Ô tô - Xe máy

Quyết định của Trung Quốc cấm loại tay nắm này từ năm 2027 không chỉ là một thay đổi kỹ thuật đơn lẻ, mà có thể kéo theo sự điều chỉnh tiêu chuẩn thiết kế trên toàn cầu, buộc các hãng xe phải cân nhắc lại ranh giới giữa thẩm mỹ, khí động học và tính mạng con người.

Trong khoảng một thập kỷ qua, tay nắm cửa ẩn hoặc bật ra tự động xuất hiện ngày càng phổ biến trên xe điện. Tesla là hãng tiên phong khi đưa giải pháp này lên Roadster, Model S, Model 3, sau đó lan sang hàng loạt thương hiệu khác từ Trung Quốc đến châu Âu. Thay vì tay nắm nhô ra truyền thống, cửa xe được làm phẳng, liền mạch với thân xe, chỉ mở khi người dùng chạm hoặc khi hệ thống điện kích hoạt.

Về mặt thiết kế, đây là chi tiết “ghi điểm” rõ rệt. Bề mặt trơn tru giúp chiếc xe trông tương lai hơn, đồng thời cải thiện hệ số cản gió. Trong bối cảnh xe điện phải tối ưu từng km phạm vi hoạt động, việc giảm lực cản dù chỉ vài phần trăm cũng mang lại lợi ích đáng kể. Nhiều nhà sản xuất thậm chí coi tay nắm ẩn là dấu hiệu nhận diện của “xe điện thế hệ mới”.

Tuy nhiên, lợi ích khí động học và thẩm mỹ dần bị lu mờ bởi một câu hỏi căn bản: điều gì xảy ra khi hệ thống điện ngừng hoạt động?

Khác với tay nắm cơ học truyền thống, phần lớn thiết kế mới phụ thuộc hoàn toàn hoặc phần lớn vào nguồn điện để mở khóa và kích hoạt cơ cấu bật ra. Trong các tình huống va chạm mạnh, cháy nổ hoặc ngập nước, khi pin 12V hoặc hệ thống điện bị vô hiệu hóa, cửa xe có thể không mở được theo cách thông thường. Lúc này, cả hành khách bên trong lẫn lực lượng cứu hộ đều phải loay hoay tìm cơ cấu mở khẩn cấp, vốn thường bị giấu kín hoặc đặt ở vị trí khó nhận biết.

Thực tế đã có những hậu quả nghiêm trọng. Tại Mỹ, vụ tai nạn liên quan đến Tesla Cybertruck khiến ba thiếu niên thiệt mạng thu hút sự chú ý lớn khi cơ cấu mở cửa cơ khí bị che giấu, còn kính xe cường lực gây khó khăn cho cứu hộ. Tại Trung Quốc, các vụ cháy xe điện của Xiaomi cũng làm dấy lên nghi ngờ về khả năng thoát hiểm khi cửa vận hành hoàn toàn bằng điện. Dù nguyên nhân tai nạn có thể đến từ nhiều yếu tố, thiết kế tay nắm cửa vẫn bị chỉ trích vì làm chậm “thời gian vàng” để thoát thân.

Trước áp lực an toàn, nhiều cơ quan quản lý đã vào cuộc. Cơ quan An toàn giao thông đường bộ quốc gia Mỹ (NHTSA) mở điều tra, Euro NCAP và Ủy ban Kinh tế Liên hợp quốc về châu Âu (UNECE) đều đưa tiêu chí hoạt động cơ khí sau va chạm vào bộ tiêu chuẩn đánh giá. Tesla cũng thừa nhận sẽ phải điều chỉnh thiết kế trên một số mẫu xe.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc trở thành quốc gia hành động quyết liệt nhất. Quy định mới yêu cầu xe điện phải có cơ cấu mở cửa cơ khí cả bên ngoài lẫn bên trong, hốc tay cầm đủ lớn để cứu hộ thao tác, đồng thời gắn nhãn hướng dẫn rõ ràng trong cabin. Các mẫu xe mới sau ngày 1/1/2027 bắt buộc tuân thủ, còn xe đã được phê duyệt có thời hạn chuyển tiếp đến 2029.

Động thái này có sức nặng đặc biệt bởi Trung Quốc hiện là thị trường xe điện lớn nhất thế giới, chiếm hơn một nửa doanh số toàn cầu. Với quy mô đó, rất khó để các hãng xe phát triển riêng một thiết kế cho Trung Quốc và một thiết kế cho phần còn lại. Nhiều khả năng, họ sẽ phải tiêu chuẩn hóa lại sản phẩm trên phạm vi toàn cầu, đồng nghĩa tay nắm cửa truyền thống hoặc bán cơ khí có thể quay trở lại.

Dẫu vậy, quy định cũng gây tranh cãi khi chỉ áp dụng với xe điện. Một số mẫu xe xăng vẫn sử dụng tay nắm bật điện tương tự nhưng không bị cấm, dù về bản chất vẫn phụ thuộc nguồn điện 12V. Điều này đặt ra câu hỏi về tính nhất quán trong chính sách. Rủi ro rõ ràng không chỉ tồn tại trên xe điện, mà ở bất kỳ thiết kế nào đánh đổi cơ khí lấy điện tử.

Từ góc độ rộng hơn, câu chuyện tay nắm cửa phản ánh xu hướng chung của ngành ô tô: khi công nghệ ngày càng phức tạp, đôi khi những chi tiết tưởng nhỏ lại mang ý nghĩa sống còn. Việc chạy theo thiết kế đậm chất công nghệ hay tối ưu khí động học có thể hấp dẫn về marketing, nhưng nếu làm suy giảm khả năng thoát hiểm, cái giá phải trả là quá lớn.

Sau tất cả, người dùng mua xe không chỉ để trải nghiệm công nghệ, mà trước hết là để được bảo vệ. Trong bài toán đó, một chiếc tay nắm cửa đơn giản, dễ nhìn, dễ kéo, dù kém “đẹp” hơn, đôi khi lại là lựa chọn an toàn và thực tế hơn nhiều.

Thanh Trà