có nhiều chữ Trung Quốc được cho là “hóc môn chuyển giới tính” dùng để nuôi cá giống. Giám đốc cơ sở này giới thiệu là “hàng vừa từ cửa khẩu chuyển về”, chỉ chờ ký hợp đồng và sẽ đi giao hàng ngay sau đó.

Sau khi kiểm tra cá giống và thăm quan trang trại, hai bên đã tiến hành ký hợp đồng. Tuy nhiên, theo quan sát của phóng viên, đơn vị cung cấp giống không phải Công ty TNHH Thuỷ sản Anh Dương như giới thiệu trước đó mà là Hợp tác xã nuôi trồng thuỷ sản Hạ Lễ trực tiếp ký hợp đồng và xuất hoá đơn bán lẻ.

Đáng chú ý, khi giao hàng đến địa chỉ thoả thuận, nhân viên không bàn giao hồ sơ về nguồn gốc giống cá, giấy tờ kiểm dịch cũng như bộ chứng từ nhập khẩu. Đại diện Hợp tác xã Nông Lâm Thuỷ sản – Khoa học công nghệ xanh – sạch Tây Bắc cho biết, sau nhiều lần liên hệ với Hợp tác xã nuôi trồng thuỷ sản Hạ Lễ về việc đề nghị cung cấp hồ sơ, chứng từ liên quan nhưng họ không cung cấp.

“Bên đối tác trả lời là không có hồ sơ, chứng từ gì cả vì đây chỉ là hàng đi tiểu ngạch. Tôi không biết xử lý ra sao khi không thể thanh toán cho xã viên, họ lo dịch bệnh rồi chất lượng giống không đảm bảo. Trong khi bây giờ trả hàng cũng không được vì giống đã thả, 2/3 đã bị chết”, ông Tuấn chia sẻ.

Để tìm hiểu rõ hơn về Hợp tác xã nuôi trồng thuỷ sản Hạ Lễ và giống cá nhập khẩu mà cơ sở này đang kinh doanh trên thị trường, Diễn đàn Doanh nghiệp đã liên hệ, phản ánh trực tiếp với Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Hưng Yên, UBND xã Hồng Quang, Công an xã Hồng Quang những nội dung này.

Trao đổi với phóng viên, đại diện UBND xã Hồng Quang cho biết, Hợp tác xã nuôi trồng Thủy sản Hạ Lễ thành lập vào tháng 5/2015 có trụ sở tại thôn 4, xã Hồng Quang, gồm 17 xã Viên. Diện tích sản xuất 28,16ha; vốn điều lệ: 120.000.000 VNĐ, với ngành nghề sản xuất, ương dưỡng và kinh doanh cá giống, cá thương phẩm.

Hợp tác xã này được sở NN&MT tỉnh Hưng Yên cấp giấy chứng nhận: "Cơ sở đủ điều kiện sản xuất, ương dưỡng giống thủy sản"- GCN-CTS số 330002.

"Từ khi thực hiện chế độ chính quyền 2 cấp, UBND xã Hồng Quang luôn sát sao trong việc quản lý các doanh nghiệp, các đơn vị kinh doanh trên địa bàn xã, trong đó có Hợp tác xã nuôi trồng thủy sản Hạ Lễ về mặt pháp lý, và không phát hiện sai phạm cũng như không nhận được các thông tin phản ánh sai phạm về hợp tác xã này", nội dung trả lời nêu.

Liên quan đến phản ánh hợp tác xã nuôi trồng thủy sản Hạ Lễ kinh doanh giống cá rô phi Thái Lan không rõ nguồn gốc, có dấu hiệu buôn bán hàng lậu như phóng viên nêu. Đại diện UBND xã Hồng Quang tiếp nhận thông tin này và cho biết sẽ đề nghị cơ quan chuyên môn kiểm tra, xử lý nếu có sai phạm.

"Chúng tôi sẽ có thông tin cụ thể về nội dung này với Tạp chí sau", đại diện UBND xã Hồng Quang nói.

Còn nữa…

Nguyễn Giang